Oorzaken, symptomen en behandeling van gevoelige tanden en gaatjes

Krijg jij ook een scherpe steek bij een hap ijs of een slok koude drank? Je bent niet alleen: maar liefst de helft van de mensen heeft last van gevoelige tanden. Wat begint met een kleine prikkel, kan al snel uitgroeien tot pijn bij alledaags eten en drinken.

Gevoeligheid wordt meestal veroorzaakt door versleten of blootliggend dentine, door genetische factoren, zure voeding en dranken, of tandenknarsen. Onverwachte blootstelling van het tandoppervlak door terugtrekkend tandvlees kan ook leiden tot gevoeligheid. Het kennen van de oorzaken van versleten glazuur en begrijpen hoe je dit kunt voorkomen, kan helpen om pijnlijke, gevoelige tanden tot het verleden te laten behoren. Het belangrijkste symptoom is pijn of ongemak wanneer tanden in contact komen met voedsel of dranken, en de ernst varieert afhankelijk van factoren zoals erosie van het tandvlees, soort voedsel en controle bij de tandarts.

Wat veroorzaakt gevoelige tanden?

• Terugtrekkend tandvlees waardoor wortels en dentine bloot komen te liggen.
• Versleten glazuur door zure voeding en dranken, of door schurende poetsmiddelen.
• Scheurtjes in het glazuur of in het dentine door tandenknarsen of harde prikkels.
• Gaatjes die het dentine bereiken en pijnprikkels rechtstreeks naar de zenuw sturen.
• Na behandelingen zoals bleken, extracties, facings, kronen of implantaten tijdelijk verhoogde gevoeligheid.
• Zwangerschap en hormonale veranderingen kunnen ook extra gevoeligheid veroorzaken.
• Orthodontische behandelingen kunnen lichte gevoeligheid geven, vooral bij grotere veranderingen in uitlijning.

Specifieke situaties met gevoeligheid

• Gevoelige tanden na bleken: werkzame stoffen dringen in het glazuur en kunnen zenuwen prikkelen; meestal tijdelijk.
• Gevoelige tanden na extractie: blootliggende glazuur of ontsteking kan pijn geven; verdraagzaamheid neemt toe na ontstekingafname.
• Gevoelige tanden na facings, kronen of implantaten: tijdelijke gevoeligheid door veranderingen in glazuur of onderliggende structuren; uiteindelijk beschermend.
• Gevoelige tanden en zwangerschap: hormonale veranderingen kunnen tot meer gevoeligheid leiden; desensitiserende tandpasta en zachte borstel helpen.
• Gevoelige tanden door tandenknarsen of klemmen: veroorzaakt slijtage en blootliggend dentine; een mondbeschermer kan slijtage verminderen.

Hoe merk je dat je tanden gevoelig zijn?

Gevoelige tanden komen meestal naar voren als korte, scherpe pijn bij koude, warme, zoete of zure prikkels. Pijn kan ook optreden bij aanraking of bijten. De klachten kunnen per tand verschillen en kunnen komen en gaan. Langdurige of aanzienlijke pijn vereist tandartscontrole omdat dit kan wijzen op glazuurverlies, teruggetrokken tandvlees, gaatjes of andere aandoeningen.

Wat kun je zelf doen om gevoeligheid te verminderen?

• Gebruik een zachte tandenborstel en poets met lichte druk; te hard poetsen kan glazuur en tandvlees beschadigen.
• Poets twee keer per dag met een fluoridehoudende tandpasta voor gevoelige tanden.
• Beperk zure en zoete producten; spoel na met water en wacht 30-60 minuten met poetsen na zuur.
• Flossen of stokeren om plak tussen tanden te verwijderen en glazuur te beschermen.
• Bij tandenknarsen: bespreek een mondbeschermer met je tandarts.
• Vermijd huismiddeltjes zonder advies; vraag altijd veilige thuisproducten aan bij je tandarts.

Wanneer moet je naar de tandarts?

Gevoelige tanden zijn meestal geen spoedgeval, maar als pijn langer dan twee weken aanhoudt, erger wordt, of gepaard gaat met zwelling, vieze smaak of doffe pijn, dan is verder onderzoek nodig. Terugtrekkend tandvlees, bloedend tandvlees bij poetsen, of een plotselinge toename van gevoeligheid vragen om professionele evaluatie. Ook als er sprake is van een gaatje, scheurtje of ontsteking is behandeling noodzakelijk.

Welke behandelingen zijn mogelijk?

De behandeling hangt af van de oorzaak van de gevoeligheid. Mogelijke opties:

• Fluoridebehandeling of fluoridehoudende pasta bij dun glazuur of erosie om glazuur te versterken.
• Behandeling van gaatjes of scheurtjes met vulling, kroon of andere restauratie.
• Bij terugtrekkend tandvlees: aangepaste poetsmethode en behandeling van ontsteking.
• Orthodontische gevoeligheid: minder invasieve opties zoals onzichtbare aligners geven mogelijk minder gevoeligheid.
• Etiketten met gevoeligheid: desensitiserende tandpasta, mondspoeling of mondgel; vooral fluoridehoudende middelen verminderen de demineralisatie en pijn.
• In ernstige gevallen kunnen chirurgische tandvleestransplantatie, gingivale curettage of wortelplanning worden overwogen.

Gaatjes (cariës): wat gebeurt er en wat kun je verwachten?

Gaatjes ontstaan door tandplak die zuren produceert uit suikers en koolhydraten in voeding. In het begin is het pijnloos; als het dieper doordringt, kan pijn optreden. Met vullingen wordt de tand hersteld; moderne vullingen zijn tandkleurig (composiet) en worden in lagen aangebracht en uitgehard. Tijdige behandeling voorkomt ernstigere problemen. Regelmatige controles bij de tandarts zijn cruciaal.

Preventie en dagelijkse tips

• Poets tweemaal per dag met fluoridehoudende tandpasta en gebruik dagelijks tandzijde of rager.
• Beperk suiker en zetmeelrijke voeding; drink water bij de maaltijd in plaats van suikerhoudende dranken.
• Bezoek regelmatig de tandarts of mondhygiënist voor controle en tandsteenverwijdering.
• Gebruik een elektrische tandenborstel en let op correct poetstechniek; niet te hard poetsen.
• Overweeg Sensodyne- of Paradontax-tandpasta’s voor gevoelige tanden en aanvullende mondhygiëne producten zoals mondwater of gel.

Tabel: vergelijk van behandelopties per oorzaak

Video

Infographics

tags: #gevelig #tand #gaatje