De fundering is de draagconstructie waarop een gebouw geplaatst wordt, meestal onder het maaiveld gelegen. Er bestaan verschillende typen funderingen, elk met specifieke toepassingsgebieden afhankelijk van de bodemgesteldheid en de belasting.
Fundering op staal (onderinlegen) en varianten
Fundering op staal is de meest gebruikte methode wanneer de draagkrachtige laag niet te diep onder het maaiveld ligt, bijvoorbeeld 80 of 100 cm. De slechte bovengrond wordt verwijderd en eventueel vervangen door een zandkoffer. Ook kan grond verbeterd worden door verdichten daarvan of door groutinjectie.
Strookfundering (sleuffundering): met gewapend beton wordt een verbrede zone onder alle dragende muren gerealiseerd. Dit zorgt voor voldoende draagvermogen langs de lengte van de muren.
Pla تأسounding (algemene funderingsplaat): een zwevende vloerplaat waarbij de woning op een stijve plaat rust die zich als een vlot gedraagt; bij zettingen beweegt de hele woning als één geheel. De vloerplaat wordt rechtstreeks op de grond gestort en bestaat uit gewapend beton. Onder de muren zijn balken of verzwaringen of extra wapening nodig. Bij afwezigheid van kelder ligt deze plaat minimaal 80 cm onder het maaiveld (vorstvrije aanleg).
Schroeffundering (grondschroeven): lange grondschroeven worden toegepast bij lagere belastingen, bijvoorbeeld bij terrassen of schuurtjes. In zwakkere bodemsoorten moet de schroef in een dragende laag komen om voldoende belasting te dragen.
Fundering op palen (diepe fundering)
Paalfundering wordt toegepast als de draagkrachtige grond te diep zit, zoals bij moeras-, klei- of veengrond of aangevulde grond. Betonnen palen worden in de grond geheid, geschroefd of geboord. Een paalfundering is zeer degelijk maar doorgaans relatief duur. Houten palen met betonopzetter worden ook toegepast; bij oudere gebouwen kan paalfundering zonder oplanger voorkomen.
In de grond gevormde betonpalen: een gat in de bodem wordt voorzien van wapening en volgestort met beton. Nadeel kan zijn dat de paalbouw tijdens het proces minder controleerbaar is. Geheide stalen buispalen: palen worden geïnstalleerd met een vallblok en daarna volgestort met beton. Vibro-palen: geïnstalleerd via een dikwandige stalen buis die in de grond wordt gebracht en vervolgens wordt teruggetrokken met wapening en beton.
Poerenfundering en puttenfundering
Poerenfundering (poeren in combinatie met balken of pijlerfundering) gebruikt gewapend betonblokken onder de muren om puntlasten te verdelen via betonnen balken naar de vaste ondergrond.
Puttenfundering: vanaf de draagkrachtige laag worden met betonnen ringen funderingsputten gemaakt die gevuld worden met beton en van wapening worden voorzien. Deze methode vereist weinig graafwerk en veroorzaakt beperkte bodemdaling, wat gunstig is voor belendende funderingen.
Grondvervanging en grondverbetering
Grondvervanging omvat zandkoffers waarbij slechte grond wordt weggegraven en vervangen door zand. Grondverbetering kan plaatsvinden door diepteverdichting met een trilmachine of door injectie van verschillende stoffen om de bodem te versterken.
Bouwdetails en ontwerpkeuzes
Voordat de fundering wordt gekozen, volgt meestal een analyse uit het gebouwontwerp. Belangrijke factoren zijn onder meer bereikbaar bouwterrein, beschikbare werkruimte, obstakels in de bodem en vorstvrije aanleg. De draagkrachtige laag en diepte, evenals de grondwaterstand, bepalen de uiteindelijke keuze tussen fundering op staal, palen, of tussenvormen zoals putten of grondverbetering.
Bij zandgrond geldt: funderen op zandgrond is noodzakelijk, omdat klei bij wateropname significant kan zetten. Voor zandgrond geldt dat bij zandlaag dieper dan circa 3 meter uit de grond wordt gewerkt met fundering op palen; anders is fundering op staal mogelijk. Sondering door een grondmechanisch adviseur bepaalt de exacte diepte en vereisten.
Fasen van het maken van een fundering
- Bepaal locatie en zet hoeken uit; controleer waterpas met behulp van meetmethoden.
- Graaf de fundering uit tot de gewenste diepte (minimaal 600 mm onder maaiveld om vorstschade te voorkomen) en maak een stevige bekisting.
- Plaats bouwfolie in de bekisting en bevestig afstandhouders voor de wapening.
- Laat door een constructeur de benodigde dikte van de bouwstaalmatten berekenen; leg deze matten op de juiste hoogte met voldoende dekking.
- Stort het beton gelijkmatig, bij voorkeur via een betonpomp of betonmolen; gebruik een trilnaald om luchtbellen te verwijderen.
- Drogen en uitharden: houd het beton nat en afgedekt; na 28 dagen bereikt het de maximale sterkte.
Speciale aandachtspunten voor woningverbouw en aanbouw
Voor een aanbouw kan een constructieberekening verplicht zijn voor vergunningverlening; een constructiebureau kan nagaan of de fundering te zwaar of te licht is voor de aanvullende constructie en mogelijk kostenbesparingen opleveren door efficiën ontwerp.
Veelvoorkomende problemen en controle
Funderingsproblemen leiden vaak tot verzakkingen of scheve standen. Oorzaken variëren van te korte palen tot een lage grondwaterstand of onvoldoende draagkracht van de ondergrond. Het is daarom cruciaal om vooral bij diepere palen en bij krachten zoals krimp of warmtebewegingen de verbindingen en wapening zorgvuldig te controleren.
Samenvatting van de belangrijkste typen funderingen
- Fundering op staal (ondiepe fundering): strokenfundering, poerenfundering, plaatfundering
- Fundering op palen (diepe fundering): houten palen met betonopzetter, in de grond gevormde betonpalen, geheide stalen buispalen, vibro-palen, injectiepalen
- Puttenfundering: funderingsputten met tussenliggende balken
- Grondvervanging en grondverbetering: zandkoffer, diepteverdichting, injectie
