Bij het renoveren of uitbreiden van oudere woningen, zoals een boerderij uit 1930, kan het noodzakelijk zijn om de bestaande fundering te verstevigen. Dit is met name het geval wanneer de fundering is opgebouwd uit gemetselde stenen en de woning op een kleigrond staat, wat de kans op verzakkingen vergroot. Dit artikel biedt een uitgebreide uitleg over het aanbrengen van een fundering onder een bestaande fundering, inclusief verschillende methoden en overwegingen.
Problematiek van bestaande funderingen
Oudere woningen zijn vaak gebouwd op een gemetselde fundering op staal. Door zettingen in de ondergrond, veroorzaakt door wisselende grondwaterstanden of bodemgesteldheid, kunnen funderingen scheuren of verzakken. Dit kan leiden tot schade aan de woning, zoals scheuren in het metselwerk of scheefliggende vloeren. Het herstellen en versterken van deze funderingen is cruciaal om verdere verzakking tegen te gaan.
Een veelvoorkomende oorzaak van funderingsproblemen is de aanwezigheid van klei- of veengrond. Deze zachte ondergronden zijn gevoelig voor zettingen, vooral bij toenemende belasting door verbouwingen of veranderingen in het grondwaterpeil.
Methoden voor funderingsversterking
Er zijn diverse methoden om een bestaande fundering te versterken. De keuze voor een specifieke methode hangt af van de aard van de problemen, de bodemgesteldheid, de beschikbare ruimte en de draagkrachtvereisten.
- Verbreden van de bestaande fundering
Indien er geen heipalen onder de bestaande fundering aanwezig zijn, kan deze worden verbreed door middel van extra metselwerk. Dit is een optie wanneer de fundering op staal is gefundeerd. De nieuwe muur wordt breder opgemetseld dan de bestaande muur, met extra breedte voor stabiliteit. Bijvoorbeeld, als de bestaande muur 14 cm dik is en een nieuwe spouwmuur van 34 cm wordt geplaatst, kan de fundering tot 50 cm breder worden gemaakt dan de nieuwe muur, wat neerkomt op een totale breedte van 30 cm extra ten opzichte van de oorspronkelijke muur. De formule s^2/t kan worden gebruikt om de benodigde breedte van de fundering te bepalen, waarbij s de dikte van de muur is en t de dikte van de muur inclusief spouw en isolatie. Een voorbeeld hiervan is (14+10)^2 / (14+2+8+10) = 17 cm, wat aangeeft dat de fundering 21 keer breder moet zijn dan de muur. Als de fundering oorspronkelijk 40 cm breder is dan de muur, moet deze worden opgemetseld tot 50 cm breder dan de nieuwe muur.
- Plaatsen van extra funderingspalen
Wanneer de bestaande fundering heipalen heeft, is het vaak noodzakelijk om nieuwe heipalen te plaatsen. Er zijn verschillende technieken voor het plaatsen van palen:
- a. Onderheiing: Nieuwe funderingspalen naast de bestaande fundering; tot in de draagkrachtige zandlaag gedreven en verbonden met de bestaande constructie via stalen of betonnen balken.
- b. Inwendig geheide stalen buispaal: Stalen buispaal tot diepte, aan de buis gelast totdat juiste diepte; inzet van schroefdraad als lassen niet mogelijk.
- c. Casing draaipaal: Holle stalen buispaal met schroefblad, elementen gekoppeld.
- d. Schroefinjectiepaal: Paal onder druk gevuld met grout en rondom schroefblad gedekt met grout.
- e. Schroeffunderingen: Schroeffunderingen als stabiele basis, geschikt voor zachte grond zoals veen en klei; na installatie kan extra strokenfundering worden gestort of montagehoek gebruikt worden voor verankering zonder beton.
Schroeffundering plaatsen | Alles over schroeffundering
- Urban base princip(e) (plaatfundering)
Wanneer een fundering op staal is gerealiseerd, kan deze worden versterkt met het Urban base principe. Hierbij wordt van een strokenfundering een plaatfundering gemaakt, waardoor de kruipruimte komt te vervallen. Dit heeft als voordeel dat vocht en stank vanuit de kruipruimte niet meer in de woning kunnen komen, en de vloer is tevens geïsoleerd. Bij deze methode worden de bestaande vloeren verwijderd, de ruimte tussen de muren ontgraven tot aan de onderzijde van de fundering, en vervolgens wordt een betonnen vloer gestort. Dit versterkt de fundering en stabiliseert de muren.
- Het koppelen van oude en nieuwe funderingen
Bij het verbinden van een oude aan een nieuwe fundering is het vaak noodzakelijk om deze te koppelen. Dit gebeurt meestal door ankers of stekken in de oude fundering te boren en deze te verbinden met de wapening van de nieuwe fundering of vloer. Het is raadzaam om advies in te winnen bij een constructeur om te bepalen hoeveel en welke stekken/ankers nodig zijn.
Plaatsen van chemische ankers
Het correct plaatsen van chemische ankers is essentieel voor een stevige verbinding: Gereedschappen, veiligheidsmaatregelen en stapsgewijze uitvoering worden genoemd in de handleiding. De wapening wordt meestal zowel onderin als bovenin geboord voor maximale stabiliteit. De diepte van de boringen en de plaatsing van de wapening moeten worden afgestemd op de specifieke situatie en de aanbevelingen van de constructeur.
Overige overwegingen
Vloerconstructie: Voor de vloer kan gekozen worden voor een PS combinatievloer of een isolatievloer. Deze zijn relatief eenvoudig zelf te plaatsen en bieden goede isolatiewaarden. Bij het plaatsen van een spouwmuur kunnen voorgespannen betonliggers op de eerste lagen van het binnenblad rusten. Indien er geen spouwmuur is die de vloer kan dragen, dient hier eerst een fundering voor gemetseld te worden. Liggers kunnen ook in een uitgespaarde opening in de muur geplaatst worden, maar dit is meer werk en minder gunstig voor de isolatie.
Vergunningen: Voor zowel de aanleg van de vloer als voor veranderingen aan de muur is doorgaans een vergunning vereist. Het is raadzaam om dit na te gaan bij de gemeente.
Wanneer professionele hulp inschakelen? Bij funderingsproblemen, verzakkingen of twijfel over de juiste aanpak, is het verstandig om professioneel advies in te winnen bij een constructeur of een gespecialiseerd funderingsbedrijf. Zij kunnen een grondonderzoek uitvoeren, de bodemgesteldheid bepalen en de meest geschikte funderingsmethode adviseren. Funderen op staal houdt in dat de fundering direct op de vaste grond komt. Dit kan alleen op zand- en mergelgrond. Staal betekent in dit geval ondergrond en heeft dus niets met ijzer te maken. Funderen op palen is verstandig als je huis is gebouwd op een klei- of veenbodem. Bij deze bodems heb je te maken met inklinking. Dat kan voor verzakking zorgen. Funderen op staal is goedkoper dan funderen op palen, omdat het plaatsen van de palen extra werk is. Voorwaarde voor een fundering op staal is dat de ondergrond geschikt is. Een constructeur is iemand die constructieberekeningen maakt. De architect levert een ontwerp aan en de constructeur vertaalt dit naar een draagconstructie. Hij berekent en tekent hoe de constructie eruit moet gaan zien.
Beton en bekisting
Beton is een mengsel van cement, zand, grind en water. Om beton zelf te mengen heb je de juiste verhoudingen nodig. De regel is één deel cement, twee delen zand en drie delen grind, de zogenaamde 1-2-3 verhouding. Het mengen van de betonspecie doe je met een losse betonmolen. Deze is te huur bij een bouwmarkt. Als je alles hebt klaarstaan is het tijd om de betonmolen te starten. Meng eerst het grind met het zand en voeg daarna cement toe. Als dat goed gemengd is, kan het water erbij. Tip: bereken eerst de maximale inhoud van de betonmolen. Zelf betonspecie maken is goedkoper dan laten bezorgen als het gaat om één kuub of minder. Ga je het zelf storten? Zorg er dan voor dat je goed gereedschap hebt klaarstaan zoals: een trilnaald, afwerkspaan, afwerkrei, betonhark en voldoende kruiwagens. Hierin giet je een deel van het betonmengsel. Daarna breng je de bewapening aan en giet je de rest van het beton er overheen. Stamp het goed aan zodat alle luchtbellen eruit zijn en strijk de fundering glad. Na een dag kun je de bekisting weghalen. Beton storten is een vak apart. Het kan dus ook een verstandige beslissing zijn om het te laten doen. Dat scheelt je een hoop werk én je weet zeker dat het goed gebeurt. Een bedrijf heeft de nodige kennis en materialen in huis om snel en vakkundig jouw fundering te storten.
Om verzakking na een vorstperiode te voorkomen moet de fundering minimaal 60 tot 80 cm diep zijn. Een fundering op staal komt op de zandlaag die maximaal drie meter onder het grondoppervlak ligt. Het is mogelijk om de fundering voor je aanbouw te verankeren aan de bestaande fundering. Dit wordt echter sterk afgeraden. Als de nieuwe fundering iets verzakt, blijft de aanbouw hangen aan het bestaande huis. De constructie is hierop niet berekend. Vrijwel elk gebouw krijgt, vooral in het begin, met verzakking te maken. Dat is normaal en daar merk je niets van. Zeker als je een goede fundering hebt, vindt de verzakking gelijkmatig plaats. Om de effecten van het verzakken op te vangen kun je dilatatie aanbrengen. Voor de fundering van een garage moeten de zij-funderingen minimaal 110 cm diep zijn om vorstschade te voorkomen. De binnenkant moet 80-90 cm diep zijn. De fundering van een tuinhuis moet 30-35 cm diep zijn en tien cm verder uitsteken dan het toekomstige vloeroppervlak. Uiteraard kan dit per situatie verschillen.
Bekisting is de mal waarin je het beton giet. Dit wordt gebruikt om het nog vloeibare beton op zijn plek te houden. Houten bekisting komt het meest voor omdat je dit zelf kunt maken. Dit kan prima voor kleine en middelgrote projecten. Voor grote projecten kun je beter betonplex gebruiken in verband met een hogere draagkracht. Een snellere, eenvoudige manier om bekisting te maken is door EPS-delen te gebruiken. EPS is licht materiaal dat voor 98% uit lucht bestaat. Hierdoor werkt de bekisting ook meteen isolerend. Wapening is het versterken van de fundering met stalen staven, kabels of een wapeningsnet. Dit noemen we gewapend beton. De fundering kan hierdoor grotere trekspanningen hebben. De wapening moet op minimale afstand van de buitenkant van de fundering worden aangebracht, dit heet betondekking. Een afstandhouder is een betonnen of kunststof blokje, staaf, strip of ring. Een afstandhouder zorgt ervoor dat de bewapening de juiste betondekking krijgt.
Ben je van plan om beton te laten storten?
Door constructiefouten kan trekspanning ontstaan. De constructie is niet op die krachten berekend en zo kunnen allerlei problemen zich voordoen. Sinds een aantal jaren is er een ander fenomeen dat problemen met de fundering veroorzaakt. Met name huizen op zand- en kleigronden die direct op staal gefundeerd zijn, hebben hiermee te maken. Door het lage grondwaterpeil is de klei verdroogd en ingeklonken. Scheuren in het metselwerk door verzakking kunnen nadelige gevolgen hebben voor de constructie. Spuit purschuim in de zandlaag onder je huis. Plaats een kelder onder je huis. Een kelder is een betonnen bak die minimaal 1,8 meter diep is.
Hoe krijg je lood vast aan het binnenblad? In renovatiesituaties wordt lood vaak los tegen het binnenspouwblad aangezet. Bij een pvc slabbe zit aan deze zijde vaak een spijkerstrip gelast. Door deze strip kun je de folie vastschieten tegen het binnenspouwblad. Het pvc loopt dan door tot aan het binnenblad. Dit is voor mij een nieuw product.
Opsomming en praktijkpunten
- Fundering op staal is goedkoper dan funderen op palen, maar vereist passende ondergrond.
- Bij klei- en veenbodems kunnen palen noodzakelijk zijn om verzakkingen te voorkomen.
- Een goede berekening voorkomt scheuren en verzakkingen; vraag een constructeur om een draagvermogenberekening.
- EPS-kisten bieden snelle en lichte bekisting met isolerende eigenschappen.
Video uitleg pilot funderingsonderzoek Woltersum
Veiligheid en regelgeving
Voldoende ventilatie van kruipruimte en de juiste plek voor dilatatievoegen kan schade of scheurvorming verminderen. Voor zowel de vloer als de muur is meestal een vergunning vereist; controleer dit bij de gemeente.