Gevelisolatie, Grenfell-brand en het onderzoek naar brandveiligheid in Nederland

De uitzending van Zembla op donderdag 6 mei 2021 over de brand in 2017 in de Londense Grenfell Tower heeft tot discussie geleid. De NII heeft met verbazing gekeken naar de uitzending van Zembla en er wordt gesuggereerd dat de gevelisolatie een aanzienlijke bijdrage heeft geleverd aan de rampzalige brand.

Hier is nuance op zijn plaats. De uitzending van Zembla besteedt verder aandacht aan normalisatie, waarbij wordt gesuggereerd dat er sprake zou zijn van een belangenconflict in de isolatiesector, omdat (vertegenwoordigers van) bedrijven een ‘sleutelrol’ op het gebied van normalisatie hebben. Zembla suggereert dat dit bijzonder of zelfs ongewenst is.

Normalisatie komt echter juist in alle sectoren tot stand door experts en beleidsmakers bij elkaar te brengen. Bedrijven zijn vanuit de aanwezige kennis om die reden per definitie nauw betrokken bij normalisatie; een proces dat in algemene zin moet leiden tot afspraken die marktpartijen onderling vrijwillig maken over de kwaliteit en veiligheid van (de toepassing van) producten. Het is gebruikelijk dat in de bouwregelgeving vervolgens gebruikgemaakt wordt van normen door ernaar te verwijzen.

In Nederland wordt het ontwikkelproces voor normen meestal gecoördineerd door normalisatie-instituut NEN, dat belanghebbenden en experts bij elkaar brengt. Voor de ontwikkeling van kwalitatieve normen - die door voldoende draagvlak ook daadwerkelijk gebruikt worden - is de expertise vanuit producenten juist voorwaardelijk. Normalisatieprocessen vinden plaats op sectoraal, nationaal, Europees of wereldwijd niveau. Op Europees niveau wordt er momenteel gewerkt aan de ontwikkeling van een geharmoniseerde norm voor het (meer) realistisch beoordelen van het brandgedrag van gevels door grootschalige testen.

In verband met de te verwachten lange doorlooptijd van deze Europese ontwikkeling wordt er op nationaal niveau door een NEN-werkgroep momenteel gewerkt aan een praktijkrichtlijn om gevelsystemen beter te kunnen beoordelen op brandgedrag op basis van bestaande normen en/of standaarden. Brandveiligheid verbeteren is een continu proces. De NII zet zich daarvoor in, in nauwe samenwerking met andere relevante betrokkenen in de bouwsector.

In Nederland dienen constructieonderdelen die mogelijk worden blootgesteld aan een beginnende brand te voldoen aan vereisten met betrekking tot hun brandgedrag conform het Euroklasse-systeem: een EU-norm voor classificatie van bouwmaterialen op het gebied van brandveiligheid. Onderzoeken tonen aan dat de brandklasse van isolatiemateriaal niet bepalend is voor het brandgedrag van een totale constructie. Sterker nog: dit kan - afhankelijk van de constructie - zelfs andersom uitpakken, waarbij ‘brandbaar’ isolatiemateriaal in een constructie tot een beter resultaat leidt dan toepassing van zogenaamd ‘onbrandbaar’ isolatiemateriaal.

Reactie NII n.a.v. Zembla suggereert ten onrechte belangenconflict. Armetierig. Gebaseerd op verkeerde aannames. Zembla is het onderzoeksjournalistieke platform van BNNVARA. LezenKijkenUitzendingenTip de redactieOver

De vuurzee in Grenfell Tower maakte in 2017 een einde aan het leven van 72 Londenaren. De woontoren was kort daarvoor gerenoveerd. Volgens Britse onderzoekers heeft de gebruikte gevelisolatie bijgedragen aan de brand. Isolatiefabrikanten beweren dat hun producten veilig zijn, maar blijken cruciale gegevens over de brandbaarheid te hebben gemanipuleerd of verzwegen. Vergelijkbare materialen worden in Nederland op grote schaal gebruikt.

Op donderdag 6 mei om 20.25 uur is de uitzending ‘Brandende belangen’ te zien bij BNNVARA op NPO 2. In deze uitzending wordt ingegaan op normen voor de brandveiligheid van isolatiemateriaal. De commissies die in Nederland normen opstellen voor de brandveiligheid van isolatiemateriaal zijn niet onafhankelijk en worden beïnvloed door producenten. Dat zeggen deskundigen in de Zembla uitzending ‘Brandende belangen’. Uit notulen van zo’n commissie die Zembla in handen heeft, blijkt dat de brandweer zich kritisch uitspreekt. “De regelgeving schiet gewoon tekort”, aldus de vertegenwoordiger van de brandweer in de commissie.

In Nederland worden productnormen vastgesteld door het normalisatie instituut NEN. “Niemand in zo’n commissie is onafhankelijk”, zegt Jurjen Burghgraef in de uitzending van Zembla. Burghgraef werkt als risicoanalist in opdracht van verzekeraars. NEN nodigt bedrijven uit om lid te worden van de normcommissies, zodat ze invloed uit kunnen oefenen op zaken die voor hen van belang zijn. Bedrijven moeten betalen om deel te nemen aan de normcommissies, vertelt Burghgraef. “Op het moment dat het bedrijfsleven betaalt, willen ze ook inspraak”, zegt Ruud van Herpen (fellow FSE TU Eindhoven). Van Herpen neemt zelf zitting in meerdere normcommissies. Hij noemt het oordeel van deze commissies “afgewogen”, maar erkent ook dat de bedrijven invloed hebben.

Een van de onderwerpen die binnen de normcommissies wordt besproken is hoe bouwmaterialen die in Nederland op hoogbouwgevels worden gebruikt moeten worden getest op brandgedrag. Sinds de brand in de Londense Grenfell Tower in 2017 is daarover veel discussie. Bij de brand in Londen kwamen 72 mensen om het leven. Een onderzoek ingesteld door de Britse regering naar de oorzaak van de brand heeft uitgewezen dat het vuur zich razendsnel via de gevel kon verspreiden vanwege de aanwezigheid van brandbare gevelplaten in combinatie met kunststof-isolatiepanelen.

Vanuit het oogpunt van duurzaamheid worden in Nederland woontorens steeds beter geïsoleerd. Dat geldt niet alleen voor nieuwbouw, maar ook bestaande flats worden voorzien van een extra isolatielaag. Het gaat dan vaak om brandbare isolatiematerialen die aan de gevel worden toegevoegd. In 2018 zegde minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) de Tweede Kamer toe de gemeenten opdracht te zullen geven te inventariseren hoeveel risicovolle gevels er in Nederland zijn.

De Zembla uitzending ‘Brandende belangen’ is op donderdag 6 mei om 20.25 uur te zien bij BNNVARA op NPO 2. Zembla is het onderzoeksjournalistieke platform van BNNVARA. LezenKijkenUitzendingenTip de redactieOver

07-09-2018 • Leestijd 2 minuten • De brandbare gevel van wooncomplex De Valkenaer in Nijmegen is gemist bij een intern onderzoek een jaar geleden. De verhuurder van het pand, Standvast Wonen, heeft de brandveiligheid van het pand vorig jaar nog onderzocht. De gevel van de Valkenaer lijkt volgens hem immers sterk op die van de Meiberg in Nijmegen. De onveilige gevel van De Meiberg kwam in een uitzending van Zembla aan het licht. Gevels worden bekleed met isolatiematerialen om warmte binnen te houden. Dat kan met brandbare, of onbrandbare materialen. De gevel van de Londense Grenfell-toren was kort tevoren bekleed met brandbaar isolatiemateriaal, toen hij in de zomer van 2017 afbrandde. Er kwamen 72 mensen om het leven.

Emeritus hoogleraar bouwkunde aan de TU Eindhoven Jos Lichtenberg schat dat de komende jaren ruim 500.000 woningen in Nederlandse flats geïsoleerd gaan worden. Brandbare isolatiematerialen en een luchtspouw worden veel gebruikt volgens de directeur van ingenieursbedrijf Nieman, Ruud van Herpen: "Het is populair om gebouwen die niet of matig geïsoleerd zijn opeens een veel betere isolatieschil te geven door ze van buitenaf te isoleren. En dan kom je op dit soort systemen uit ja."

Zembla nieuwsbrief Schrijf je in voor de Zembla-nieuwsbrief en blijf op de hoogte van onze onthullende journalistiek. Je kunt je op elk moment uitschrijven. Bekijk of beheer hier alle nieuwsbrieven. Wil je meer weten over de manier waarop wij met jouw gegevens omgaan?

• Normalisatieinstituut NEN coördineert ontwikkeling van normen en betrekt producenten via normcommissies.
• Europese harmonisatie van normen voor realistisch testen van brandgedrag van gevels loopt lang.
• Brandveiligheid is een continu proces met verbetering van regelgeving en praktijkrichtlijnen.

Belangrijke thema’s uit het onderwerp

1. Rol van gevelisolatie bij branduitbraak en de complexiteit van brandgedrag in constructies.
2. Invloed van normalisatie en belangen van producenten in normcommissies.
3. Vergelijking Grenfell-brand met Nederlandse bouwpraktijken en regelgeving.
4. Toekomst van brandveiligheidsnormen op nationaal en Europees niveau.

tags: #gevelisolatir #zembla #brandgevaar