Wat is Eternit?
Eternit, opgericht in België in 1905 door Alphonse Emsens, streefde oorspronkelijk naar het worden van de wereldleider in lichtgewicht bouwoplossingen. Het bedrijf was van 1905 tot 2002 actief in de asbestcementindustrie en was tot enkele tientallen jaren geleden zelfs de grootste producent van asbestcement in Europa. Naast Europa had Eternit fabrieken over de hele wereld. De Oostenrijkse industrieel Ludwig Hatscheck vond in 1900 de productietechnologie voor asbestcement uit, waarvoor hij een patent verkreeg.
Eternit is niet enkel bekend om hun vezelcement. De Eternit Group was de dominante speler in de asbestcementproductie van de vorige eeuw. In 1995 werd de naam van de overkoepelende ‘Eternit Group’ veranderd naar ‘Etex Group’. De naam Eternit bleef bestaan, maar werd voortaan gebruikt als een commercieel merk, en niet meer als de bedrijfsnaam van het concern.
Tegenwoordig maakt Eternit vezelcement op basis van andere materialen. De Eternit vezels die nu gebruikt worden in het vezelcement hebben een organische koolstof-structuur. Deze spelen dezelfde rol als de asbestvezels met hun biopersistente minerale silicaatstructuur eerst deden.
Het Verschil Tussen Eternit en Asbest
Er bestaat veel verwarring rond de termen Eternit en asbest, die in de volksmond vaak door elkaar worden gebruikt. Dit heeft ertoe geleid dat Eternit onterecht een slechte reputatie heeft gekregen. Het is belangrijk te begrijpen dat Eternit destijds een producent was van bouwmaterialen die asbest bevatten, maar asbest zelf is een verzamelnaam voor een groep mineralen met een vezelachtige structuur. Er bestaan zes soorten asbest, waaronder wit, blauw en bruin asbest.
Eternit was, zoals eerder aangehaald, de grootste asbestcementproducent in Europa. Momenteel is Eternit niet meer de overkoepelende naam van het bedrijf, maar enkel een merk gespecialiseerd in golfplaten. Eternit is dus eigenlijk een specifiek type asbesthoudend materiaal, waar asbest verwijst naar het mineraal zelf.
Asbest werd in de volksmond vaak nog ‘Eternit’ genoemd, omdat het bedrijf de grootste asbestcementproducent in Europa was, met fabrieken wereldwijd. Ze produceerden asbestcement op grote schaal vanwege de aantrekkelijke chemische eigenschappen voor industriële toepassing. Tegenwoordig maakt Eternit vezelcement op basis van andere materialen.
Menuiserite Platen van Eternit
Menuiserite platen van Eternit zijn bekende onderdakplaten. Voor deze platen werd hun bekende asbestcement gebruikt. De platen werden voornamelijk toegepast onder stijve daken zoals leien of pannen. Tegenwoordig worden er nog steeds Menuiserite onderdakplaten gemaakt, maar deze bevatten uiteraard geen asbest meer. Sinds 1994 worden ze asbestvrij geproduceerd.
Wanneer Stopte Eternit met het Gebruik van Asbest?
Asbest werd het meest gebruikt van 1950 tot 1978. Hoewel asbestose sinds 1930 erkend werd als beroepsziekte en er in Nederland al sinds de jaren '30 werd gewaarschuwd voor de risico's van asbest, werden er tot eind jaren '70 geen veiligheidsmaatregelen opgelegd in België en Nederland. Door de lange latentietijd duurde het even voordat de gezondheidsproblemen duidelijk naar boven kwamen. In de jaren '80 werden de risico's die asbest op de gezondheid van mensen had serieus genomen en legde de overheid een reeks maatregelen op. Veel toepassingen van asbest, met name de gevaarlijke, ongebonden toepassingen met een lage densiteit, werden minder verbruikt. De overgrote meerderheid van de gevaarlijke asbesttoepassingen werden waar mogelijk vervangen door gezondere alternatieven.
Toen er op 1 juli 1993 een asbestverbod kwam in Nederland, stopte Eternit met de productie en verkoop van asbestcement-bouwmaterialen in hun Nederlandse fabrieken. Na een overgangsperiode, en het verbod op het verbruik van asbestcement in België in 1998, stopte Eternit ook daar met het produceren van asbestcement. Sinds 2005 geldt er een totaalverbod op het gebruik van asbest in de gehele Europese Unie.
Het bedrijf maakt sinds 1937 bouwmaterialen, waarbij tot 1993 asbest werd gebruikt. Hierna werd het gebruik van asbestvezels verboden. De gezondheidsrisico's van asbest waren echter al veel langer bekend. In Groot-Brittannië werd asbestose, een stoflongziekte veroorzaakt door asbest, in 1931 officieel erkend als beroepsziekte. In Nederland volgde deze erkenning in 1949.
In de jaren daarna groeide de kennis over de risico's van asbest, waarbij in de jaren zestig ook duidelijk werd dat chronische beroepsmatige blootstelling aan asbest kan leiden tot longvlies- en buikvlieskanker. Vanaf dat moment was er in Nederland wetenschappelijke consensus over de ernstige gezondheidsrisico's van asbestblootstelling. Op basis van deze kennis hadden werkgevers vanaf eind jaren zestig hun werknemers actief moeten beschermen tegen asbestblootstelling, zeker vanaf de jaren zeventig toen ook de eerste verboden op specifieke asbesttoepassingen werden ingevoerd (zoals spuitasbest in 1978). Dat is dus ruim voordat het algehele asbestverbod in 1993 werd ingevoerd.
Wordt Vandaag Nog Asbest Gebruikt?
Dat er een verbod op asbest is, betekent niet dat alle asbesttoepassingen onmiddellijk verdwenen waren. Er was handel in allerlei asbestsoorten, naast het bekende asbestcement. Zo werd asbestisolatie gebruikt rond verwarmingsleidingen, als brandbescherming in gebouwen en zelfs voor bloembakken. Ondanks een verbod sinds geruime tijd op asbest, blijft de wereld tot op de dag van vandaag geconfronteerd worden met negatieve effecten van de vezels.
De Nederlandse overheid heeft per 1994 bepaald dat in 2024 al het los gebonden asbest verwijderd moest zijn. Dit gaf de bevolking 30 jaar de tijd om de asbest weg te ruimen. Inmiddels is er een behoorlijk aantal jaren overheen gegaan en komt de deadline in zicht. 2024 was gesteld als een zeer ruime termijn, en het is de grote vraag of de Nederlandse overheid deze deadline zal halen. Asbest in de lucht neemt steeds grotere vormen aan, waarbij vermeld moet worden dat Nederland zeer ruime normen heeft voor de toegestane hoeveelheid asbest per kubieke meter lucht. Er mogen 10.000 asbestvezels in iedere kubieke meter lucht zitten.
De Nederlandse overheid heeft bepaald dat je een beperkte hoeveelheid golfplaat zelf mag weghalen van je dak. Het gaat daarbij om een maximum van 35 vierkante meter asbest golfplaat, mits deze geschroefd is. Golfplaat wat gespijkerd of met krammen is vastgezet, mag niet zomaar zelf worden verwijderd, omdat deze methoden het golfplaat verder kunnen beschadigen. Verder moet je erop letten dat het golfplaat niet beschadigd is wanneer je het gaat weghalen, om te voorkomen dat er teveel asbestvezels vrijkomen. Wanneer je zelf asbest verwijdert, moet je dat altijd van buitenaf doen.
Het verbod van de overheid op de aanwezigheid van asbest geldt voor alle vormen van los gebonden asbest. Daarbij moet je denken aan asbest golfplaat in de vorm van een afdak. Ook andere vormen van asbestmateriaal die los gebonden zijn, zijn verboden, zoals een imitatie marmeren plaat achter de kachel of een vensterbank van imitatie marmer. In deze gevallen gaat het namelijk om een mengsel waar asbest in verwerkt zit, dat op den duur zal gaan verpulveren waardoor de asbestvezels vrij kunnen komen. Ook asbest wat in je schoorsteen zelf zit in de vorm van een bescherming aan de binnenkant van de kachelpijp is een verboden stof.
Welke Soorten Asbesttoepassingen van Eternit Kunnen Nog Gevonden Worden?
Eternit produceerde één soort asbesttoepassing: asbestcement. Dit cement met asbestvezels werd voor allerlei bouwmaterialen gebruikt en was het basismateriaal voor leien, golfplaten, vlakke platen en zelfs buizen. Deze hechtgebonden asbesttoepassingen geven, wanneer ze in goede staat en niet bewerkt zijn, weinig risico op vrije asbestvezels.
De nieuwere Eternit-toepassingen, maar ook die van andere bedrijven, zijn gemarkeerd met een productiedatum en de letters ‘NT’. Deze markering, en andere lettercombinaties, kunnen helpen bij het herkennen van asbestvrije toepassingen.
Voor de bekleding van gevels van gebouwen werden vanaf de jaren vijftig op grote schaal asbesthoudende producten gebruikt. Dit betreft twee hoofdgroepen: asbestcementleien en asbestcementplaten.
Asbestcementleien behoorden tot de oudste producten van de firma Eternit. Ze kwamen vanaf 1904 op de markt in Nederland. Na de Tweede Wereldoorlog werden de leien aan één zijde voorzien van een kunststof harslaag (gesatineerd) om mosvorming te voorkomen. Hoewel asbestcementleien hoofdzakelijk werden gebruikt als dakbedekkingsmateriaal, kregen ze ook toepassing als gevelbekleding, met name in Limburg. Het betrof veelal toepassing op blinde zijgevels of vakwerkgevels van agrarische gebouwen. Bevestigd op een houten regelwerk maakten ze de gevel waterdicht, isolerend, brandwerend, goedkoop en onderhoudsvrij. Voor gevels werden meestal ruitvormige asbestcementleien gebruikt, leverbaar in afmetingen 20 x 20, 30 x 30 en 40 x 40 cm. De gezondheidsgevaren van asbestvezels hebben een streep gezet door de suggestie van duurzaamheid, en asbestcementleien, -platen of -panelen aan gevels zijn in de loop van de jaren tachtig een zeldzaamheid geworden. Bij renovaties worden ze vrijwel standaard vervangen.
De grootste toepassing van asbestcement aan gevels betrof asbestcementplaten en sandwichpanelen vanaf de jaren vijftig. Een bekend product was massal (massiefplaat) van de firma Eternit, een sterke tien tot veertig millimeter dikke massieve plaat verkrijgbaar in grijs, wit, rood, geel en groen. Asbestcementplaten konden ook een bijzondere afwerking krijgen, bijvoorbeeld een natuursteenlook of grove structuur (zoals eternit-granité en acimex), een geribbeld oppervlak of een geperste lambriseringstructuur.
De innovatie van asbestcementproducten door Eternit leverde in 1957 het product glasal op. Glasal was waterdicht, rotbestendig, makkelijk schoon te maken, weer- en kleurvast, brandwerend, isolerend, en makkelijk te zagen en te boren. Standaardpanelen waren 3,2 millimeter dik, twee platen op elkaar geplakt waren 6,4 millimeter dik. Voor toepassing als gevelbekleding was die dubbele dikte nodig. Op verzoek waren ze ook in grotere dikten tot twaalf millimeter verkrijgbaar. Glasal werd in meer dan dertig verschillende kleuren en patronen (gespikkeld, gemarmerd, geruit en geperforeerd) geproduceerd.
Asbestcementplaten werden gebruikt voor boeiborden, borstweringen en andere puivullingen, met name in rijwoningen, flats en kantoorgebouwen. Behalve als puivulling werden asbestcementplaten zoals acimex (met zandkorrels verwerkt in het oppervlak), fassal en glasal gebruikt voor volledige gevelbekleding, vooral bij flats uit de jaren 1966-1974. Fassal was een geheel witte asbestcementplaat met één glad gepolijste zijde. Het werd geleverd in afmetingen van 1,20 x 2,50 en 1,22 x 3,05 m, met dikten van 6, 8, 10, 12, 15 en 20 millimeter. Hoewel al vanaf eind jaren vijftig beschikbaar, werd het vanaf de vroege jaren zeventig in toenemende mate toegepast. De platen werden bevestigd op een houten of aluminium regelwerk tegen (giet)betonnen of bakstenen gevels, met een isolatielaag tussen de constructie en de platen.
Bedrijfsgebouwen en loodsen, waar isolatie van minder belang was, werden veelal bekleed met gegolfde asbestcementplaten tegen een houten regelwerk of staalconstructie. Ze waren verkrijgbaar in verschillende profielen, waarvan sommigen ook gesatineerd in de kleuren olifantgrijs, Rembrandt-bruin en rood.
Vanaf de late jaren zestig werd woningisolatie belangrijker en kwamen er steeds meer asbestcement sandwichpanelen op de markt. Deze bestonden uit twee asbestcementplaten met daartussen een laag isolatiemateriaal, zoals kurk, vlasvezels, polystyreen, geëxpandeerd polyurethaan of minerale wol. Voor de zichtzijde werd een gekleurde plaat gekozen, terwijl de binnenzijde van eenvoudiger asbestcement kon zijn. Gespecialiseerde isolatiebedrijven zoals Schampers Eternithandel in Mierlo (later Panedal), maakten zelf geen asbestcementplaten, maar gebruikten ze om er hun eigen sandwichpanelen mee te maken. Aanvankelijk gebruikten ze massal van tien millimeter dik, maar na de introductie van glasal kreeg dat de voorkeur. Ook de bedrijven Maston uit Maassluis en Morgobest uit Zutphen maakten en leverden een keur aan asbestcement sandwichpanelen. In de helft van de tussen 1967 en 1978 gebouwde meergezinswoningen zijn asbestcement sandwichpanelen toegepast, voornamelijk in flats en gietbouwcomplexen.
Naast enkelvoudige platen en sandwichpanelen werd er nog een derde type ontwikkeld, waarbij panelen door middel van extrusie van luchtspouwen werden voorzien. Een voorbeeld is het wallboard van Johns Manville. Dit was leverbaar in dubbelwandige en driewandige uitvoering, met een breedte van zestig centimeter en een lengte van maximaal zes meter. Door hun afmetingen waren wallboards vooral geschikt voor de bekleding van grote hallen en loodsen.
Eternit golfplaat met asbest is een behoorlijk gevaarlijk materiaal. In eerste instantie ging het om een mengsel van minimaal 70 procent cement met 30 procent asbest. Het ging om een verhouding waarbij je mocht spreken van hecht gebonden asbest. Dit wil zeggen dat de asbestvezels niet zomaar vrij konden raken. Echter, doordat het cement poreus wordt door de tijd heen, verpulvert het materiaal aan de randen. Op die manier komen de asbestvezels vrij. Dit zorgt op den duur voor ernstige gezondheidsklachten die doorgaans een dodelijk einde kennen. Asbestcement wat verpulvert, heet los gebonden asbest.
Het asbest in golfplaten is hecht gebonden. Dit wil zeggen dat het normaal gezien goed verankerd zit in het cement waarmee de golfplaat gemaakt is. Zolang de golfplaat zich in goede staat bevindt, is er met de huidige inzichten geen direct gevaar. Golfplaten met asbest zijn al een hele tijd niet meer op de markt, dus de platen die je nu nog ziet, zijn al enkele tientallen jaren oud. Door de ouderdom kunnen de platen beschadigd en verweerd zijn.
Oude dakleien, golfplaten en gevelplaten bevatten heel vaak asbest. Dit kan nagegaan worden met behulp van productiedatum, contact met de fabriek of een staalafname. Deze platen bevatten hechtgebonden asbest, wat in goede staat niet zomaar vezels vrijgeeft. Doordat dit materiaal verweerd is, allerlei weersinvloeden ondergaat, en beschadigingen aan het asbestcementmateriaal heeft, beginnen de vezels los te komen. Bij afwatering van de met name oudere asbestcementdaken komen er vezels vrij die in de goot, in het grondwater en bij slechte afwatering in andere binnenruimten terecht komen.
Eternit platen met asbest zijn te herkennen aan een vezelachtige structuur. Daarnaast kunnen ze een witte of grijze kleur hebben. Twijfel je of er asbest in de plaat zit verwerkt, dan wordt aangeraden om gebruik te maken van een asbest test kit. Met deze kit kun je veilig en snel een monster nemen, waarna een laboratorium de platen kan analyseren.
Als je zeker wilt zijn of jouw gevel asbest bevat, dan kun je het beste een asbestdeskundige contacteren. Zij kunnen een inventaris opmaken waarin duidelijk wordt omschreven welke materialen in je huis asbest bevatten. Het is meestal onmogelijk om te zien of materialen asbest bevatten. Er zijn typische materialen waarvan je zo goed als zeker kunt zijn dat ze asbestvezels bevatten, maar verf kan de kenmerken bijvoorbeeld makkelijk verstoppen.
Is jouw gevelbekleding geplaatst voor 1990? Dan mag je er vanuit gaan dat de platen asbest bevatten. Hebben jouw gevelplaten de vermelding ‘N’ of ‘NT’? Dan zijn ze asbestvrij.
Eternit maakt, net als andere bedrijven, tegenwoordig golfplaten zonder asbest. De nieuwe Eternit vezels die nu in het vezelcement worden gebruikt, hebben een organische koolstof-structuur. Deze spelen dezelfde rol als de asbestvezels met hun biopersistente minerale silicaatstructuur eerst deden.
De Etex groep biedt in algemene zin een aantal antwoorden met de voor hen bekende gegevens op de vele vragen die mensen hebben over de asbesttoepassingen.
Hoe herken je asbest?
Juridische Kwesties en Vervolging
Bouwmaterialenbedrijf Eternit wordt strafrechtelijk vervolgd voor de dood van twee oud-medewerkers en een partner van een van deze oud-werknemers. Zij zouden zijn overleden als gevolg van langdurige blootstelling aan asbestvezels tijdens hun werk bij Eternit. Het Openbaar Ministerie (OM) stelt dat Eternit in strijd is geweest met haar zorgplicht door werknemers opzettelijk bloot te stellen aan ernstige gezondheidsrisico's. Het OM vervolgt het bedrijf voor doodslag en dood door schuld. De zaak richt zich op Eternit als rechtspersoon, niet op individuele leidinggevenden.
De advocaat van Eternit, Daan Doorenbos, zegt tegen de NOS dat Eternit zich altijd aan de wet heeft gehouden. Werken met asbest was destijds wettelijk toegestaan, aldus de advocaat. Volgens hem dachten niet alleen Eternit, maar ook de overheid en de Arbeidsinspectie de risico's onder controle te hebben. Het dossier is onlangs ontvangen door de verdediging. Eerder zijn er ook civiele procedures geweest waarbij schadevergoedingen zijn uitgekeerd aan werknemers, of nabestaanden van werknemers, die met asbest hebben gewerkt en ziek zijn geworden.
Vanaf de jaren '60 verschenen er medische studies waarin werd aangetoond dat het inademen van asbestvezels ernstige ziekten kan veroorzaken. Zes jaar geleden deed het Comité Asbestslachtoffers aangifte namens nabestaanden van oud-werknemers van het bedrijf. De zes overleden volgens de nabestaanden door blootstelling aan asbestvezels. Na de aangifte deed een gespecialiseerd politieteam uitgebreid onderzoek, met deze vervolging als uitkomst. De advocaat van het Comité zegt in Trouw dat er sinds de jaren '70 veel meer sterfgevallen zijn geweest die in verband zijn te brengen met de asbestverwerking van het bedrijf.
Het OM deelt met de NOS dat het strafrechtelijk onderzoek gericht was op het vaststellen van de rol en verantwoordelijkheid van Eternit als bedrijf en niet op individuele personen binnen de organisatie. Het bedrijf Eternit wordt dus vervolgd. Het komt niet vaak voor dat bedrijven vervolgd worden. In tegenstelling tot personen, zijn de straffen die een rechter een bedrijf kan opleggen beperkter. Gebruikelijke sancties zijn onder meer (hogere) geldboetes en verboden die opgelegd kunnen worden.
Wat Gebruikt Eternit Vandaag Ter Vervanging van Asbest voor Cement?
De Eternit vezels die nu gebruikt worden in het vezelcement hebben een organische koolstof-structuur. Deze spelen dezelfde rol als de asbestvezels met hun biopersistente minerale silicaatstructuur eerst deden. Het bedrijf maakt tegenwoordig vezelcement op basis van deze alternatieve materialen.
Heb Je Nog Vragen?
Zit je nog met vragen? Wil je meer advies over het eventuele asbestcement in jouw huis? Contacteer dan één of meerdere asbestdeskundigen en krijg gratis en vrijblijvend advies. Zij kunnen een inventaris opmaken waarin duidelijk wordt omschreven welke materialen in je huis asbest bevatten.