Er zijn heel wat goede redenen om voor je volgende naaiproject voor gebreide en elastische stoffen te kiezen. Je kledingstuk heeft geen ritsen, knopen of andere sluitingen nodig omdat je het gemakkelijk kunt uitrekken om over het lichaam te passen. Bovendien zijn de stoffen ontzettend comfortabel omdat ze perfect met je mee bewegen. Maar die elasticiteit zorgt er ook voor dat naaien met breiwerk anders is dan je misschien gewoon bent. Stoffen als tricot, elastische wevingen, badstof en ponte vallen allemaal in de smaak om hun elasticiteit. Het is dus belangrijk om te werken met steken die hier geen afbreuk aan doen.
Wat is gebreide stof? Breiwerk is een soort stof die gemaakt wordt met grote industriële breimachines die veel kleinere naalden gebruiken om het garen in elkaar te verweven. In dit artikel hebben we het niet over de grove, zelfgemaakte breisels die we allemaal kennen en mooi vinden, maar wel over gebreide stoffen die in lengtes verkocht worden, zoals jersey, sweatstof, ponte en ribstof. Industriële breimachines voeren dezelfde handeling uit als breien met de hand, alleen op een veel grotere schaal en met veel fijnere garens. Het eindresultaat van dit proces zijn stoffen die strak gebreid zijn en die uitgesneden en aan elkaar genaaid kunnen worden zonder te rafelen. Deze gebreide stoffen zijn comfortabel, rekbaar en gemakkelijk te onderhouden. Ze worden gebruikt voor alles van T-shirts en sweatshirts tot aansluitende jurken. De stoffen worden zowel met natuurlijke als synthetische vezels gemaakt. Ze zijn perfect voor babies, kinderen en volwassenen, waardoor gebreide stoffen door het hele gezin gedragen kunnen worden.
Waarom kan ik geen gewone rechte steek gebruiken met gebreide stof? Een rechte steek werkt wonderwel voor geweven stoffen die niet veel beweging over de weefrichting hebben, maar voor elastische materialen zoals een gebreide stof zal hij de elasticiteit tegenwerken. De steek maakt een rechte rij van gelijkmatig verdeelde steken in één richting, terwijl de spanning van de draad perfect strak gehouden wordt. Het geeft een nette afwerking, maar wel een met weinig rek of elasticiteit. Een standaard rechte steek zal snel rimpelen, knappen en zijn vorm verliezen als hij met de gebreide stof wordt uitgerekt. Om extra beweging uit je steken te halen, zoek je er een die meer elasticiteit heeft, zoals een zigzagstak of een faux overlock-steek. Doordat de naald voortdurend afwisselend wordt geplaatst, heeft de zigzagsteek meer ruimte om met de stof mee te rekken.
Naaien met gebreide stof op een naaimachine
Bij de meeste huishoudelijke naaimachines kun je kiezen voor steken die ook met gebreide stoffen werken. In de handleiding van je machine vind je de beste steken voor jouw specifieke model. Enkele van onze favorieten zijn:
- Zigzagsteek - Deze steek is de standaardsteek voor het naaien van alle elastische naden. Je kunt de grootte van de zigzagsteken meestal zelf bepalen, zodat je ze groter of kleiner kunt maken, afhankelijk van hoe je wilt dat ze eruit zien.
- Faux overlock-steek - Uitermate geschikt voor onafgewerkte randen en geeft je de indruk van een doorgestikte afwerking, zonder dat je een overlockmachine nodig hebt.
- Tweelingnaald - Voor veel gebreide stoffen is het handig om een tweelingnaald aan te schaffen. Je krijgt een soort deksteek met twee parallelle lijnen aan de bovenkant en een zigzag aan de onderkant.
- Driedubbele rechte steek - Uitstekend voor gebreide en rekbare stoffen, vooral bij zomen.
Hoe zoom je elastische gebreide stoffen met de hand? Soms is een handnaald precies wat een kledingstuk nodig heeft. Een vangsteek is ideaal om gebreide stoffen te zomen. Kies bijpassend garen en trek je steken niet strak zodat je zoom netjes blijft. Een proeflapje helpt om pasvorm en rek te controleren voordat je aan het echte werk begint.
Voorbereiding en materialen
Was en droog je stof zoals je uiteindelijke stuk behandeld zal worden. Laat de stof daarna rusten op een vlakke ondergrond. Leg het patroon bij voorkeur enkel laags op de stof en gebruik patroongewichten. Knip met een rolmes of scherpe schaar en geef liever iets meer naadwaarde zodat de rand niet snel steekjes verliest. Markeringen zet je bij voorkeur met krijt of een klein knipje; markeer plegen te voorkomen dat vocht het te veel vervormt.
Kies een jerseynaald of stretchnaald (maat 70 tot 90, afhankelijk van dikte). Een dunne tricot vraagt om fijnere naald dan bouclé of grof gebreide stof. Polyester garen geeft rek en slijtvastheid. Een boventransportvoet of wandelvoet helpt tegen schuiven, maar ook zonder voetje kun je rustig naaien met een verlaagde persvoetdruk. Gebruik een rekbare steek zoals de stretchsteek of bliksemschicht steek; een kleine zigzag met steeklengte 2,5 tot 3 en steekbreedte 0,5 tot 1 werkt ook prima. Voor het afwerken kun je de overlocksteek van de naaimachine of een bredere zigzag gebruiken.
Stabiliseren en patroonkeuze
De schoudernaad draagt veel gewicht en rekt snel uit. Stik daarom een smalle strook tricot versteviging, vormband of doorzichtig elastiek mee in de schoudernaad. Doe dit ook bij de achterhals en de bovenkant van een zakopening. Ronddelen zoals hals en armsgaten werken goed met vormband omdat het in de ronding mee buigt. Meet de halslengte op het patroon en niet op de stof voor betere vormvastheid. Gebreide stoffen vragen om patronen met wat bewegingsruimte; een losse sweater, vest of truitje werkt vaak beter dan iets dat strak aansluit.
Behoefte aan extra versteviging? Vormband, beleg of biaisband zijn opties; houd er rekening mee dat rekbaarheid hierdoor soms afneemt. Voor hals en armsgaten kan richting geven met vormband of een biaisafwerking de stof mooi in vorm houden. Bij naden met veel rek kan het verstandig zijn om rekbare biaisband of framalastic te gebruiken om de rek vast te houden.
Naaien op de machine en afwerkingen
Begin met een testlapje met dezelfde lagen als je uiteindelijke naad. Pas de bovenspanning en persvoetdruk aan totdat de steek vlak ligt en de stof niet golft. Naai met een rekbare steek en houd een gelijkmatige snelheid aan. Laat de stof op tafel liggen en begeleid haar licht met je handen. Trek niet aan de stof, ook niet achter de machine. Voor dikke kruispunten zet je naald in de stof, til je voet op en geef je lagen ruimte, daarna ga je verder. Werk naden na het stikken af met een overlocksteek of met een smalle zigzag en knip overtollige rafels voorzichtig weg.
Naden mooi afwerken: zonder lockmachine kun je een nette rand krijgen met de overlocksteek van de machine of met een drie-staps zigzag. Strijk elke naad met stoom op de juiste stand en druk plat met een persdoek. Hals afwerken met boord of biais: als de stof soepel en veerkrachtig is, kies voor een halsboord uit dezelfde stof; anders kies een biaisafwerking. Zomen die bewegen en mooi blijven maak je met een tweelingnaald voor elastische zomen, of gebruik een smalle zigzag. Test altijd op een proeflapje en pers na het naaien met stoom.
Verstevigen en details
Shouldernaden vragen stabilisatie; bij dikkere stijfheden kan vormband of tricot versteviging in de schoudernaden helpen. Voor specifieke stukken zoals hals en armsgaten kun je ook biais of beleg toepassen. Bij ronde delen werkt kierstrimmer of vormband goed omdat het mee buigt. Voor detailwerk kun je ook gebruikmaken van framilion voor hals of schouders, zoals beschreven in praktijkvoorbeelden. Een extra tip: meet de halslengte op het patroon in plaats van op de stof om later bulten te voorkomen.
Een rits kan bij hoge of nauwe hals handig zijn als detail. Verstevig de ritslijn met tricot versteviging of vlieseline, en stik de rits met een ritsvoet vlak langs de tandjes. Bij twijfel kun je basisstappen bij rits naaien raadplegen en pas de techniek aan op jouw breisel. Voor zware stoffen kan een biaisband of beleg een betere halsafwerking geven.
Staande golven (met formules)
Veelvoorkomende problemen en oplossingen
Golvende naden los je vaak op met stoom: leg de naad plat, houd het strijkijzer erboven en laat stoom inwerken zonder te trekken. Verleng de steeklengte of verlaag de persvoetdruk indien nodig. Een boventransportvoet kan net dat extra beetje geven. Worden steken overgeslagen? Vervang de naald door een nieuwe stretchnaald en controleer de stofdikte en naadspanning. Als de hals te wijd is, rijg een tijdelijke draad door de naad en trek de hals terug in vorm tot de papieren maat; stik daarna de gekozen afwerking vast. Voor blijvende vormvastheid werkt een smalle strook vormband langs de halsrand uitstekend.
Handige combinaties in één oogopslag
| Stoff soort | Aanbevolen naald | Geschikte steek |
|---|---|---|
| Dunne tricot of viscose jersey | Jerseynaald 70 of 75 | Kleine zigzag of stretchsteek |
| Sweater knit of french terry | Jerseynaald 80 | Stretchsteek of smalle zigzag |
| Ribgebreide stof | Stretchnaald 80 | Kleine zigzag, iets langere steek |
| Grof breisel of bouclé | Stretchnaald 90 | Stretchsteek, langzaam stikken |
Wil je details toevoegen? Borduur dan met wol op een proeflapje en gebruik een borduurring. Applicaties of siersteken werken mooi als je zorgt dat de steek wat rek houdt. Laat alle naden licht af met stoom en laat het kledingstuk vlak liggen zodat de lussen en naden tot rust komen.
Tips uit de praktijk
6 tips om breisels te stikken: een goed patroon en een schoon breiseltje helpen enorm. TIP 1: Naadwaarde - knip extra naadwaarde aan als de stof de neiging heeft steekjes te verliezen. TIP 2/3: De juiste naald en garen - gebruik jersey- of stretchnaald en kwalitatief garen; Seraflex garen kan de rek verbeteren. TIP 4/5: Differentieel transport en proeflapje - pas het differentieel transport aan en test op een proeflapje. TIP 6: Stik traag en gebruik een boventransportvoet voor rekbare stoffen.
Oefening baart kunst. 6 tips om breisels te stikken! Een goed patroon, een schoon breiseltje en de juiste tips. De winter komt eraan en wat draagt dan fijner dan een lekkere trui of jurk van gebreide stof. De Roya longsleeve van Fibremood is een voorbeeld van een eenvoudige basis die je met de juiste versteviging en rekbare afwerkingen mooi kunt afwerken. Verstevig altijd de schoudernaden en hals en gebruik framilion waar nodig.
