In veel huizen bevindt zich onder de vloer een vaak onbenutte ruimte: de kruipruimte. Meestal smal, donker en vochtig, en dus niet bepaald iets waar men snel iets mee doet. Toch denken steeds meer mensen na over de mogelijkheid om die ruimte uit te breiden, bijvoorbeeld door de kruipruimte uit te graven tot kelder. Maar is dat haalbaar?
Waarom een Kelder Realiseren?
De belangrijkste reden voor het omvormen van een kruipruimte tot kelder is vaak de behoefte aan extra ruimte. Een kelder biedt mogelijkheden die in veel woningen simpelweg niet aanwezig zijn. Denk aan opslag, het creëren van een hobbyruimte of zelfs een extra kamer. Daarnaast kan een kelder de woning letterlijk steviger maken. Bij een professionele aanpak wordt er namelijk direct gekeken naar de fundering, wat de constructieve veiligheid van uw huis kan verbeteren.
Is Elke Woning Geschikt?
Nee, dat verschilt per situatie. De bodemgesteldheid, de constructie van het huis en de staat van de fundering zijn bepalend voor wat er wel en niet mogelijk is. Het is dan ook belangrijk om goed af te wegen of de voordelen opwegen tegen de complexiteit van de klus. Een bouwkundige inspectie is altijd de eerste stap.
Het Uitgraven: Traditioneel versus Modern
Traditioneel zou men denken aan scheppen, kruien en veel stof. Gelukkig zijn er modernere methoden. Het uitgraven van een kruipruimte tot kelder gebeurt tegenwoordig vaak via flexibele slangen en zonder dat er veel puin of overlast ontstaat in huis. Het grote voordeel hiervan is dat men heel gericht kan werken, ook op plekken waar men met graafmachines niet bij kan komen.
Het uitgraven van een kruipruimte tot kelder betekent dat de bestaande kruipruimte wordt verdiept en uitgebreid, zodat er een volwaardige kelder ontstaat onder de woning. Niet iedere woning is geschikt om de kruipruimte uit te graven tot kelder. De constructie van de woning, de bodemgesteldheid en de beschikbare ruimte spelen hierbij een belangrijke rol. Het uitgraven van een kruipruimte tot kelder gebeurt meestal met behulp van zuigtechniek. Via een toegangspunt wordt de grond onder de woning losgemaakt en afgevoerd, zonder dat zware machines in of rondom de woning nodig zijn.
Vergunningen en Praktische Zaken
Wie zijn kruipruimte wil omtoveren tot kelder, heeft in de meeste gevallen een vergunning nodig. Men verandert tenslotte de constructie van de woning én de bestemming van de ruimte. Het is dus belangrijk om op tijd advies in te winnen en de juiste documenten aan te leveren, zoals bouwtekeningen, een bodemonderzoek en een constructieberekening.
Behalve de technische en juridische kant, is het slim om ook praktisch na te denken. Hoe komt men straks in de kelder? Via een vaste trap, of met een luik? Wat doet men met ventilatie en verlichting? Daarnaast moet men nadenken over vocht. Een kelder is ondergronds, dus waterdruk van buiten is altijd een aandachtspunt.
De Technische Uitvoering van een Kelder
Het uitgraven van een kruipruimte tot kelder is een ingrijpende maatregel die per woning maatwerk vraagt. Een kelderproject begint niet met graven, maar met rekenen en meten.
Archiefonderzoek en Constructieberekening
De eerste stap is het raadplegen van de originele bouwtekeningen in het gemeentearchief. Hieruit kan blijken of de fundering op staal (muren rusten op een verbrede voet direct op de zandlaag) of een paalfundering (woning rust op palen die de lasten afdragen naar diepere zandlagen) is toegepast. Een constructeur moet altijd een berekening maken van de nieuwe situatie.
Geotechnisch Onderzoek en Grondwater
Men moet precies weten wat er in de bodem zit. Een sondering brengt de draagkracht van de verschillende grondlagen in kaart en bepaalt waar het vaste zand zich bevindt. In grote delen van Nederland staat het grondwater hoog. De kans is groot dat de nieuwe kelderverdieping ver onder de grondwaterspiegel komt te liggen. Tijdens de bouw moet de bouwput droog zijn. Dit vereist bronbemaling: het tijdelijk wegpompen van grondwater. Dit is een specialistische klus, omdat het verlagen van de grondwaterstand in de omgeving kan leiden tot zettingen (inklinking) en schade aan omliggende panden.
De Bouw van de Kelder
Tijdens het uitgraven moet de bestaande begane grondvloer en de dragende muren worden ondersteund. Er zijn verschillende methodieken om de daadwerkelijke kelder te realiseren:
- Traditionele betonconstructie: Nadat de grond is verwijderd en de bouwput droog is (dankzij bemaling), wordt er een werkvloer van beton gestort. Hierop wordt de wapening voor de keldervloer en de wanden gevlochten. Vervolgens wordt de bekisting geplaatst en wordt het beton gestort. Het resultaat is een monolithische, waterdichte betonnen bak.
- Prefab betonelementen: In sommige situaties is het mogelijk om te werken met prefab betonelementen of zelfs een complete prefab kelderbak.
- Afzinkmethode: Hierbij worden de wanden van de kelder eerst op het maaiveld (in de kruipruimte) gemaakt. Vervolgens wordt de grond in de bak weggegraven (gezogen). Door het eigen gewicht zakt de betonnen constructie langzaam de grond in. Wanneer de gewenste diepte is bereikt, wordt de bodem onder water gestort en wordt de kelder leeggepompt.
- Ondervangen (mootmethode): De bestaande, ondiepe fundering wordt sectie voor sectie 'ondervangen'. Er wordt een stukje onder de oude fundering weggegraven, waarna dit wordt opgevuld met beton en wapening die de basis vormt van de nieuwe kelderwand. Pas als het beton is uitgehard, wordt het volgende stukje aangepakt.
Waterdichting en Afwerking
Een kelder die lek is, is onbruikbaar. Omdat de kelder zich onder de grondwaterspiegel bevindt, staat er een permanente waterdruk op de vloer en wanden. De basis van de waterdichting is het beton zelf. Er wordt gebruikgemaakt van waterdicht beton met een hoge dichtheid. De grootste risico's op lekkage bevinden zich bij de aansluitingen: de kimnaad (waar de vloer en wand samenkomen) en de stortnaden tussen verschillende bouwfases. Als extra zekerheid kan de buitenzijde worden voorzien van een bitumineuze coating of een waterdicht membraan.
Een betonnen bak onder de grond is van nature koel en kan vochtig aanvoelen door condensatie, zelfs als er geen lekkage is. Daarom is ventilatie essentieel om vocht en eventuele bodemgassen (zoals radon) af te voeren. Om de ruimte comfortabel te maken, is verwarming nodig.
De Rol van de Kruipruimte
Een kruipruimte komt veel voor in huizen gebouwd voor 1980. Het is een ruimte onder de vloer op de begane grond van een woning, die bereikbaar is via een luik in de vloer. Deze ruimte vormt een buffer tussen de ondergrond en de vloer van de woning en is vaak de plek waar belangrijke leidingen liggen. De kruipruimte dient tevens voor het plaatsen van leidingwerk en voorkomt dat de vloer van de begane grond in direct contact komt met de vochtige en koude ondergrond.
In de afgelopen jaren is besloten in het bouwbesluit dat nieuwe woningen zonder kruipruimte gebouwd dienen te worden. Echter, er zijn ontwikkelingen die problemen rondom energiezuinigheid en vocht oplossen, zoals goede isolatie en ventilatie van de kruipruimte. Specialisten in de bouw zijn verdeeld over het bouwbesluit en het kan zijn dat in een toekomstig bouwbesluit de aanwezigheid van een kruipruimte terugkomt.
Ventilatie en Isolatie van de Kruipruimte
Als de kruipruimte geen of slechte ventilatie heeft, kunnen problemen als vocht, schimmels en ongedierte ontstaan, wat kan leiden tot onaangename geuren in de woning. Kruipruimte ventilatie zorgt voor een luchtstroom die de ruimte droogt en nare luchtjes verdrijft. Naast het isoleren van de kruipruimte, is voldoende ventilatie van belang.
De kruipruimte van een woning is een buffer met een luchtlaag die in temperatuur kan verschillen (stratificatie). Afhankelijk van weersinvloeden van buitenaf, spelen factoren als optrekkend vocht en kou een belangrijke rol. Door de kruipruimte te isoleren, kan de invloed hiervan worden beperkt.
Animatie | Vloerisolatie
Casus: Een Persoonlijke Ervaring
In een jaren '30 huis zit onder de begane grond vloer een kruipruimte. De begane grond vloer in de woonkamer ligt op balken en is afgewerkt met een parketvloer. Vermoedelijk zit onder de parketvloer ergens een luik naar de kruipruimte. In de hal, naast de woonkamer, ligt een granito vloer. Onder de hal zit een kleine kelder (ongeveer 1.60 meter hoog), waarvan de muur de afscheiding naar de kruipruimte vormt. De muur is 9 cm dik. De vraag is of er in die muur probleemloos een gat gemaakt kan worden voor toegang tot de kruipruimte (bijvoorbeeld 65 cm breed en 50 cm hoog) en of er problemen met grond- of regenwater kunnen ontstaan. De kruipruimte is nog nooit gezien en de hoogte is onbekend. De kelder is normaal gesproken droog.
Na enig zoekwerk op internet werd achterhaald wat de grondwaterstand is ten opzichte van NAP. De blauwdrukken van de woning gaven aan dat de balken van de begane grond vloer op 60 cm hart-op-hart afstand zitten. De vorige bewoner gaf aan dat de kruipruimte niet meer dan 30 tot 40 cm hoog is onder de vloer. Uiteindelijk wil men weten of en waar de CV leidingen in de kruipruimte tegen de gevelmuur aan lopen, zodat er nieuwe ventilatiekokers geplaatst kunnen worden.
Na het maken van een proefgaatje met een boor bleek dat er hooguit 15 tot 25 cm onder de balken zit. Dit suggereert dat er sprake is van fundering op staal, met een brede voet onder de spouwmuur. Er is vrijwel geen ruimte onder de balken, slechts genoeg voor ventilatie, dus geen echte 'kruipruimte'.
Een andere persoonlijke ervaring beschrijft de wens om een gat te maken van de kelder naar de kruipruimte en stelt vergelijkbare vragen: is het structureel veilig, is een ingenieur nodig, is grondwater een probleem en hoe groot moet het gat zijn.
Kruipruimte Uitdiepen versus Kelder Maken
In de praktijk worden de termen 'kruipruimte uitdiepen' en 'kelder maken' soms door elkaar gebruikt:
- Kruipruimte uitdiepen: Dit beperkt zich doorgaans tot het verwijderen van een laag zand of grond om de ruimte toegankelijker te maken voor inspectie, of om het aanbrengen van vloerisolatie mogelijk te maken. Hierbij wordt de werkhoogte vergroot van bijvoorbeeld 40 centimeter naar 70 centimeter. Cruciaal hierbij is dat men boven het niveau van de funderingsaanzet blijft.
- Kelder maken (onderkelderen): Het realiseren van een kelder betekent dat er een nieuwe bouwlaag onder de bestaande woning wordt gecreëerd. Hiervoor moet men dieper graven dan de bestaande fundering. Dit is een constructief kritiek proces. Als men zomaar grond weghaalt naast of onder de bestaande fundering, verliest de woning zijn draagkracht, met ernstige verzakkingen en scheurvorming tot gevolg.