Wandtegels zijn dunne platte keramische tegels met geglazuurde toplaag en worden verkregen door een samenstelling van geraffineerde grondstoffen uit klei, silica, vloeimiddelen, kleurstoffen en andere grondstoffen. De klei die gebruikt wordt in het substraat kan zowel rood-body als wit-body zijn. Deze samenstellingen worden droog of nat vermalen tot een zeer fijne deeltjesgrootte.
Kortweg gezegd, wandtegels zijn voor de wand en vloertegels voor de vloer, maar kan je vloertegels ook gebruiken op de wand. Geglazuurde wandtegels moet je heel subtiel snijden, zodat de toplaag intact blijft. Je hoeft de tegel slechts zachtjes te aaien met het snijwieltje. De reden waarom wandtegels meestal op de wand blijven, is de poreuze achterkant (‘biscuit’) die meer dan 10% water kan absorberen, waardoor lijm door de poriën kan dringen. Vloertegels hebben een lagere porositeit en een lagere waterabsorptie, wat bij porcellanato onder 0,5% kan liggen en bijdraagt aan grotere hardheid en betere geschiktheid voor intensief belaste ruimtes.
Materiaalstructuur en productie van geglazuurde tegels
Het gegranuleerde poeder vormt de basis voor de productie van het keramische product. De homogene samenstelling garandeert de fysieke eigenschappen; het keramische glazuur en de decoratie geven de tegels hun schoonheid en technische oppervlaktekenmerken. Geglazuurde wandtegels bieden waterdichtheid en bestendigheid tegen detergenten. Vloertegels hebben vaak een hogere hardheid en een lagere porositeit in vergelijking met wandtegels, mede door het gebruik van porcellanato en het bak- en afkoelproces.
Productiemethoden en typologie
Historisch gezien werden tegels handmatig vervaardigd, maar sinds de jaren ’60 is het proces geautomatiseerd en gestandaardiseerd. In dit proces wordt het deeg gebrand tot biscuit om het biscuit te harden; daarna volgt het glazuur en het tweede bakproces. De twee hoofdtypen keramische tegels zijn geglazuurd en ongeglazuurd; de onderscheidende factor is het glazuur dat ofwel oppervlaktebescherming biedt of juist de natuurlijke look behoudt.
Dubbelgebakken tegels ondergaan twee bakstappen, wat resulteert in hogere hardheid en betere slijtvastheid. Dit maakt ze bijzonder geschikt voor ruimtes met veel belasting, zoals keukens, badkamers en zelfs buitenruimtes zoals terrassen. Enkelgebakken tegels worden uitsluitend gebakken met het glazuur als tweede stap; zij hebben doorgaans minder hardheid dan dubbelgebakken tegels maar kunnen wel volstaan in minder belastte ruimtes.
Geglazuurde versus ongeglazuurde tegels
Geglazuurde tegels hebben een toplaag van gekleurd glas dat na het bakken de tegel beschermt tegen vocht en vlekken en meestal een glanzende of matte afwerking geeft. Ongeglazuurde tegels, ook wel full-body tegels genoemd, hebben door en door dezelfde kleur en zijn vaak harder en beter bestand tegen slijtage, maar hebben een iets grovere textuur en hogere poreusiteit. Voor buitengebruik kunnen ongeglazuurde tegels minder geschikt zijn vanwege vochtopname, tenzij ze specifieke samenstellingen en sinteringsniveaus hebben.
Porcellanato en gres porcellanato
Porcellanato (gres) tegels kenmerken zich door een extreem lage wateropname van ca. 0,5% en een hoge breuk- en krasbestendigheid. Ze worden door droogpersing onder hoge druk vervaardigd en gebakken bij hoge temperaturen, waardoor ze door en door compact blijven. Porcellanato tegels kunnen zonder of met een glazuurlaag geleverd worden; glazuurlaag biedt variatie in kleur en dessin en vergemakkelijkt onderhoud. Unglazed of colorato in massa tegels hebben door en door dezelfde kleur en zijn bijzonder slijtvast, vaak toegepast in commerciële ruimtes of buitenprojecten. Voor gevel- en vloeroppervlakken worden zowel natuurlijke gres tegels als geglazuurde gres varianten aangeboden.
Geglazuurde wandtegels en toepassingen
Wandtegels zijn uitermate geschikt voor vochtige ruimtes zoals de badkamer en het toilet. Ze zijn bestand tegen detergenten en schoonmaakmiddelen, en dankzij de geglazuurde toplaag kunnen ze lange tijd mooi blijven. In historische en moderne interieurs worden wandtegels vaak toegepast als lambrisering of wandbedekking, met decoratieve patronen die kunnen variëren van art deco tot jugendstil invloeden. Voor gevels werd de toepassing van geglazuurde wandtegels in de late 19e eeuw en begin 20e eeuw behoorlijk uitgebreid, met bijzondere tegelpaneel- en tableau-opties die bedrijfsnamen, bouwjaar of reclame uitdrukken.
In gevelontwerpen werden vaak verdiepte muurvlakken opgenomen ter versiering en om tegeltableaus te accentueren. Wanneer wandtegels op de gevel toegepast worden, is de keuze van formaat, glazuurtype en decor essentieel voor duurzaamheid en esthetiek. Voor interieurs is de variëteit aan maten en patronen groot, variërend van traditionele 13 x 13 cm tot moderne 20 x 20 cm of groter.
Technische overwegingen bij verwerking
Hoe lager de porositeit en hoe hoger de hardheid, hoe groter de kracht die nodig is om tegels te breken. Voor snijden verdient het aanbeveling om een diamantzaagblad te gebruiken; geglazuurde wandtegels vereisen echter vooral een subtiel snijproces zodat de toplaag intact blijft. Voor vloertegels geldt dat de balkons en terrassen vorstbestendig en waterdicht moeten zijn, vooral bij extreme buitentemperaturen. De keuze van nabewerkingen zoals kalibratie en rectificatie beïnvloedt de gewenste voegen en het uiterlijk van het eindresultaat.
Milieu en duurzaamheid
De Nederlandse keramische tegelindustrie streeft naar milieukwaliteit en maatschappelijk verantwoord ondernemen. Een aanzienlijk deel van het gebruikte materiaal bij tegels komt uit gerecycleerde bronnen, en er is aandacht voor cradle-to-cradle principes waarbij afval wordt gezien als grondstof. De kleivoorraden blijven behouden, en het productieproces is gericht op lange levensduur en onderhoudsgemak.
Praktische overwegingen bij aankoop en installatie
Bij het kiezen van tegels is naast esthetiek ook structurele betrouwbaarheid cruciaal: vorstbestendigheid, slipvastheid en waterabsorptie spelen een grote rol. De hellingshoek en slipweerstandsbeoordeling (R-waarden) zijn bepalend voor veiligheid, met categorieën zoals A, B en C afhankelijk van natte of droge omstandigheden. Voor buitenvloeren is het essentieel om rekening te houden met vorst en vocht, terwijl binnenruimtes doorgaans minder streng hoeven te zijn op deze vlakken.
Of het nu gaat om wand- of vloertegels, de combinatie van kwarts, kaolien, veldspaat en andere mineralen vormt de basis voor keramische tegels. In moderne toepassingen leveren wand- en vloertegels een breed spectrum aan texturen en ontwerpen op, waaronder hout-, beton- en marmerlook. De keuze voor geglazuurde of ongeglazuurde tegels wordt bepaald door gewenste onderhoud, vochtbestendigheid en esthetiek.
Samenvatting van sleutelpunten
- Geglazuurde wandtegels bieden waterbestendigheid en eenvoudige reiniging met een toplaag van glasachtig glazuur; de achterkant kan poreus zijn.
- Vloertegels hebben meestal lagere waterabsorptie en hogere hardheid, vooral porcellanato; ze zijn geschikt voor vloeroppervlakken en buitengebruik onder voorwaarde van vorstbestendigheid en slijtvastheid.
- Porcellanato tegels (gres) zijn door en door dicht, met zeer lage wateropname en hoge mechanische sterkte, en kunnen zowel wand- als vloertoepassingen hebben.
- Dubbelgebakken tegels bieden extra duurzaamheid voor intensief gebruik; enkelgebakken tegels zijn gebruikelijker voor minder belastte ruimtes.
- Binnen- en buitenprojecten vereisen afwegingen op het gebied van kaliber, vlakheid, gerectificeerde randen en voegbreedte voor esthetiek en waterdichtheid.
tags: #gebakken #geglazuurde #vloertegel #rood