Veel mensen realiseren zich niet hoeveel dieren er naast mensen en hun huisdieren in de stad leven. Als je er actief op gaat letten, zul je versteld staan van het aantal medebewoners dat de stad herbergt. Een van deze diersoorten zijn vleermuizen. Sommige vleermuizen vinden in de stad een plek om te eten, slapen, paren en hun jongen groot te brengen.
Vleermuizen als stadsbewoners
Nederland telt 18 soorten vleermuizen, waarvan er 7 regelmatig in stedelijke gebieden voorkomen. Deze nachtactieve dieren komen tevoorschijn zodra de zon ondergaat. Ze voeden zich met insecten zoals muggen, vliegen, nachtvlinders en motten, en vangen er duizenden per nacht. De grootste vleermuissoort in Nederland, de laatvlieger, is een bekende stadsbewoner. Deze vleermuis wordt zo genoemd omdat hij relatief laat op de avond actief wordt.
Het is belangrijk om vleermuizen te verwelkomen in onze leefomgeving en rekening te houden met hun verblijfplaatsen. Dit wordt des te belangrijker bij werkzaamheden zoals schilderen, isoleren of verbouwen. Naarmate huizen energiezuiniger worden gemaakt door renovatie, isolatie van daken en spouwmuren, en het dichten van gaten en kieren, wordt er steeds minder ruimte voor vleermuizen.
Daarom is het cruciaal om alternatieve verblijfplaatsen te realiseren, zodat er voldoende onderdak voor vleermuizen beschikbaar blijft. De firma die ingeschakeld werd voor ongediertebestrijding in België, heeft bakjes geplaatst voor "spitsmuizen", maar deze bleken na drie weken ongebruikt. Er werd gesuggereerd dat het mogelijk om een marterachtige kon gaan, zoals een wezel of marter.
Leuke dieren en natuurlijk de geluiden die ze maken / Kinderen leren dierengeluiden herkennen Deel 1
Herkenning van vleermuizen en hun sporen
Vleermuizen produceren twee soorten geluiden: echolocatie-geluiden die voor het menselijk oor onhoorbaar zijn, en hogere piepgeluiden die wel hoorbaar kunnen zijn. Deze laatste geluiden hoor je soms wanneer ze zich verplaatsen in hun verblijfplaats, bijvoorbeeld wanneer ze over dakisolatie kruipen. In de zomer, wanneer vrouwtjes kraamkolonies vormen en jongen krijgen onder je dak, kan dit een "kruipend" geluid veroorzaken. Ook de krabbelende geluiden die ze maken, zijn bijna niet op te merken. Wanneer je eenmaal weet dat het vleermuizen zijn, zul je er waarschijnlijk geen last meer van hebben.
Vleermuisuitwerpselen, ook wel guano genoemd, zijn kleine, langwerpige droppings van 4 tot 8 mm lang. Ze zijn donkerbruin tot zwart van kleur en bros van structuur. Wanneer je ze tussen je vingers wrijft, verpulveren ze gemakkelijk tot een poederachtige substantie. Nieuwe uitwerpselen zijn zwart, terwijl oudere uitwerpselen grijs worden. Ze bestaan uit fijngekauwde schildjes van insecten. In tegenstelling tot muizenkeutels, die iets groter (5-10mm), glanzender en zachter van textuur zijn, bevatten vleermuisuitwerpselen onverteerde insectendelen, waardoor ze bij nadere inspectie kunnen glinsteren door chitineresten van kevers en vliegen.
Typische locaties waar je uitwerpselen aantreft, zijn onder hangplekken aan zolderbalken of in hoeken van dakconstructies. Bij dakranden en onder dakpannen vind je vaak kleine verzamelingen, vooral bij toegangspunten. Naast uitwerpselen zie je soms bruine vlekken en vettafzettingen rond toegangspunten waar vleermuizen regelmatig in- en uitvliegen. Deze vlekken ontstaan door lichaamsoliën en vuil dat zich ophoopt bij veelvuldig gebruik van dezelfde opening. Slijtplekken op dakpannen of gevelbekleding kunnen wijzen op langdurig gebruik van specifieke toegangspunten.
Verschil met andere dieren
Het is belangrijk om vleermuizen te onderscheiden van andere dieren die mogelijk in huis voorkomen. Muizen maken doorgaans luidere en frequentere krabgeluiden die de hele nacht door hoorbaar zijn, terwijl vleermuizen vooral actief zijn tijdens in- en uitvliegtijden. Vogels produceren tjilpende geluiden overdag en maken meer lawaai bij nestbouw.
Toegangspunten
Vleermuizen hebben slechts kleine openingen nodig om een verblijfplaats binnen te dringen. Typische toegangspunten zijn kieren van 15-20 mm breed, wat overeenkomt met de spleetbreedte die vleermuizen nodig hebben om binnen te komen. Beschadigde of verschoven dakpannen creëren ideale openingen, net als ventilatieopeningen in gevels die niet goed zijn afgeschermd.
Vleermuizen en de mens: Bescherming en Overlast
De vleermuis is een beschermde diersoort in Nederland en België. Dit betekent dat het verboden is om ze te doden, te verjagen of hun verblijfplaatsen te beschadigen zonder de juiste vergunningen. Wanneer je vleermuizen in huis hebt, is het belangrijk om te weten dat ze over het algemeen geen schade aanrichten. Sterker nog, ze zijn nuttig door het eten van insecten zoals muggen.
Overlast kan echter optreden, met name door geluiden en uitwerpselen. Tegen geluidshinder valt weinig te doen, behalve zorgen dat de verblijfplaats niet meer toegankelijk is voor de vleermuizen. Dit moet echter zorgvuldig gebeuren, bij voorkeur tijdens de wintermaanden wanneer ze normaal gesproken op een andere plek verblijven, om te voorkomen dat dieren worden ingesloten. Geurhinder is een zeldzaam verschijnsel en treedt meestal op bij grote kolonies, vaak door slecht geïsoleerde spouwmuren die onvoldoende geventileerd worden.
Wat te doen bij vleermuizen in huis?
Wanneer je vleermuizen in huis hebt, is het cruciaal om niet zelf actie te ondernemen zonder deskundig advies. Vooral tijdens de kraamperiode (mei-augustus) is het verboden om de verblijfplaatsen te verstoren, omdat de jongen afhankelijk zijn van hun moeders. Wacht tot september, wanneer de jongen zelfstandig zijn en alle dieren kunnen uitvliegen, voordat je actie onderneemt.
Neem contact op met een vleermuisdeskundige of ecoloog voor advies. Zij kunnen helpen bij het identificeren van de soort, het vaststellen van de verblijfplaats en het adviseren over de beste aanpak.
Preventieve maatregelen zijn de beste manier om toekomstige problemen te voorkomen. Dit omvat het afsluiten van toegangspunten na het uitvliegseizoen (september-oktober), wanneer jonge vleermuizen zelfstandig zijn en de dieren nog niet in winterslaap zijn gegaan. Speciale vleermuisborstels bieden een effectieve oplossing voor dakranden en ventilatieopeningen. Deze borstels blokkeren de toegang door hun directionele borstelharen, maar behouden wel de ventilatie in de constructie. Nederlandse kwaliteitsproducten zijn weerbestendig en gaan jarenlang mee.
Het is belangrijk om alle toegangspunten grondig af te sluiten, ook op moeilijk bereikbare plekken. Vleermuizen zijn zeer plaatstrouw en keren vaak terug naar bekende verblijfplaatsen. Inspecteer je woning op kieren van 15-20mm breed en gebruik duurzame materialen zoals vleermuisborstels die jarenlang effectief blijven.
Vleermuizen in de winter en zomer
In de winter houden vleermuizen een winterslaap. Ze hangen dan op hun kop aan hun poten in de nok van je dak en brengen zo slapend de winter door. In de zomer vormen de vrouwtjes kraamkolonies om hun jongen groot te brengen. Meerdere vleermuizen die tegelijk in- en uitvliegen, duiden op zo'n kolonie.
Alternatieve oplossingen
Als je vleermuizen wilt behouden maar overlast wilt verminderen, zijn er alternatieve oplossingen. Je kunt een vleermuiskast op 3-4 meter hoogte plaatsen op een rustige locatie als alternatieve verblijfplaats, bij voorkeur voordat je toegangspunten afsluit. Beperk overlast door alleen toegang tot woonruimtes te blokkeren en vleermuizen toegang te laten houden tot schuren of zolders waar ze geen hinder veroorzaken. Deze aanpak combineert natuurbescherming met comfort en draagt bij aan de instandhouding van deze nuttige insecteneters.
Verschillende vleermuissoorten en hun geluiden
De geluiden die vleermuizen maken, variëren per soort en situatie. De gewone dwergvleermuis jaagt bijvoorbeeld op een hoogte van 3 meter heen en weer over een wandelpad, waarbij de geluiden een lage toonhoogte hebben. Tijdens het paarseizoen roepen de mannetjes tijdens de vlucht om vrouwtjes naar hun territorium te lokken en dit te verdedigen. Deze lokroepen, die ritmisch herhaald worden, klinken in de detector als een soort knorrend geluid bij 15 tot 20 kHz.
De ruige dwergvleermuis jaagt boven water op een hoogte van ongeveer 5 meter. De geluiden zijn klankrijk, hebben een piekfrequentie bij 37 kHz en het ritme is traag en onregelmatig. Dit duidt op een vlucht in de open ruimte. Tijdens de paartijd bezetten mannetjes ruige dwergvleermuizen een vaste paarplaats en produceren ze lokroepen om vrouwtjes aan te trekken. De roep van de ruige dwergvleermuis bestaat uit twee delen (een luide roep gevolgd door een zwakkere) met lichtjes verschillende frequentie, terwijl de gewone dwergvleermuis slechts één deel herhaalt.
Risico's en voorzorgsmaatregelen
De grootste risico's bij vleermuizen in huis zijn de ophoping van guano, dat schimmels kan bevatten die luchtwegproblemen veroorzaken, en mogelijke geuren bij grote kolonies. Structurele schade is zeldzaam omdat vleermuizen niet knagen zoals knaagdieren.
Het is cruciaal om voorzichtig te zijn bij het hanteren van grote hoeveelheden guano. Hoewel kleine hoeveelheden relatief veilig zijn, kunnen grote ophopingen schimmels bevatten die luchtwegproblemen veroorzaken. Naast uitwerpselen zie je bruine vlekken en vettafzettingen rond toegangspunten waar vleermuizen regelmatig in- en uitvliegen.
Wanneer je een vleermuiskolonie ontdekt tijdens de kraamperiode, onderneem dan geen actie. Wacht tot september en neem contact op met een vleermuisdeskundige of ecoloog. Documenteer de situatie met foto's en notities over aantallen en tijdstippen van activiteit.
Nadat de vleermuisborstels correct zijn geplaatst in september-oktober, verlaten de vleermuizen meestal binnen 1-3 dagen hun verblijfplaats tijdens hun normale uitvliegactiviteit. Het is cruciaal om dit buiten de kraamperiode (mei-augustus) en voor de winterslaap (november-maart) te doen. Controleer na een week of alle dieren vertrokken zijn voordat je de toegang definitief afsluit.