Een extreme regenbui zoals in Limburg in 2021 kan ook in Amsterdam vallen. Ondergelopen straten, kelders en woonwijken komen al vaker voor. Hoe komt het en wat doen we eraan? Door klimaatverandering neemt de hoeveelheid extreme regen in de winter toe. Ook in de zomer worden buien intenser. Ja, we kunnen flink last hebben van extreme buien. Het risico is dat straten en kelders, maar ook huizen en gebouwen onderlopen met regenwater dat niet weg kan.
Maar bij een bui zoals die in oktober 2024 in Parijs viel kan het ook echt gevaarlijk worden. Doordat wegen onderlopen kunnen Amsterdammers dan niet meer weg, kunnen hulpdiensten niet meer komen, en kan zelfs de stroom uitvallen. Zichtbaar én onzichtbaar, in Amsterdam gebeurt heel veel om voorbereid te zijn op extreme regen en overstromingen. Gemeente Amsterdam richt de openbare ruimte in als “spons” om beter om te gaan met extreme regen. Maar tegen extreme regen kan een stad zich nooit helemaal wapenen. Als Amsterdammer zijn we allemaal zelf verantwoordelijk voor ons eigen huis en tuin. Het helpt bijvoorbeeld als je tegels uit je tuin haalt en vervangt door planten. Of een groen (schuur)dak kiest dat regenwater absorbeert. Lees HIER alle tips.
Bedrijven en vastgoedeigenaren kunnen investeren in klimaatadaptieve maatregelen. Zorg bijvoorbeeld dat je noodstroomvoorziening niet in de kelder staat. Zorg dat water in de grond kan infiltreren rond je pand. Bescherm je huis tegen wateroverlast door extreme neerslag. Als door extreme neerslag het water vanaf de straat naar het huis stroomt doordat de grond, waterlopen of andere afwateringssystemen het water niet meer kunnen opnemen of afvoeren, spreken we van wateroverlast. Vochtige vloeren kunnen kromtrekken, schimmelen of vlekken krijgen. Vervang beschadigde dakpannen. Behandel de pannen daarna met een moswerend of mosdodend product. Tot slot kan je de dakpannen nog behandelen met een vochtwerend product. Mos en algen kunnen vocht vasthouden of de structuur van het dak aantasten.
Hoogteverschillen zorgen ervoor dat het regenwater bij een stevige bui niet je huis inloopt. Zorg voor een goede afvoer van overtollig water in je tuin om overstroming te voorkomen. Aan een hoge grondwaterstand in de kelder of kruipruimte kun je niet altijd iets doen. Bijvoorbeeld als dit door extreme neerslag komt. Toch geven je een paar tips om schade te beperken. Je kunt je keldermuren op verschillende manieren waterdicht maken. Spuit de keldermuren in met waterbestendige hars of gel. Dit wordt injecteren genoemd. Heb je een kelder of souterrain? Zorg er dan voor dat spullen niet direct op de vloer staan, maar plaats ze op een verhoging zoals pallets, bakstenen of houten blokken. Bij hevige regenval kan een kelder namelijk alsnog onder water komen te staan.
Zware regenval komt steeds vaker voor in Nederland. Zo is er de eerste helft van september op sommige plekken in Nederland al 200 mm neerslag gevallen, terwijl er normaal 80 mm in de hele maand valt. Dit is in overeenstemming met nieuwe gegevens van het KNMI, waaruit blijkt dat neerslag in piekbuien eerder zal toenemen dan gedacht. Sinds 1950 is het aantal dagen met zware regen, waarbij 50 mm of meer neerslag valt, verdubbeld en dit zal door klimaatverandering nog verder toenemen. Het is voor steden dus van belang maatregelen te nemen.
Een groot probleem in steden is de ‘verstening’ door de bouw van straten, gebouwen en pleinen. Hierdoor kan het regenwater niet in de grond wegzakken (infiltreren) en moet het riool al het water afvoeren. Wanneer er zoveel neerslag valt dat het riool het niet aankan, zal dit resulteren in ondergelopen straten. Daniel Goedbloed is programmamanager van Rainproof, dat zich richt op het bestand maken van Amsterdam tegen hoosbuien. Volgens hem is het vergroten van het rioolstelsel alleen niet de oplossing, aangezien er altijd een bui kan vallen die groter is dan de buis aankan. Beter is om het water vast te houden, eventueel te gebruiken en tenslotte vertraagd af te voeren. Dit wordt ook wel het ‘vasthouden, bergen, afvoeren’-principe genoemd.
In eerste instantie zullen bijvoorbeeld ‘groen-blauwe’ oplossingen zoals groene daken, infiltratiezones en waterpleinen de neerslag vasthouden en bergen. Als het kan wordt het water ook nog gebruikt, bijvoorbeeld om het grondwater aan te vullen. Wanneer er geen ruimte is om het water ter plekke te bergen, zullen goten het water naar een tijdelijke opslagplaats leiden. Rainproof en onderzoekers benadrukken dat oplossingen zo lokaal mogelijk zijn, maar dat schaalvergroting het effect vergroot. Hier ziet men dat grotere toepassing van groene daken en infiltratievoorzieningen zinvol is.
Oplossingen zoals groene daken zijn zo lokaal dat het effect maar klein lijkt. Dit is ook zo, maar ze werken wél, volgens Marie-claire ten Veldhuis, assistent professor stedelijke hydrologie aan de TU Delft. “Hoe groter de schaal waarop dergelijke oplossingen worden toegepast, hoe meer effect ze hebben.” Hier is ook Daniel Goedbloed het mee eens. Veel wijken en gemeenten hebben hun eigen oplossingen. In nieuwe wijken worden vooral oppervlaktewater en infiltratievoorzieningen toegepast om het water op te vangen en te bergen.
Een veel gebruikte maatregel om schade te voorkomen is de aanleg van drempels en stoepranden. Deze houden het water tijdelijk vast en voorkomen zo dat het naar lager gelegen gebieden stroomt. Ook kunnen ze het water bijvoorbeeld naar een groenstrook leiden. In dichtbebouwde steden is het lastig om sommige van deze oplossingen te realiseren. Een goed moment om dit te doen is tijdens renovatie van de infrastructuur. Verder kiezen steden er vaak voor om relatief makkelijke maatregelen toe te passen, zoals infiltrerende verharding. Rainproof heeft ook een aantal projecten die inwoners zelf kunnen uitvoeren, van het aanleggen van groene daken en het vervangen van tuintegels door groen tot het plaatsen van een regenton. Ook het bijhouden van eigen huisafwatering is erg belangrijk, zegt Marie-claire ten Veldhuis. De meeste waterschade die mensen bij verzekeraars claimen heeft namelijk te maken met lekkende daken en verstopte dakgoten.
Er wordt nog veel onderzoek gedaan, zowel naar maatregelen om overlast te verminderen als naar manieren om betere voorspellingen te kunnen doen. Aan de TU Delft werken ze bijvoorbeeld aan het verbeteren van neerslagradars. Ook zijn er zogenaamde ’citizen science’-projecten waarbij bewoners van Amsterdam en Rotterdam met regenmeters en mobiele apps aangeven hoe hard het regent en waar overlast ontstaat. Wetenschappers van de TU Delft onderzoeken ook hoe snel een extreme neerslagpiek door het systeem gaat. De computermodellen die de systemen doorrekenen worden steeds beter, wat resulteert in een beter inzicht in de riolering en de systemen die regenwater en oppervlaktewater afvoeren. Dit is belangrijk omdat het de inzet van pompen en waterbergingen kan verbeteren.
Tijdens een extreme bui bestaat de kans dat de ontwerpnorm van de riolering en de afvoersystemen overschreden wordt, wat zal resulteren in wateroverlast. Zorg voor een lege dakgoot en regenpijp. Maak dakgoten één keer per jaar schoon om verstopping van regenwaterafvoeren en kans op lekkage te voorkomen. Zorg voor een schoon plat dak. Verwijder regelmatig bladeren om algen en mossen te voorkomen en om te zorgen dat de regenwaterafvoer niet verstopt raakt. Bij hevige buien in wijken met een gemengd rioolsysteem kan rioolwater via wasbak, douche of wc terugstromen. Plaats een terugslagklep in de aansluitleiding of kies een pomp met terugstroombeveiliging.
Richt je tuin regenbestendig in. Vergroen je tuin zodat water weg kan stromen uit je tuin en dus niet richting je huis stroomt. Denk aan een grintstrook, een lijngoot of een geveltuintje. Een geveltuintje maak je eenvoudig zelf door een rijtje tegels langs de gevel van je huis weg te halen. Leg een groendak aan. Een groendak werkt als waterbuffer: het slaat water tijdelijk op en voert het langzaam af, zodat het riool niet overbelast raakt. Plaats een regenton. Koppel de regenpijp af zodat regenwater niet meer het riool inloopt, maar in de ton. Het opgevangen water kun je gebruiken voor de planten of om de auto te wassen.
Plaats een schot, waterstopper of zandzakken voor de voordeur. Heb je snel een noodoplossing nodig of heb je een calamiteit zoals lekkage, verstopping of stroomstoring? Via onze Spoedklusservice schakel je snel een betrouwbare vakspecialist in. Duidelijke kostenindicatie vóór de klus, 24/7 bereikbaar, ook op feestdagen.
Wat te doen bij dreigende overstroming? Zelf verantwoordelijk voor afvoer hemelwater en waterbescherming is essentieel. De gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte, zoals de riolering. Als huiseigenaar heb je de plicht om je huis te beschermen tegen het binnendringen van water. Subsidie kan helpen bij vergroening: meer groen helpt tegen wateroverlast en zorgt voor verkoeling in hete periodes. Voor het aanleggen van systemen die regenwater afvoeren naar tuin of sloot, verstrekken sommige gemeenten subsidies. Weten of jouw gemeente subsidie geeft voor een groendak of andere maatregelen? Kijk op energiesubsidiewijzer.nl
Verzeker je opstal en inboedel. De meeste huiseigenaren hebben een opstalverzekering. De opstal van je huis is het gebouw exclusief de grond. Volgens de wet is een opstalverzekering niet verplicht, maar als het huis niet goed verzekerd is, verstrekt de bank meestal geen hypotheek. Je kunt bijvoorbeeld verzekerd zijn voor ‘’het onvoorzien binnendringen van regen, hagel, smelt- of rioolwater’’ en voor ‘’overstroming na hevige plaatselijke regen’’, maar mogelijk niet voor grondwateroverlast of binnendringing via openstaande deuren of (kelder-)ramen.
Tijdens hevige regenval stroomt het rioolwater soms mijn huis in. Watercompensatie in dichtbebouwde gebieden vormt een van de grootste uitdagingen voor moderne gebiedsontwikkeling. De traditionele aanpak met grote waterbergingsgebieden is vaak niet haalbaar in een stedelijke context. Gelukkig bieden innovatieve technieken en slimme combinaties van functies uitkomst. Ondergrondse bergingssystemen bieden de meest efficiënte oplossing voor waterberging bij beperkte ruimte. Deze systemen vangen regenwater tijdelijk op en voeren het vertraagd af naar het rioolsysteem of infiltreren naar de ondergrond. Groene daken fungeren als natuurlijke sponsen die regenwater opvangen, bergen en vertraagd afvoeren. Parkeergarages kunnen worden ontworpen met een waterbergingsfunctie in de onderste laag, waardoor water tijdelijk parkeerplaatsen inneemt. Deze integrale benadering vereist samenwerking tussen gemeenten, waterschappen en aannemers.
Een watersysteem dat mogelijk wordt gebruikt is het modulaire ondergronds opslagsysteem. Het kan worden aangepast tot iedere gewenste capaciteitsgrootte en kan zonder uitbreiding van de bestaande riolering worden geplaatst. Het waarschuwingssysteem waarschuwt vooraf en op afstand, zodat er op tijd actie kan worden ondernomen. Het Regenwaterbeheersysteem kan getraceerd worden via slimme meters en autonome besturingssystemen die onderhoudswaarschuwingen sturen wanneer het systeem gecontroleerd moet worden.
Praktische maatregelen en acties voor bewoners en bedrijven
Voor bewoners: onderhoud dak en goten, plaats een regenton, overweeg een groen dak en creëer geveltuintjes om regenwater terug te laten keren naar de bodem. Voor bedrijven: realiseer waterberging op eigen terrein, voorkom lozingen tijdens hevige buien en overweeg infiltratiekratten of wadi's als delen van het drainingsysteem. Verdiep je in de mogelijkheden van subsidies en wettelijke kaders die lokale overheden hebben ingevoerd om wateroverlast tegen te gaan.
Om terugloop van afvalwater te voorkomen zijn beschermingsopties zoals terugloopafsluitingen en opvoerinstallaties relevant. Terugloopafsluitingen kunnen in beperkte mate voorkomen dat water terugstroomt in kelders, maar hebben hun beperkingen en vereisen onderhoud. De veiligste oplossing is een opvoerinstallatie met teruglooplus die het water eerst boven het terugloopniveau pompt, zodat bij terugloop geen water terug de woning binnendringt. Regelmatig onderhoud is vereist volgens geldende normen en standaarden.
Samengevat: bij extreme regenval is een combinatie van drie lagen essentieel: (1) vasthouden en bergen van regenwater lokaal, (2) infiltratie en infiltrerende verharding in (bijna) alle stedelijke gebieden, en (3) gecontroleerde afvoer of hergebruik van water via ondergrondse opslag en slimme hydraulische systemen. Dit multi-lagenprincipe zorgt ervoor dat water niet onmiddellijk de riolering overbelast en dat we schade effectief beperken.
- Richt de tuin regenbestendig in met grintstroken, regentonnen en geveltuintjes.
- Pas groendaken en infiltratiezones toe in nieuwe en bestaande wijken.
- Implementeer ondergronds waterbergingssysteem en slimme waarschuwingssystemen waar mogelijk.
- Bescherm kelder en souterrain met terugloopbeveiliging en eventueel opvoerinstallatie.
- Bevestig onderhouds- en inspectieperioden voor riolering en opslagsystemen; informeer bewoners en bedrijven over subsidies en verzekering.
Toekomstperspectief
Innovatieve modulare systemen en citizen science-projecten vormen een brug tussen wetenschap en dagelijkse praktijk. Door real-time data en participatie van bewoners kunnen voorspellingen preciezer worden en maatregelen sneller worden opgeschaald. Het combineren van groene infrastructuur, waterberging, en digitale monitoring biedt een robuuste aanpak tegen toekomstige piekbuien en langdurige neerslagperioden.
Enkele sleutelpunten uit de actuele inzichten
- Extreem weer wordt vaker verwacht door klimaatverandering; lokale aanpassingen zijn onmisbaar.
- Vasthouden, bergen en afvoeren is een effectief principe voor waterbeheer in steden.
- Groene daken en infiltratiezones leveren lage-meldingen-effecten op bij de afvoer van regenwater.
- Terugloopafsluitingen hebben beperkingen; opvoerinstallaties bieden betere zekerheid tegen terugloop.
- Gemeenten kunnen subsidie bieden voor groener wordtende infrastructuur en waterberging.