De uitdrukking verschut staan betekent naar men weet: in zijn hemd staan, beschaamd staan te kijken, bij voorbeeld van iemand die in het bijzijn van anderen op een leugen wordt betrapt.
Daarnaast is in allerlei kringen, die wel eens gemeenzame taal bezigen, in zwang iemand verschut zetten voor: iemand openlijk beschaamd maken of aan de kaak stellen; en verschut lopen: zo raar gekleed, dat het de spot van anderen opwekt.
En nu mij naar de herkomst dier uitdrukking werd gevraagd, heb ik de zo welverzorgde nieuwe druk van Van Dale (1950) opgeslagen, die hetzelfde als in 1924 vermeldt, met dit verschil dat het woord schudde niet meer als gewestelijk, maar als Zuid-Nederlands te boek staat.
En het komt mij voor, dat dit verschut hetzelfde woord is als dat in verschut staan; wie genoeg fantasie heeft om zich ook de op heterdaad betrapte, onthutste en diep beschaamde boef voor te stellen zal dat dunkt mij niet onwaarschijnlijk willen noemen.
Het woord verschut is afkomstig uit het Bargoens, de oude omgangstaal van onder meer dieven en zwervers.
Verschutten, arresteeren; bot op verschut, op de daad betrapt; voorschut geraakt, in hechtenis genomen en verschut zitten, verschut zetten verwijzen naar gevangenzitten en gevangenzetten.
Voor schut staan of lopen betekent er belachelijk uitzien en raar aangekeken worden.
Voor schut is een verbastering van het Bargoense woord verschut, dat het voltooid deelwoord is van verschutten: betrappen bij een misdrijf.
Hieruit ontwikkelde zich de figuurlijke betekenis: iemand belachelijk maken, en vervolgens ging men dat met andere werkwoorden combineren, zoals staan en lopen.
In 1858 is al geboekstaafd: treifel verschut, op heterdaad betrapt; in een collectie bargoens van 1860 staat: ‘verschutten, arresteeren; bot op verschut, op de daad betrapt; voorschut geraakt, in hechtenis genomen’ en Köster Henke vermeldt het in zijn boekje De Boeventaal (1906) eveneens: verschud of verschut (betrapt).
Genoeg om te besluiten dat verschut vanouds tot de taal van de jongens van de vlakte behoort!
En het komt mij voor, dat dit verschut hetzelfde woord is als dat in verschut staan; wie genoeg fantasie heeft om zich ook de op heterdaad betrapte, onthutste en diep beschaamde boef voor te stellen zal dat dunkt mij niet onwaarschijnlijk willen noemen.
Voortgaand op de etymologie: verschutten verwijst naar arresteren of betrappen, en verschut staan naar het gevoel van schaamte bij zo’n situatie.
Het gezegde ‘voor schut staan’ is behoorlijk bekend. Het houdt in dat je voor gek staat. Synonieme gezegden zijn: voor joker staan, voor aap staan, voor lul staan of voor paal staan.
Naast ‘voor schut staan’ kun je ook door een ander ‘voor schut gezet worden’. Dan wordt je belachelijk gemaakt of er wordt een grap met je uitgehaald.
In het gezegde is ‘voor schut’ een spraakvariatie op het voltooid deelwoord ‘verschut’.
Verschut is afkomstig uit het Bargoens, de taal van criminelen en landlopers.
Wie verschut stond, was dus betrapt en gepakt; wie ‘in verschut ging’, ging de gevangenis in.
Schuttingtaal, oftewel grove taal, heeft een andere herkomst dan het ‘schut’ van voor schut staan; schuttingtaal verwijst naar plaatsen waar men grof taalgebruik neerzet.
In de tweede helft van 2020 signaleerden verschillende poëzieliefhebbers onafhankelijk van elkaar dat aan een handleiding voor poëzie behoefte is; zo’n handleiding moet de lezer vooral niet sterken in het idee dat gedichten ingewikkelde stukken tekst zijn, maar dat poëzie vooral dient als toegang tot het hart.
We hoeven tijdens niet zozeer bezig te zijn met betekenisgeving als wel met onze emotionele reactie.
Wanneer ik cursussen geef over het schrijven van poëzie, benadruk ik dat bij gedichten maken ook gedichten lezen hoort.
Als je een gedicht leest en wat het jou op dat moment weet te vertellen, begint de verbinding tussen taal en ervaring te ontstaan.
In de tweede helft van 2020 signaleerden verschillende poëzieliefhebbers blijkbaar onafhankelijk van elkaar dat aan zo’n handleiding ook voor poëzie behoefte is.
Deckwitz wist haar stukken over poëzie altijd al toegankelijk te verpakken; ze verklaart bijvoorbeeld hoe gedichten een betere minnaar van je kunnen maken, weidt uit over het genre van het horrorvers en legt uit hoe je door poëzie te lezen kunt ontdekken dat je niet gek bent.
Net als Deckwitz stellen ook Van den Broeck en Dera zichzelf expliciet ten doel de velen die ‘heel andere ervaringen met poëzie hebben’ dan zijzelf te begeleiden in het leren lezen van het genre.
De bundeling van Faure, De Jong en Jongenelen draagt de ondertitel Een reis over de onbewandelde wegen van de poëzie - een frase die de vraag oproept welke wegen in gedichtenland tot nu toe nog onbetreden zijn gebleven.
In 42 korte hoofdstukken behandelen de auteurs evenveel gedichten die in hun ogen de kracht van meerduidigheid laten zien.
Want dat is in hun ogen wat poëzie van iedere andere tekstsoort onderscheidt: ze is voor meerdere interpretaties vatbaar.
Pour aap staan - de aap riep vroeger negatieve associaties op; met een donatie van € 5 steun je Onze Taal.
De toon van poëzie wordt vandaag de dag steeds toegankelijker gemaakt om een breder publiek aan te spreken; dit zien we terug in de drie besproken doe-boeken die een brug slaan tussen gedicht en lezer.
Poëzie brengt ons dichter bij onszelf: bij onze gedachten, onze gevoelens en ons lichaam - een bijna spirituele ontdekkingstocht, die er niet op is gericht een andere wereld te ontdekken, maar vooral het hier, het nu en het ik.
Woorden temmen 2. Dit gaat niet over grasmaaien. Zelf gedichten lezen.
Voor schut staan betekent ‘voor gek staan’.
Als je voor schut staat, lachen anderen je voor je gevoel uit - en soms doen ze dat ook echt.
Voor schut is een verbastering van verschut.
Verschut is een vorm van het werkwoord verschutten in de betekenis ‘betrappen, arresteren’.
Wie betrapt werd, werd dus verschut.
Die betekenis van verschutten is ontstaan in het Bargoens, de oude omgangstaal van onder meer dieven en zwervers.
In het gezegde is verschut afhankelijk van de context verbonden met schaamte en belachelijk maken.
Er is een rijke traditie van volkswoorden en uitdrukkingen rond het thema schaamte en publiekelijk bekeken worden.
Voorts melden verschillende bronnen dat de Nederlandstalige poëzie zichzelf herdefinieert door aandacht voor persoonlijke ervaring en directe betrokkenheid van lezers.
Gedichten lezen is ook in hun ogen vragen stellen, ‘vragen waarop misschien wel twee verschillende antwoorden mogelijk zijn’.
Daarmee leren we via de verschijning van deze drie doeboeken niet alleen iets over de stand van de praktijk van het lezen van poëzie, maar ook over de huidige kijk op de poëzie zelf en waartoe zij kan dienen.
Poëzie op gevels, muren en stoepen brengt je niet alleen in contact met je omgeving; het zorgt ook voor verbinding met andere mensen.
Zo zijn poëzieroutes en straatgedichten in Natura 2000-gebieden voorbeelden van hoe poëzie verweven raakt met leefomgeving en landschap.
Uit het onderzoek van Kila blijkt dat zeventig procent van de volwassenen wel eens poëzie buiten tegenkomt; een op de vijf mensen overkomt dit een keer per maand of vaker.
De lezer wordt aangemoedigd om poëzie buiten het boek te ervaren, te delen en mogelijk zelfs tatoeages van delen van gedichten te laten zetten.
In dit artikel hebben we geprobeerd de relatie tussen uitdrukkingen rond schut en moderne poëziehandel te verkennen door middel van voorbeelden uit literatuurgeschiedenis en hedendaagse praktijk.
Overzicht van sleutelbegrippen
- verschutstaan: schaamtegevoel bij betrapt worden
- verschut zetten: iemand belachelijk maken of arresteren via Bargoens
- voor schut staan: belachelijk voorkomen worden
- verschuttten: arresteeren in Bargoens
- poëziehandleidingen: Deckwitz, Zelf gedichten lezen, Faure, De Jong en Jongenelen als moderne lezerspartners
Met uw voeten in straatgedichten
Gedichten buiten het boek brengen poëzie in aanraking met het dagelijks leven en bieden nieuwe betekenissen afhankelijk van context en omgeving.