Huilen kan opluchten, maar laat je er niet altijd mooier op worden. Na een flinke huilbui kun je namelijk nog lang tegen dikke, rode ogen en wangen aankijken. Dit fenomeen roept de vraag op: waardoor komt dat eigenlijk? En hoe kun je de zwelling en roodheid van je ogen en huid verminderen?
De functie van tranen
Je ogen produceren de hele dag door tranen. Deze tranen hebben een cruciale functie: ze houden de ogen vochtig en beschermen ze tegen uitdroging. Daarnaast helpen tranen bij het wegspoelen van vuil, stof en andere deeltjes die in de ogen terechtkomen.
Wist je dat echte tranen pas 4 tot 8 weken na je geboorte beginnen te vloeien?
De route van tranen
Voordat tranen over je wangen rollen, volgen ze een specifieke route. Ze worden aangemaakt in de traanklieren, die zich in de oogkassen bevinden, net onder de uiteinden van de wenkbrauwen. Het vocht dat niet door de ogen wordt opgenomen, wordt door het pompende effect van knipperende oogleden naar de binnenste ooghoeken geleid. Van daaruit wordt het via de traanbuisjes naar de neus afgevoerd. Tijdens een intense huilbui stromen tranen dus niet alleen over de wangen, maar komen ze ook via kleine kanaaltjes in de neus terecht, wat het gesnotter tijdens het huilen verklaart.
Verschillende soorten tranen
Tranen kunnen om diverse redenen ontstaan:
- Basale tranen: Nodig om de ogen en het hoornvlies vochtig, schoon en beschermd te houden.
- Reflextranen: Ontstaan als reactie op irritatie of prikkeling van buitenaf, zoals bij het snijden van uien.
- Emotionele tranen: Worden opgewekt door emoties.
De samenstelling van tranen
De samenstelling van tranen is bijzonder en varieert afhankelijk van de aanleiding. Ze bestaan uit slijm, vet, zouten, bacteriëndodende enzymen en antistoffen. Emotionele tranen bevatten meer hormonen met een pijnstillend en stressverlagend effect. Dit verschil in samenstelling is zelfs zichtbaar onder de microscoop; elk type traan heeft een uniek uiterlijk, zoals de Amerikaanse fotografe Rose-Lynn Fisher heeft aangetoond in haar project.
Waarom je huid rood en gezwollen wordt na het huilen
Tijdens het huilen vinden er verschillende processen plaats die leiden tot roodheid en zwelling:
- Verhoogde doorbloeding: De doorbloeding van de huid neemt toe, wat resulteert in roodheid.
- Verhoogde activiteit van traanklieren: De traanklieren werken harder, waardoor het lichaam meer bloed en vocht naar dit gebied stuurt, wat leidt tot zwelling rond de ogen.
- Osmose: Wanneer je huilt, wordt water aan andere lichaamscellen onttrokken. Het traanvocht is wateriger en minder zout dan het vocht in de huidcellen. Omdat zout vocht aantrekt, nemen de zoutere huidcellen het traanvocht op, wat bijdraagt aan de zwelling van de huid.
Allergisch voor eigen tranen?
In theorie is het mogelijk om allergisch te zijn voor water en zelfs voor je eigen tranen, maar dit is extreem zeldzaam. Een dergelijke allergie gaat meestal gepaard met reacties op zweet en speeksel en heeft een grote impact op het dagelijks leven. De symptomen kunnen variëren van huiduitslag tot brandende jeuk.
Tips om zwelling en roodheid te verminderen
Om de zwelling en roodheid na het huilen zo snel mogelijk te verminderen, kun je de volgende tips toepassen:
- Koelen: Koel de huid af met bijvoorbeeld een guasha of gezichtsroller uit de koelkast. De koude vernauwt de bloedvaatjes, wat de zwelling kan verminderen.
- Massage: Zachte, pompende massagebewegingen van onder de ogen richting de slapen kunnen helpen om vocht af te voeren via de lymfebanen.
- Hogere slaappositie: Slapen met het hoofd iets hoger kan helpen bij 'puffy eyes'.
- Oogdruppels: Bij extreem droge en gevoelige ogen na het huilen kunnen oogdruppels verlichting bieden.
- Voeding: Beperk alcoholische dranken en zout.
- Kompressen: Een kompres van lauwwarme groene thee of een extract van zoethoutwortel kan de huid kalmeren.
- Cosmetica: Rode vlekken kunnen worden gecamoufleerd met een dekkende concealer of egaliserende foundation.
Droge ogen en tranen
Een paradoxaal fenomeen is dat droge ogen kunnen leiden tot overmatig tranende ogen. Dit komt doordat irritatie door droogte de traanklier stimuleert om juist extra (reflextranen) aan te maken. Deze reflextranen hebben echter een andere, vaak slechtere, kwaliteit dan de normale traanfilm.
De traanfilm, een dun laagje vocht dat het oogoppervlak bedekt, is essentieel voor een optimale gezichtsscherpte, smering en bescherming tegen vuil en infecties. Deze film bestaat uit een middelste waterige laag, een vetlaagje geproduceerd door de talgkliertjes in de oogleden, en een slijmlaag geproduceerd door slijmbekercellen.
Oorzaken van droge ogen kunnen zijn:
- Onvoldoende productie of slechte kwaliteit van traanvocht.
- Verminderde functie van de talgkliertjes (Meibomkliertjes), wat leidt tot snellere verdamping van het waterige deel van de traanfilm.
- Onvoldoende productie van slijm door de slijmbekercellen.
- Verhoogde verdamping van het traanlaagje door omgevingsfactoren zoals airconditioning, centrale verwarming, droge lucht of fietsen in de wind.
- Verminderde knipperfrequentie, met name tijdens computerwerk of lezen.
- Onvoldoende productie van traanvocht door oogziekten, ontstekingsreacties, zwellingen of na bestraling.
- Het syndroom van Sjögren, een auto-immuunziekte die de traan- en speekselklieren aantast.
- Bepaalde medicijnen die de productie van het waterige deel van de traanfilm beïnvloeden.
- Plaatselijke onregelmatigheden op het hoornvlies- of bindvliesoppervlak.
De prevalentie van droge ogen neemt toe met de leeftijd en is hoger bij vrouwen dan bij mannen. Risicofactoren zijn onder meer leeftijd, vrouwelijk geslacht, auto-immuunziekten, medicatiegebruik, contactlenzen en omgevingsfactoren.
Behandeling van droge ogen
De behandeling van droge ogen richt zich op het verlichten van de klachten en, indien mogelijk, het wegnemen van de oorzaak:
- Kunsttranen: Druppels, gels of zalven die het oog vochtig houden. Conserveermiddelvrije varianten zijn aan te raden bij contactlensdragers.
- Essentiële vetzuren: Inname van extra omega-3 kan de traanfilmstabiliteit en -productie verbeteren.
- Omgevingsaanpassingen: Vermijden of aanpassen van droge omstandigheden, en het dragen van een beschermende bril.
- Behandeling van onderliggende aandoeningen: Indien droge ogen het gevolg zijn van specifieke oogziekten.
- Medicatie: In ernstigere gevallen kunnen prednison-achtige oogdruppels of cyclosporine oogdruppels worden voorgeschreven.
Het droge oog is vaak een chronische aandoening die wisselende klachten kan geven.
Epiphora: overmatige tranenvloed
Epiphora kenmerkt zich door een overmatige tranenvloed van de ogen. Dit kan ontstaan door een verstopping van de traankanalen of irritatie van het oogoppervlak. Symptomen kunnen aanhoudend tranen, wazig zien en jeuk omvatten. De behandeling hangt af van de oorzaak, zoals allergieën, infecties, verstoppingen van het traankanaal of ooglidaandoeningen.
Hemolacrie: bloed in de tranen
Hemolacrie is een zeldzame aandoening waarbij tranen bloed bevatten. Hoewel meestal goedaardig, kan het een symptoom zijn van onderliggende aandoeningen zoals hormonale schommelingen, bloedingsstoornissen of zelfs tumoren. Het is essentieel om een oogarts te raadplegen bij het waarnemen van bloed in de tranen.
Oorzaken van hemolacrie kunnen zijn:
- Bloed- en bloedingsproblemen (bv. hoge bloeddruk, hemofilie, bloedverdunners).
- Systemische infecties (bv. Ebola).
- Hormonale problemen (bv. tijdens zwangerschap).
- Oogbindvliesproblemen (bv. bacteriële conjunctivitis, verwondingen).
- Psychische aandoeningen (bv. syndroom van Münchausen).
- Tumoren (bv. pyogeen granuloom, oogmelanoom).
Risicofactoren omvatten oogletsel, bloedingsstoornissen, infecties en tumoren in de oogholte.
Wetenschappelijk onderzoek naar tranen
Traanvocht is een actueel onderwerp van onderzoek. Het bevat stoffen die kunnen wijzen op bepaalde aandoeningen of de aanwezigheid van virussen. Moderne technieken maken het mogelijk om diagnoses te stellen met kleine traanvochtmonsters. Traanvocht kan ook een vervanger zijn voor hersenvocht in neurologisch onderzoek, aangezien ogen uitstulpingen van de hersenen zijn.
Historische context: traanflesjes
In de Griekse en Romeinse oudheid werden kleine vaasjes, 'lacrimaria' genaamd, gevonden in graven. Hoewel men aanvankelijk dacht dat ze tranen van nabestaanden bevatten, suggereren vondsten van parfum- en zalfresten dat ze werden gebruikt voor begrafenisceremonies.
Emotionele tranen en communicatie
De mens is het enige levende wezen dat emotionele tranen produceert. Wetenschappers onderzoeken het doel hiervan: enerzijds als zelfbescherming om stress en schadelijke stoffen te verwijderen (cathartisch effect), anderzijds als een vorm van communicatie om gevoelens over te brengen en hulp te signaleren.
Emotionele tranen verschillen chemisch van reflextranen; ze bevatten hogere percentages eiwitten, mineralen en hormonen zoals serotonine en prolactine (bij vrouwen). Vrouwen huilen vaker, tot wel 64 keer per jaar.