Abeltje is een klassieke jeugdfilm uit 1998, gebaseerd op het gelijknamige boek van Annie M.G. Schmidt. Het verhaal volgt de elfjarige Abeltje Roef die als liftjongen werkt in het imposante warenhuis Knots. Op zijn eerste werkdag gebeurt er direct een spectaculair ongeluk: Abeltje drukt per ongeluk op het verkeerde knopje, waardoor de lift met de drie passagiers - Laura, Jozias Tump en juffrouw Klaterhoen - het dak uit schiet en door de lucht vliegt richting New York. Vervolgens beleeft hij een reeks avonturen die zowel spanning als magie bevatten.
Hoofdplot en belangrijkste wendingen
Het vertrekpunt van het verhaal is dat Abeltje door zijn moeder van school wordt gehaald en een baan krijgt bij Knots. Na de lancering van de lift ontstaat er een chaos vol actie en ontdekking. In New York ontdekt Abeltje de besturingsmogelijkheden van de lift en slaagt erin deze weer op de grond te zetten. Op verkenningstocht raakt hij in de ban van een mysterieus zestal gebeurtenissen die hem naar Perugona brengen, een land met een recente staatsgreep en een belangwekkende spionage van een mottenballenhandelaar: meneer Tump.
In Perugona vinden misverstanden, spannende achtervolgingen en politieke onrust plaats. De mottenballen van Tump blijken genezende eigenschappen te hebben, wat uiteindelijk leidt tot een verrassende wending: Tump wordt president en Abeltje kan vrij reizen. Ondertussen proberen moeders van Abeltje en Johnny (het zoontje van mevrouw Cockle-Smith) achter hun zonen aan te gaan. Een immens avontuur vol onvoorziene gebeurtenissen eindigt op een magische en wonderbaarlijke manier vlak voor de jaarwisseling terug in het warenhuis Knots.
Personages en vertolking
- Abeltje Roef - de hoofdpersoon, een slimme en avontuurlijke liftjongen.
- Laura - Abeltjes ex-vriendinnetje, in de film een vriendinnetje; in het boek een buurmeisje.
- Mevrouw Klaterhoen - zanglerares aan boord van de lift.
- Jozias Tump - mottenballenhandelaar, in de film een sleutelfiguur met medisch-curatieve mottenballen.
- Moeder van Abeltje - zorgt ervoor dat Abeltje van school gehaald wordt en een baan krijgt.
Aanpassingen ten opzichte van het boek
De film verplaatst het verhaal van 1953 naar 1998 en geeft Abeltje een skateboard en een ringetje in zijn oor. Laura wordt gepromoveerd tot vriendinnetje en de moeder werkt in haar eigen garage in plaats van bloemiste. Het verhaal wijkt op meerdere punten af: bijvoorbeeld ontmoet Abeltje Johnny niet toevallig maar gaat hij actief op speurtocht naar Johnny. De reis voert nu eerst naar New York, daarna naar Perugona in Zuid-Amerika, en er zijn geen scènes in Nieuw-Zeeland aanwezig. Het gehele Perugona-deel bevat meer actie en spanning, wat de film een dynamisch tempo geeft, maar ook momenten van hevige scenes met geweren en revoluties bevat.
Scenarist Burny Bos verplaatste het verhaal en maakte Abeltje elf jaar oud in plaats van veertien. Een romantische verhaallijn tussen Abeltje en Laura werd toegevoegd. Aanvankelijk zou Olivier Tuinier de rol spelen, maar de jonge cast werd uiteindelijk bekendgemaakt als Ricky van Gastel en Soraya Smith. De productie kende financiële uitdagingen en werd verdeeld over film en televisieserie. De opnames vonden plaats in onder andere de Noordoostpolder (Bant), Luxemburg, Spanje en New York. Tijdens de opnames kwam de acteur Rick van Gastel bijna om het leven bij een near-miss tijdens een scène op een steiger.
Ontvangst en impact
Abeltje won een Gouden Kalf op het Nederlands Filmfestival in 1999 en blijft een belangrijk voorbeeld van de Nederlandse jeugdfilm die een klassiek boek moderniseert en toegankelijk maakt voor een hedendaags publiek. De film werd uitgebreid gezien als een jeugdavonturenfilm met hoog tempo en visueel aantrekkelijke locaties, maar kreeg ook kritiek op de samenhang en de scherpte van personages. Desalniettemin werd de film geprezen om Annet Malherbe die een dubbele rol vertolkt en dit met vernuft neerzet, en om Frits Lambrechts die Tump neerzet als een memorabele antagonist.
Technische details en productie
- Regie: Ben Sombogaart
- Genre: avontuur, familie
- Casting: Ricky van Gastel, Soraya Smith, Annet Malherbe, Frits Lambrechts
- Producent: Burny Bos
- Locaties: Noordoostpolder (Middellum), Bant, Luxemburg, Spanje, New York
- Lengte: 110 minuten
Trailer Abeltje 2017
Het boek Abeltje uit 1953 werd door Annie M.G. Schmidt geschreven en is sindsdien een geliefd jeugdboek. De film verandert de tijdssetting en verlevendigt het verhaal door hedendaagse elementen en een aangepaste setting. Het is een verhaal over vindingrijkheid, moed en de zoektocht naar familie, gegeneraliseerd door een combinatie van humor en spanning die zowel kinderen als volwassenen aanspreekt.
Interessante details uit de productie
- De film bracht een aanzienlijk budget, bedoeld om een grootschalige familiefilm te maken, en werd uiteindelijk verdeeld tussen film en televisieserie toen financiering moeizaam verliep.
- Uitvinderlijke veranderingen in de film zorgen voor een modern sausje: Abeltje heeft een oorring en rijdt op een skateboard; Laura is zijn vriendinnetje; de moeder werkt in haar eigen garage.
- De verplaatsing van Nieuw-Zeeland naar Perugona en de toevoeging van een speurtocht-element verhogen de spanning maar beïnvloeden ook de structuur van het verhaal.
Vergelijking tekst - beeld
Historisch is het boek traditioneel, maar de film herinterpreteert en bewerkt het plot diverse keren voor een hedendaags publiek, zonder de kern van het boek te verliezen: een jongen die per ongeluk een lift verplaatst en daarmee op avontuur uitgaat dat hem en anderen bedreigingen en wonderbaarlijke gebeurtenissen doet ervaren.
Gouden details en citaten
De film onderzoekt thema’s zoals moed, vindingrijkheid en loyaliteit door de relatie tussen Abeltje en Laura, en door de rol van Tump die door zijn mottenballen een bijna-magische waarde krijgt. De filmpassage waarin de lift uiteindelijk terugkeert naar Knots sluit op beeldende wijze af met een herontdekking van het normale leven, precies voor de jaarwisseling.