Het gehuil van de wind giert door de Electriciteitsfabriek aan de De Constant Rebecquestraat en plotseling is het stil. Op bioscoopformaat dromt een kudde schapen samen rond een wak in het ijs. Welkom bij ‘Expeditie Eisinga’. De films van Jeroen Eisinga vragen nogal wat van de kijker.
Stijl en thematiek bij Jeroen Eisinga
Bij Jeroen Eisinga (1966) staat het lijden centraal en hoe je daar mee omgaat. Er is geen verhaal in de gebruikelijke zin. Geen plot die zich meanderend door de tijd ontvouwt, geen clou die alles verklaart. De gruizige zwart-witfragmenten worden eindeloos herhaald. Weerloze schapen verduren een sneeuwstorm. Een man wordt door een krioelende massa bijen bedekt. Nee, gemakkelijke onderwerpen zijn het niet in ‘Expeditie Eisinga’ in de Electriciteitsfabriek.
Met zijn dwarse opstelling valt Eisinga moeilijk te plaatsen. Hij maakt geen documentaires en verzet zich ook tegen het etiket videokunst. Zijn niet geringe cv vermeldt deelname aan talloze filmfestivals, maar in die wereld verkeert hij toch in de marge. Deze expositie in de Elektriciteitsfabriek is een droom die uitkomt.
Beeldvoering: tijd, herhaling en het grensgebied tussen leven en dood
In de film ‘Arm schaap’ ligt een schaap op z’n rug. Een fatale positie, zoals elke boer weet. De film is niet te zien in de Elektriciteitsfabriek, maar geloof me: je staat er volstrekt machteloos naar te kijken. Achter het schaap rijdt een trein voorbij. Die stopt ook niet. “Sommige mensen werden echt kwaad van die film,” zegt Eisinga. “Kijken, het lijden mede ondergaan, is een keuze.”
Met zijn films zoekt Eisinga de grens tussen leven en dood nadrukkelijk op. Beroemd werd hij met ‘Springtime’, een film uit 2011. “Ja, best gevaarlijk,” geeft hij toe. “Als ze geschrokken waren, was het waarschijnlijk over en uit.” In de film ‘Sehnsucht’ ligt een zebra zwaar ademend op de vloer. Het duurt wel even voordat je ziet dat er iets niet klopt. De buik van het beest zwelt en krimpt onbedaarlijk. Met één opname per halfuur (de timelapse-techniek) lijkt het beest afwisselend te ademen en te sterven.
Op het eerste gezicht lijken de films van Jeroen Eisinga vrij statisch, maar juist daardoor verdwijnt het pittoreske aspect van het beeld en komt de ‘grondstof’ boven: wind, adem, leven, dood. Ze vergen wel een lange adem. Van de kijker en van de maker. ‘Nightfall’, dat hier zijn première beleeft, heeft jaren voorbereiding gekost.
Techniek en vertoning: bioscoopschaal versus museale presentatie
Helaas kan de vertoning in musea hem maar zelden bekoren. “Er wordt amper geld besteed aan de goede apparatuur. Ergens is dat geen wonder, want een lens om op bioscoopformaat te projecteren kost 80.000 euro, maar teruggebracht tot televisieformaat gaat de essentie verloren.” Twee kortere films in de Elektriciteitsfabriek zijn duidelijk gekozen vanwege het industriële decor, maar ze vertegenwoordigen ook een vroegere periode in zijn werk.
Persoonlijke context en professioneel vakmanschap
Jeroen Eisinga stipt het slechts zijdelings aan, maar na de dood van zijn tweelingbroer gaapt er een groot gat in zijn oeuvre. Zijn broer was de cameraman, ze deden alles samen. Uiteindelijk is hij naar Amerika gegaan om het vak echt goed te leren. In Los Angeles, aan het American Film Institute, leerde hij in twee jaar tijd alle facetten kennen. Kennis die hij nu gebruikt om films van superieure kwaliteit te maken.
Ervaring voor de kijker: machteloosheid en keuze
De arme kijker! Zie hem ronddwalen door de leegte van een onttakelde energiefabriek. Je kijkt naar beelden die niet per se een verhaal vertellen, maar een ervaring afdwingen. Kijken, het lijden mede ondergaan, is een keuze. Eisinga dwingt die keuze af door statische, herhaalde beelden en door het benutten van ruimte en schaal in de Electriciteitsfabriek.
Praktische informatie
| Expositie | Locatie | Openingstijden |
|---|---|---|
| Expeditie Eisinga | Electriciteitsfabriek, De Constant Rebecquestraat | t/m zondag 7 april; vrijdag 16.00-20.00 uur, zaterdag en zondag 12.00-17.00 uur |
Kudde schapen dwars door Middelburg
Toegankelijkheid en betekenis
De films van Eisinga zijn geen gemakkelijke consumptie. Ze vragen van de kijker geduld en bereidheid om machteloosheid te ondergaan. Deze impact is precies wat Eisinga zoekt: geen geacteerde emoties die snel tot kitsch vervallen, maar rauwe confrontatie met elementaire thema’s.
Deze expositie in de Electriciteitsfabriek laat zien dat de combinatie van inhoud, schaal en techniek cruciaal is voor het werk van Eisinga. Als de presentatie niet klopt - als de lens of het formaat niet overeenkomt met zijn visie - gaat er veel van de essentie verloren. In dat licht is de industriële ruimte van de Electriciteitsfabriek meer dan decor: ze is onderdeel van de filmervaring.