Het Verhaal van Wassenaar beschrijft de boven- en ondergrondse historie van landschap, stedenbouw en architectuur In Wassenaar. Het Verhaal van Wassenaar is voor iedereen die belangstelling heeft voor de geschiedenis van Wassenaar. Het Verhaal toont de kracht van landschap, stedenbouw en architectuur voor andere sectoren, zoals het aantrekkelijke vestigingsklimaat, economie, toerisme en recreatie, en dorpsmarketing. Het Verhaal biedt de basis om de unieke kwaliteiten toekomst te geven: door de kwaliteiten te kennen kunnen we ze veiligstellen, uitdragen en er zorgvuldig mee omgaan. Het Verhaal is nooit af, de geschiedenis is nooit klaar.
Behalve de verschillende monumentale onderdelen heeft ook het gehele park van Backershagen de status van rijksmonument. Buitenplaats BackershagenBackershagen kent een lange, rijke geschiedenis. Het landgoed is ontstaan uit een viertal boerderijen, die naast elkaar lagen tussen de Rijksstraatweg en de Zijlwatering. Van de meest noordelijke, en tevens oudste boerderij, gaan de schriftelijke bronnen terug tot 1359. Eind zeventiende eeuw is deze boerderij afgebroken.
Ten zuiden hiervan lag een vermoedelijk zestiende-eeuwse boerderij, die in 1681 is aangekocht door de Amsterdamse medicus Joannes van Wassenaar (1637-1681). Hij overlijdt nog in hetzelfde jaar. Zijn weduwe, Elisabeth van Moor (1637-1723) gebruikt de herenkamer van de boerderij als buitenverblijf. Een aanwijzing hiervoor zou zijn dat ten noorden ervan een visvijver lag en er was een grote boomgaard. Dat maakt het meer dan een gewone boerderij. Als verpachtster kon Elisabeth behalve van de gezonde buitenlucht ook genieten van de verse producten die haar boerderij voortbracht. Zo werd de basis gelegd voor de buitenplaats die zich hier zou ontwikkelen.
Na haar overlijden in 1723 gaat haar nalatenschap naar drie kleinkinderen. Een van hen, Maria Clara van Hagen (1703-1765), trouwt in hetzelfde jaar met de Amsterdamse regent mr. Cornelis Backer (1693-1775). Door uitkoop van beide zwagers en aankoop van de landerijen in 1728, die grenzen aan De Paauw, is Backer in staat een ruim formeel park met een geometrische structuur aan te leggen. De genoemde visvijvers zouden er deel van uitmaken. Ook werd een met bomen beplante oprijlaan naar de Rijksstraatweg aangelegd. De entree wordt gemarkeerd door het nog bestaande smeedijzeren toegangshek met de naam Backershagen; een samenvoeging van hun beider achternamen: Backer-Hagen.
Voor de boerderij plaatsen ze een ondiep voorhuis, waardoor de boerderij meer de allure van een buitenhuis krijgt. Veel belangstelling heeft het echtpaar voor het tuinieren. Dat blijkt onder meer uit de grote moestuinen met kassen aan weerszijden van het huis. Hier hield Backer zich bezig met het kweken van ananassen en perziken. Dit past binnen de toenmalige groeiende belangstelling voor exotische gewassen. Opmerkelijk is ook de aanwezigheid van een zeer grote volière naast het huis. Behalve uiteenlopende soorten inheemse vogels worden er exotische vogels gehouden. Er is zelfs naast meerdere tuinlieden, een ‘phasantier’, of te wel dierenverzorger in dienst. Uniek is dat sommige onderdelen in de parkaanleg na bijna 300 jaar nog steeds herkenbaar zijn.
Denk daarbij aan de waterkom met een verhoging waarop twee zeer oude, geknotte lindenbomen staan, evenals de structuur van de moestuinen en natuurlijk het toegangshek. Na het overlijden van hun ouders kochten de twee kinderen Backer, Willem Jan (1744-1780) en Clara Elisabeth (1746-1818) in 1772 de twee zuidelijke boerderijen aan. De een heette de Capoenswoning, naar Jacob Capoensz, die sinds 1403 eigenaar was. Rond 1610 is deze boerderij afgebrand en voegde de Haagse advocaat, Reynier van Persijn, het land aan zijn grondbezit toe. Hij is op dat moment namelijk al eigenaar van de vierde en meest zuidelijke boerderij, die heel toepasselijk Persijnswoning werd genoemd.
De twee vrijgezelle kinderen hebben de belangstelling voor het tuinieren en buitenleven van hun ouders meegekregen. In 1772 voegen zij 19 hectare grond toe aan Backershagen om zelf een park te ontwikkelen volgens de toenmalige mode van de vroege landschapstijl. Het wordt een park vol verrassingen met een ingewikkeld slingerend padenpatroon en bosbeekjes, evenals open weides en een hertenkamp. Het is wederom uniek dat deze eeuwenoude structuren, evenals enkele gebouwde onderdelen, waaronder de theekoepel, de hermitage grot en het hertenhuisje, bewaard zijn gebleven. Nog eenmaal in 1798 koopt Clara gronden aan ten noorden van het landgoed, zodat de gronden zich uitstrekken tot aan de Schouwweg. Met haar overlijden in 1818 sterft deze tak van de familie Backer uit en wordt het landgoed geveild.
Een volgende fase in de ontwikkeling van Backershagen vindt plaats als jhr. Mr. Jan de la Bassecour Caan (1786-1842) eigenaar is. Hij laat het woonhuis verbouwen en legt een voorpark in landschapsstijl aan naar ontwerp van J.P. Zocher jr. Er komen brede zichtassen richting de weg en de beide waterpartijen aan de noordzijde van het huis worden tot een geheel vergraven. Vanaf 1846 maakt Backershagen deel uit van een enorm landgoed dat prins Frederik der Nederlanden weet te verwerven in Voorschoten en Wassenaar. Het gaat een geheel vormen met De Paauw, Raaphorst, Eikenhorst, Ter Horst en Groot Haesebroek. De prins geeft de Duitse landschapsarchitect Eduard Petzold opdracht de parken via wegen met elkaar te verbinden en enkele aanpassingen door te voeren. Zo wordt de Hertenkamp verplaatst naar het noordelijk deel van Groot Haesebroek. De bouwkundige onderdelen ontwerpt de hofarchitect van de prins, Hermann Wentzel (1820-1889).
Het gaat om bruggen en een keermuur bij de hermitage. Hij verbouwt het hertenhuisje. Het wordt een pittoresk speelhuisje voor de jongste dochter van prins Frederik, prinses Marie (1841-1910). Ook het hoofdhuis, dat vooral als gastenverblijf is bestemd, geeft Wentzel een meer representatieve uitstraling. Na het overlijden van prins Frederik in 1881 erft prinses Marie zijn bezittingen. Met uitzondering van De Paauw en Backershagen verkoopt zij haar bezit. Na haar overlijden in 1910 valt Backershagen uiteen in zes forse kavels. In de open ruimten van het oude park worden villa’s gebouwd als eigentijdse eilandjes in een historisch ensemble. Helemaal in het noorden, tussen het huis Backershagen en De Paauw, ligt Beukhaghe. De witte villa uit 1913 heeft de bijnaam ‘Het huis met het blauwe dak’.
Kort na elkaar zijn vanaf 1912 de villa’s Meyland en Wiltzangk in Engelse landhuisstijl gebouwd door de Rotterdammer Frits Weise en zijn familie. Het ontwerp van de tuinen is van de destijds toonaangevende tuinarchitect Dirk Tersteeg. Tersteeg combineert twee stijlen: dichtbij de villa een geometrische stijl met een duidelijke middenas; en daaromheen een meer landschappelijke stijl. Meyland ligt op de weiden aan de rand van de oude parkzone van Backershagen. Mogelijk komt daar de naam Meyland vandaan: (hooi)weiden. Deze villa is tegenwoordig de residentie van de ambassadeur van India, terwijl Wiltzangk dat voor Iran is; beide rijksmonumenten zijn bijzondere samenhangende ensembles, maar niet toegankelijk. Dat geldt ook voor de vijfde villa, Huize Ivicke. Dit rijksmonument ligt aan de andere zijde van de Rust en Vreugdlaan. Het landhuis uit 1913 is een vrij getrouwe kopie van het achttiende-eeuwse ‘Eremitageslottet’, een jachtslot dat ten noorden van Kopenhagen ligt. Rond het huis ligt een meer formele tuin, terwijl eromheen de oude achttiende-eeuwse parkaanleg van Backershagen behouden is. Tot slot is op Backershagen het niet voltooide buiten De Hartenkamp herkenbaar. Er resteren meerdere dienstwoningen, tuinmuren van het moestuinterrein en twee toegangshekken. Deze laatste staan aan de zijde van de Rijksstraatweg en aan de Backershagenlaan; elk voorzien van de naam De Hartenkamp.
Backershagen wordt in de jaren ’10 en ’20 van de twintigste eeuw bewoond door mr. Allart G.N. Swart. Hij verplaatst de entree naar de Backershagenlaan, waarna dit parkdeel een landschappelijke aanleg krijgt naar ontwerp van Leonard A. Springer (1855-1940); ten zuiden hiervan verrijst vanaf 1937 het Rijnlands Lyceum. In 1974 brandt het landhuis op Backershagen volledig uit. Pas in 1984 wordt gestart met de bouw van een appartementencomplex, waarvan de hoofdvorm verwijst naar het hoofdhuis zoals het er rond 1850 stond. Een nieuwe toevoeging zijn de twee grote appartementencomplexen aan weerszijden van het voorplein.
In 1955 koopt de gemeente Wassenaar het park De Hartenkamp en delen van Beukhaghe, Backershagen en Wiltzangk. Samen met delen van De Paauw, Rust en Vreugd en Wittenburg worden het geheel in 1961 opengesteld als een groot wandelpark. Het vrijwel aangesloten gebied met zijn hoge erfgoed- en natuurwaarden staat nu bekend als de Wassenaarse Landgoederenzone. De appartementencomplexen en de onmiddellijke omgeving van de gebouwen is particulier bezit en niet toegankelijk. Behalve de verschillende monumentale onderdelen heeft ook het gehele park van Backershagen de status van rijksmonument.
Buitenplaats Huize De Paauw Buitenplaats De Paauw is ontstaan in de zeventiende eeuw op het grondgebied van twee oudere boerenhofsteden. Deze boerenhofsteden lagen vlakbij de kruising van de Heerweg (Rijksstraatweg) en de Lange Kerkdam en bestonden al in de eerste helft van de zestiende eeuw. Een van de boerenhofsteden werd als bezit van de Delftse regent mr. Cornelis Arentsz. van der Dussen ‘thuijs te Paeu’ genoemd. Er waren weilanden, teelland en er werd vlas geteeld voor het maken van touw. In 1680 werd Johan Diederik van Hoeufft, heer van Buttinge en Zandvoort (1647-1712) eigenaar. Er werd een landhuis gebouwd. Dit landhuis is het middeldeel van het huidige huis. Er omheen werd een indrukwekkend park aangelegd in een geometrische tuinstijl met in het midden een oprijlaan die uitkwam op de Heerweg. Een inrijhek met grote hekpijlers markeerde de entree. Uit deze periode dateren de rechthoekige kwekerij naast het huis en het lindenlaantje in het achterpark. Het was op dat moment met Duinrell de grootste buitenplaats van Wassenaar.
In de periode tussen 1770 en 1816 was Adriaan Pieter Twent (1745-1816) eigenaar van de buitenplaats. Hij was politicus en bestuurder met veel belangstelling voor de landbouw en de natuur. Vermoedelijk naar zijn eigen inzichten liet hij stapsgewijs een park aanleggen in de vroege landschapsstijl met een slingerende waterpartij in het achterpark. Enkele, inmiddels bijna 250 jaar oude bomen, waaronder een beuk met een omtrek van circa zeven meter langs het water en de plataan en linde bij het huis, stammen uit deze periode. In 1783 kocht Twent, Raaphorst. Dit ligt tegenover De Paauw. Twent creëerde in dit duingebied een overbos waar schapen werden gehouden en een naaldbos en een vijver werden aangelegd. Twent liet een grote heuvel opwerpen met daarop een uitkijkkoepel, die fraai uitzicht biedt over het resultaat van zijn werkzaamheden. Deze staat nu bekend als de Seringenberg.
In 1838 kocht Prins Frederik der Nederlanden Huize De Paauw als buitenverblijf voor zijn gezin. Het zou de kern worden van het meest omvangrijke landgoed van ons land dat zich uitstrekte van de Veurseweg in Voorschoten tot aan de duinen nabij de kust. Als eerste zijn naar ontwerp van Jan David Zocher jr tegen het bestaande huis twee houten rechthoekige aanbouwen met halfronde erkers gebouwd en een bordes met een veranda. Ook aan de achterzijde kwam een halfronde uitbouw, van waar men een fraai uitzicht heeft over de waterpartij. De prins gaf dezelfde Zocher jr. opdracht een plan te maken voor het creëren van zichtlijnen en wandelpaden op de Paauw. Dit gebeurde ook op buitenplaatsen Raaphorst en Ter Horst. Hierdoor ontstond een groot samenhangend wandelpark, dat ook benut wordt voor de jacht. Prins Frederik verbleef graag en veel op De Paauw met zijn gezin. Hij ontving er familie en gasten die hij liet genieten van de parken en landerijen op zijn uitgestrekte landgoed.
In 1854 kocht de prins als laatste Groot Haesebroek. De Duits tuinarchitect Eduard Petzold maakte een totaalplan om de zelfstandige buitenplaatsen via wegen met elkaar verbinden. Zo waren er per koets verschillende routes af te leggen over de uitgestrekte bezittingen. Dit samenstel van wegen staat nu bekend als Prins Frederiks Parkenroute. De eenheid werd versterkt doordat de hofarchitect van de prins, Hermann Wentel, de verschillende dienstgebouwen en bruggen in een en dezelfde stijl liet uitvoeren.Kosten nog moeite werden gespaard. Zo ontwierp Wenztel, De Prinsessetuin naast Huize De Paauw. Dit was een door een pergola omsloten tuinkamer waar prieeltjes met tuinbanken stonden om te genieten van de rijkdom aan planten en bloemen. Aan de andere zijde van het park lag een van de vele moestuinen van het landgoed. Hier stonden een grote variatie aan boomsoorten en planten. Het hoofdhuis werd uitgebreid met een gastenvleugel en grote zaal voor het houden van feesten en partijen. De decoratieve, op de klassieke oudheid geïnspireerde, onderdelen kwamen uit Berlijn. Dit is de plaats waar Prins Frederik en zijn echtgenote, prinses Louise, opgroeiden. Het geeft het huis zijn huidige aanzien, waarbij als kers op taart vijf pauwen de voorgevel sieren. Op het voorplein waken twee waterspuwende leeuwen bij een bassin nog steeds over het landgoed. Het echtpaar kreeg het cadeau ter gelegenheid van hun 25-jarig huwelijk in 1850 van haar zus en zwager, tsarina Alexandra en tsaar Nicolaas I. Tot aan het eind van zijn leven werkte prins Frederik samen met Petzold aan de verfraaiing van zijn parken. Gestreefd werd naar een sterke optische ruimtewerking om het park groter te laten lijken dan het in werkelijkheid was. Dit werd onder meer bereikt door het creëren van zichtassen en een vloeiend verloop van bosvakken en waterpartijen. Er ontstonden levende schilderijen door het gebruik van een grote variatie aan loof-, naaldbomen en heesters met verschillende kleurschakeringen en vormen. Deze zorgden op hun beurt voor contrastvorming tussen horizontale en verticale lijnen en leiden tot een sterke dieptewerking.
In 1910 overleed prinses Marie von Wied, de dochter van prins Frederik. Hierna viel het bezit van De Paauw grotendeels uiteen. Een gedeelte werd verkaveld voor villabouw. Het hoofd- en koetshuis met een deel van het park kwam in handen van de gemeente. Sinds 1924 is het huis in gebruik als raadhuis en is het park als wandelpark openbaar toegankelijk. Zo goed en kwaad als het kan herstelde de tuinarchitect Hein Otto de oorlogsschade aan het park in de jaren ’50 van de twintigste eeuw. Sinds 2016 wordt opnieuw gewerkt aan het herstel van het park dat als bijzonder cultuurpark inmiddels de status van rijksmonument heeft. Het meest ingrijpende is de restauratie van het exterieur van het huis tussen 2018 en 2022 om het daarmee zijn negentiende-eeuwse uitstraling terug te geven.
Landgoed Rust en Vreugd Het landgoed Rust en Vreugd ligt voor een deel op een strandwal met kustduinen en voor een deel op een ingesloten strandvlakte. Rond 1754 werd de afgebrande boerderij gekocht Haagse notaris Johannes Bourcourd. Hij ...
Op de cover zie je een prachtig huis met een blauw dak. Wie soms over de N44 rijdt ziet dit huis staan. Het huis staat aan de Rijksstraatweg in Wassenaar en heet officieel villa Beukenhage. Oud-minister Luns en zijn gezin hebben er gewoond en ook is er de onafhankelijkheidsverklaring van Indonesië getekend. Ze voelt zich opeens weer achttien. Reuring! Dat was wat e wilde toen ze besloot uit haar penthouse vertrekken. Juliette en Max uit een modern verhaal bewonen De Barones naast woning magisch klinken, maar het verhaal gaat verder.
Het verhaal vertelt hoe Juliette na de dood van haar partner besluit te verhuizen naar De Barones en daar een onverwacht leven begint. Juliette merkt dat wonen daar niet is wat ze had verwacht en ontmoet Max. Samen brengen ze wat leven in de brouwerij, terwijl anderen tegenwerken via regels en intriges. Het boek beschrijft een thema’s als eenzaamheid onder ouderen, het vinden van goed personeel, voldoende budget en het zorgbeleid. Het boek is geen saai, droog boek maar een vlot geschreven verhaal met diepgang.
De huidige huurder, headhunter Jan Rapmund, weet van niks. Hij zegt dat er geen spooktours zijn, maar dat het pand een rariteitenkabinet is met het personeel. Verschillende mensen melden ons welk bedrijf ze gemaakt zouden hebben. En allemaal een ander bedrijf. Extra verwarrend: in de jaren 70 zouden de dakpannen al een keer vervangen zijn. De voormalig werknemer uit Bolsward meldt dat Koninklijke Tichelaar de dakpannen heeft gemaakt, maar waarom ze per se die kleur wilden hebben, kan hij niet vertellen. Een collega van haar meldt dat het bedrijf de dakpannen inderdaad heeft gemaakt, maar waarom ze per se die kleur wilden hebben, kan hij niet vertellen.
Een spoor: de verbouwing werd destijds gedaan door architectenbureau Schreurs in Vinkenveen. Mevrouw Schreurs neemt de telefoon op. Haar overgrootvader Wouter Kreukniet liet het huis bouwen. Ze denkt dat de blauwe dakpannen wellicht gekozen zijn voor koningsblauw omdat het vlakbij de paleizen van Prins Frederik lag. De familie denkt dat het waarschijnlijk door de architecten is bedacht en dat de specifieke reden onbekend blijft. Mocht iemand meer weten, dan is er ruimte voor nadere toelichting.
Belangrijkste sporen en conclusie
- Backershagen en Paauw vormen historische connectors tussen landbouw, tuinarchitectuur en vorstelijke landgoederen.
- De blauwe dakpannen van Beukenhage roepen mysterie op, mogelijk gekozen voor esthetiek of familietraditie; oorspronkelijke bron blijft onzeker.
- Infrastructuur en parken werden ontwikkeld door toonaangevende architecten zoals Zocher jr., Petzold en Wentzel, met een geïntegreerde landschapsstijl.
- Vanaf 1955 werd het gebied gedeeltelijk openbaar wandelpark; het erfgoed blijft beschermd als rijksmonument.
Toonbeelden en legenda
- Beukenhage: villa met blauw dak, N44, rijksmonument.
- Ambassadeurswoningen Meyland en Wiltzangk; Huize Ivicke; alle drie met historische tuinen.
- De Paauw als centrum van ridderlijk landgoed en later raadhuis;