Geluidsproductie van warmtepompen op het dak voorkomen en beperken

Als meerdere warmtepompen dicht bij elkaar staan kan het geluid ervan optellen. Vanuit hun aanwijsbevoegdheid kunnen gemeenten kiezen in welke wijken ingezet gaat worden op warmtepompen. Tegelijkertijd willen zij ook geluidsoverlast van warmtepompen voorkomen. Daarom gaf het Nationaal Programma Lokale Warmtetransitie (NPLW) onderzoeksbureau Peutz de opdracht om onderzoek te doen naar het cumulatieve geluid van warmtepompen in woonwijken. De buitenunit van een individuele warmtepomp mag namelijk niet meer dan 40 decibel (gewogen voor het menselijk gehoor) produceren, gemeten vanaf de perceelgrens.

Voor het onderzoek van Peutz is zo’n tool wel ontwikkeld. Deze tool kan inzicht geven over wat het plaatsen van meerdere buitenunits van warmtepompen bij elkaar doet voor de geluidsimpact, welke omstandigheden hier impact op hebben en welke maatregelen genomen kunnen worden om dat geluid te dempen. “Daarnaast kunnen de verkregen inzichten ook helpen om een keuze te maken voor een warmteoplossing.” Ook wanneer wel aan de wettelijke geluideisen wordt voldaan betekent dit niet dat er geen geluidhinder of slaapverstoring kan ontstaan. Met name ongunstige afstelling, gebrekkige installatie of onderhoud of veroudering van de installatie kunnen tot hogere geluidniveaus leiden. Daarbij merken de onderzoekers ook op dat de ervaren overlast van warmtepompen afhangt van het ‘achtergrondgeluidniveau’.

In een drukke stad is er bijvoorbeeld meer achtergrondgeluid dan in een rustig dorp of een goed afgeschermde achtertuin. De onderzoekers hebben drie verschillende wijken gemodelleerd: de Vinexwijk, de bloemkoolwijk en een combinatie van de naoorlogse woonwijk en Tuinstad laagbouw. In deze wijken werden vervolgens warmtepompen in verschillende posities geplaatst, en werd daarvan het cumulatieve geluid van de buitenunits in kaart gebracht. Hierbij gaat de rekentool uit van het ‘slechtstescenario’, waarin alle buitenunits op dezelfde plek zijn geplaatst en het onder 7 graden Celsius is dus de warmtepompen hard moeten werken.

Het onderzoek laat zien dat de verschillen tussen de wijken relatief klein zijn. Verschillen in cumulatief geluid van warmtepompen hangen vooral af van de positie waar ze geplaatst worden. Als warmtepompen op het dak staan, zijn ze niet of nauwelijks te horen. Dat komt omdat ze een grotere afstand hebben van de perceelgrens en het dak een afschermend effect kan hebben. Wel dient gedacht te worden aan de mogelijkheid van het plegen van onderhoud aan de installatie. Als er een berging of schuur aanwezig is, heeft het de voorkeur om de buitenunit daarin te plaatsen. Verder concluderen de onderzoekers dat het plaatsen van all-electric warmtepompen eigenlijk altijd, tenzij het gaat om woningen met erg groot perceel, met geluidsbeperkende maatregelen samengaat. Voor warmtepompen die aan de voorzijde van het huis op de grond of aan de gevel zijn geplaatst is bijvoorbeeld akoestische omkasting nodig.

Het stappenplan is gebaseerd op onderzoek van ingenieursbureau Peutz naar het geluid van warmtepompen. Aan de hand van rekenmodellen is in kaart gebracht hoe het geluid zich kan verspreiden in de wijk. Het stappenplan biedt handvatten om samen met bewoners de mogelijkheden te verkennen om geluidsoverlast zo veel mogelijk te vermijden. Ook geeft het inzicht in de mate van invloed die je als gemeente kunt uitoefenen. Bijvoorbeeld door maatregelen om de geluidsimpact te beperken. Let op: dit stappenplan is niet geschikt voor appartementencomplexen en geen maatwerkoplossing, omdat het werkt met simulaties en niet met werkelijke geluidsmetingen.

Geluidsbeleving is deels subjectief. Stel eerst vast of in de buurt of de wijk normaal gesproken op of rondom de woning plek is voor een buitenunit. Check ook of er een vergunning nodig is. Let op: is de buitenunit hoger dan 1 meter?

Inventariseer welke ideeën er zijn over (het geluid van) warmtepompen in het gebied of de wijk. Bepaal samen met bewoners (en liefst ook installateurs) welke mogelijkheden er zijn om de buitenunits te plaatsen. Stel het achtergrondgeluid in de wijk vast en bepaal bij welk geluidsniveau dit het beste past (40 dB(A) of 45 dB(A). Voor deze 2 niveaus zijn geluidskaarten opgesteld. Soms zijn er verschillende achtergrondgeluidsniveaus binnen 1 wijk. Gebruik in dat geval meerdere geluidskaarten. Bij welk type wijk past 'jouw' wijk het best: Vinex-wijk, bloemkoolwijk, of een combinatie van de naoorlogse woonwijk en tuinstad laagbouw? Voor deze typen zijn geluidsmodellen en -kaarten beschikbaar.

Let op: valt jouw wijk niet onder een van de genoemde wijktypen? Bepaal welke geluidskaart (of onderdeel daarvan) het beste past bij jouw situatie qua bebouwing en breedte van wegen. En gebruik deze om het geluid van buitenunits op verschillende plekken in te schatten. Let op de verschillende opstelposities van de buitenunits. Onderzoek welke aanvullende maatregelen mogelijk zijn om geluid te beperken. Bepaal uiteindelijk de beste plek(ken) voor de buitenunits. Op sommige plekken is een buitenunit niet geschikt vanwege het geluidsniveau, zoals in smalle straten aan de voorgevel of bij kleine achtertuinen. Volg de uitvoering en ga na of iedereen zich aan de afspraken houdt. Evalueer en stuur bij waar nodig. Mogelijk kun je het geluidsniveau in de wijk (laten) meten, om te controleren of de geluidssituatie binnen de verwachtingen blijft en niet ophoopt. Die meetgegevens kunnen bruikbaar zijn om het geluidsmodel van het onderzoek te verbeteren.

Heb je de keuze uit verschillende warmtepompen, bijvoorbeeld voor een inkooptraject of om bewoners te adviseren? Kies dan voor modellen met een laag geluidsvermogen of de optie ‘silent mode’ (stille modus). En koop de warmtepompen van bij voorkeur gerenommeerde merken, omdat die meestal minder (tonaal) geluid veroorzaken, zoals piepen of brommen. Het (opstart)traject kun je samen met een akoestisch adviseur of installatieadviseur doorlopen, om de keuzes over geluid zo goed mogelijk in te schatten.

Praktische maatregelen en tips

Zorg voor genoeg ruimte tussen de warmtepomp en de erfgrens. Wanneer de warmtepomp vrij staat, dus minimaal 2 meter van een gevel of wand, is de minimale afstand 3 tot 4 meter. Staat de warmtepomp direct tegen een gevel of berging? Dan is de minimale afstand tussen warmtepomp en de erfgrens 4 tot 5 meter. Let op dat de trillingen die de warmtepomp maakt goed worden gedempt, vooral als de warmtepomp aan de gevel of op het dak wordt bevestigd. Plaats dan trillingdempers met een statische vering van ongeveer 5 millimeter. Staat de warmtepomp dichtbij de erfgrens of op de perceelgrens, plaats dan een volledig gesloten afscheiding tussen de grens en de warmtepomp. Deze schutting of wand is minimaal 1,8 meter hoog en weegt idealiter minimaal 10 kilo per vierkante meter. Met een geluidswerende omkasting om het buitendeel van de warmtepomp kan het geluidsniveau met ongeveer 5 dB(A) worden verlaagd, afhankelijk van onder andere het merk en type.

Wordt de buitenunit geplaatst in een berging? Op dit moment wordt de aanpak van gemeenten getoetst op toepasbaarheid. Steeds vaker klagen mensen over de luide warmtepomp van de buurman. Eind april 2024 stond er een artikel in het Algemeen Dagblad waarin ruzies hoog opliepen omdat een warmtepomp te veel lawaai maakte. Vaak ligt de oorzaak bij de installateur die het warmtepompsysteem slecht monteert. “Een warmtepomp is geen dingetje dat je bij AliExpress koopt en door Beun de Haas laat installeren.”

De meeste geluidsklachten worden veroorzaakt door luchtgekoelde buitenunits. De zogenaamde lucht-lucht of lucht-water warmtepompen. In de buitenunit zit namelijk een compressor, als deze aanslaat, geeft hij een monotoon bromgeluid. Dit wordt overgegeven via mechanisch geluid, stromingsgeluid en trillingen; elk kan hinder veroorzaken.

Tips om geluidsoverlast te voorkomen:

  • Voorkom en demp trillingen: buitenunit op trillingsdempers.
  • Zet de buitenunit op de juiste plek: beschut, niet te ver van binnenunit, niet te dicht bij erfgrens en hindernissen voorkomen die geluid reflecteren.
  • Sluit het waterzijdige gedeelte correct aan: juiste diameters en buffervat voorkomen pendelen van de compressor.
  • Wees voorzichtig met omkasting: kan duur zijn en luchttoevoer blokkeren; gebruik alleen als laatste redmiddel.
  • Zorg voor een goed ontwerp: pas warmtepomp aan de warmtevraag aan en voorkom overcapaciteit.
  • Volg een vakinhoudelijke opleiding voor installateurs.

Geluidsnormen en gemiddelde geluidniveaus: sinds 2021 gelden strengere normen. Op erfgrens mag het geluid van de buitenunit niet meer dan 40 dB(A) zijn, overdag tot 45 dB(A) en ’s nachts tot 40 dB(A). De buitenunit produceert gemiddeld tussen de 40 en 65 dB, afhankelijk van type en omstandigheden. Een geluidsdempende kast kan tot circa 7-28 dB verminderen, afhankelijk van uitvoering.

Geluidskaart en rekentool voor buitenunits

Voor plat dak en dakopstellingen bestaan specifieke aandachtspunten: trillingsdempers, omkastingen met geluidsabsorberende materialen, en dakconstructie-isolatie. Een combinatie van oplossingen levert doorgaans de beste geluidsreductie op en helpt voldoen aan de geluidsnormen op perceelgrens en erfgrens.

Voorbeeld van trillingsdempers en omkasting

Het opnemen van een akoestisch advies bij het ontwerp en de uitvoering van een warmtepompinstallatie vermindert de kans op klachten en helpt bij naleving van regelgeving. Praktische informatie en ervaringen worden ook gedeeld tijdens bewonersavonden die gemeenten of energiecoöperaties organiseren.

Overwegingen bij dak- en gevelplaatsing

Zoek de beste locatie voor buitenunits op daken of gevels met voldoende afstand tot erfgrens en ramen. Bij gevelplaatsing adviseren onderzoekers akoestische omkasting en eventueel extra demping. In achtertuinen of smalle straten kan het geluid ongunstiger uitpakken; daarom adviseren zij een zorgvuldige afweging van posities en omgevingsfactoren.

Warmtepomp omkasting zelf installeren I REDUCD

Specifieke adviezen voor bewoners en gemeenten

  1. Inventariseer en bespreek geluidsverwachtingen met bewoners en installateurs.
  2. Bepaal de beste positie op basis van geluidskaarten en achtergrondgeluiden.
  3. Maak duidelijke afspraken over onderhoud en uitvoering van de installatie.
  4. Meet eventueel het geluidsniveau in de wijk om model en maatregelen te verbeteren.

Conclusies uit het Peutz-onderzoek

Het onderzoek laat zien dat de positie van de buitenunits meer impact heeft op cumulatief geluid dan de wijktype op zich. Dakplaatsing reduceert geluid aanzienlijk doordat afstand tot perceelgrens en afscherming toeneemt. Daarnaast zijn maatregelen als trillingsdempers, geluidswerende omkasting en een zorgvuldig ontwerp van de installatie effectieve manieren om geluid te beperken en te voldoen aan de normen.

tags: #geluidsproductie #warmtepomp #op #dak