Multiplex, een veelzijdig plaatmateriaal, is een uitstekende keuze voor zowel constructieve als decoratieve toepassingen. De unieke samenstelling van gekruist verlijmde fineerlagen zorgt voor uitzonderlijke stevigheid, duurzaamheid en weerstand tegen kromtrekken. Dit maakt multiplex een betrouwbare optie voor een breed scala aan projecten.
Wat is Multiplex?
Multiplex wordt vervaardigd door een oneven aantal lagen fineer van dezelfde dikte kruislings op elkaar te verlijmen. Deze kruislingse opbouw is de sleutel tot de extra stevigheid en stabiliteit van de plaat, en voorkomt dat deze gaat kromtrekken. Hoewel de termen triplex en multiplex vaak door elkaar worden gebruikt, verwijst triplex specifiek naar platen die uit slechts drie fineerlagen bestaan. Bij multiplex kunnen de houtsoorten van de binnen- en buitenste fineerlagen verschillen, afhankelijk van de fabrikant.
Soorten Multiplex en Houtsoorten
De keuze van de houtsoort voor de fineerlagen beïnvloedt niet zozeer de stevigheid, maar wel de specifieke toepassing en uitstraling van de multiplexplaat. Gangbare houtsoorten die gebruikt worden zijn onder andere oukoumé, berkenhout, eikenhout, mahonie, vuren, grenen, beuken, ceiba en populier.
Binnen het assortiment multiplex zijn er diverse varianten beschikbaar, elk met hun eigen kenmerken:
- Constructie multiplex: Speciaal ontworpen voor dragende en structurele toepassingen.
- Decoratief multiplex: Vaak met een mooiere afwerking aan één of beide zijden, geschikt voor zichtwerk.
- Speciale multiplex: Zoals kogelwerend multiplex, dat extra beveiliging biedt.
- Multiplex WBP (Water Boiled Proof): Verlijmd volgens een methode die de plaat beter bestand maakt tegen vocht en kookbestendigheid garandeert. Berken- en vuren multiplex worden vaak met WBP-verlijming geleverd.
- Buigtriplex: Opgebouwd uit dunne lagen, speciaal ontworpen om te kunnen buigen voor gebogen constructies. Dit plaatmateriaal, ook wel buigmulltiplex genoemd, is verkrijgbaar in dwars- of langsfineer varianten.
Kwaliteitsklassen van Dekfineer
De kwaliteit van de dekfineerlagen wordt aangeduid met letters en cijfers, conform de normen zoals NEN-EN635-1. Deze kwalificaties geven inzicht in de afwerking en eventuele onvolkomenheden:
- A: De hoogste kwaliteit, vrijwel foutloos en ideaal voor decoratieve toepassingen. Komt zelden voor op standaard platen.
- B: Ongevoegd, geschuurd fineer. Kleine pitkwastjes zijn toegestaan. Geschikt voor blank werk.
- BB: Ongevoegd en geschuurd fineer, met een beperkt aantal kwasten en kleine scheurtjes, vooral langs de randen. Uitermate geschikt voor schilderwerk of beplakken.
- HPL-S (of CP): Ligt tussen B en BB in. Per plaat zijn er maximaal 3 op kleur geselecteerde proppen toegestaan. Geschikt voor schilderwerk.
- CP of WG+: Proppen, reparaties en kwasten zijn onbeperkt toegestaan. Cosmetische foutjes zoals verkleuring of split mogen ook voorkomen. Deze kwaliteit is geschuurd en nagenoeg gesloten, ideaal voor het beplakken met HPL.
- C of WG: Alle fouten van CP mogen hierin voorkomen, evenals grotere gebreken. Vaak is de plaat ongeschuurd.
Veel multiplexplaten hebben twee verschillende kwaliteiten aan weerszijden, aangegeven als bijvoorbeeld B/BB.
Het Soortelijk Gewicht van Multiplex
Het soortelijk gewicht van multiplex is een belangrijke factor die afhangt van de gebruikte houtsoort, de dikte van de plaat en het type verlijming. Over het algemeen varieert de dichtheid van multiplex van ongeveer 340 kg/m³ tot 700 kg/m³.
Enkele voorbeelden van soortelijke gewichten per houtsoort:
- Populieren multiplex: Ongeveer 450 kg/m³. Dit maakt het een van de lichtste multiplexsoorten.
- Grenen multiplex: Rond de 550 kg/m³.
- Okoumé multiplex: Rond de 450-500 kg/m³.
- Berken multiplex: Rond de 650-710 kg/m³. Dit is aanzienlijk zwaarder dan populieren multiplex.
Het gewicht van een multiplexplaat kan berekend worden met de formule: Volume x Soortelijk Gewicht. Om het gewicht per plaat te bepalen, vermenigvuldigt men de dikte (in meters), lengte (in meters), breedte (in meters) met het soortelijk gewicht.
Voorbeeld berekening: Een plaat van 18 mm dik (0,018 m) met afmetingen van 2,5 m x 1,25 m en een soortelijk gewicht van 500 kg/m³ weegt ongeveer: 0,018 m * 2,5 m * 1,25 m * 500 kg/m³ = circa 28,13 kg.
Populieren Multiplex: Lichtgewicht en Bewerkbaar
Populieren multiplex, vervaardigd uit populierenhout, kenmerkt zich door een laag gewicht en een lichte kleur. Dit maakt het een populaire keuze voor decoratieve toepassingen zoals meubels, wand- en plafondafwerkingen in droge binnensituaties. Vanwege de gevoeligheid voor vocht is het minder geschikt voor buitengebruik. De platen zijn opgebouwd uit meerdere lagen fineer die stevig op elkaar verlijmd zijn, wat kromtrekken tegengaat en de plaat extra sterk maakt.
De dikte van populieren multiplex varieert, waarbij 9 mm geschikt is voor lichtere toepassingen zoals speelgoedkisten, en 18 mm aanbevolen wordt voor situaties die gewichtsdragend moeten zijn. De kwaliteitsnormen voor de fineerlagen, zoals B-kwaliteit (bijna foutloos) en BB-kwaliteit (met enkele onvolkomenheden), bepalen mede de uitstraling.
Populieren multiplex is eenvoudig te bewerken met scherp gereedschap, waarbij de zaagrichting van de houtnerf gevolgd moet worden. Schuren met afwisselend grof en fijn schuurpapier, altijd in de richting van de nerf, voorkomt splintering. Voorboren bij het gebruik van schroeven of spijkers wordt aangeraden.
Wat betreft afwerking kan populieren multiplex geverfd, gebeitst of gelakt worden. Een primerlaag verbetert de hechting van de eindafwerking. De randen van populieren multiplex moeten altijd behandeld worden met een geschikte randsealer om vochtopname te voorkomen.
Wat betreft de kosten, een ongegronde Multiplex Populieren Interieur - B/BB plaat kan al vanaf circa €45,80 per plaat worden aangeschaft (prijspeil november 2025).
Vergelijking: Multiplex vs. MDF
Hoewel zowel multiplex als MDF (Medium Density Fibreboard) uitstekend bewerkbare plaatmateriaal van hout zijn, verschillen ze wezenlijk:
- Opbouw: Multiplex bestaat uit kruislings op elkaar gelijmde lagen fineer. MDF is opgebouwd uit samengeperste fijne houtvezels en kunsthars.
- Sterkte: Dankzij de kruislings verlijmde lagen is multiplex bijzonder sterk en goed te gebruiken als drager. MDF is relatief zachter en zal sneller buigen onder druk.
- Bewerkbaarheid: MDF kan bij boren of schroeven aan de randen splijten.
- Reactie op vocht en hitte: MDF kan uitzetten bij vocht en hitte, terwijl multiplex door de verlijming minder gevoelig is.
Voor stevige constructies wordt multiplex dan ook als de betrouwbaardere keuze beschouwd.
Multiplex voor Buiten- en Vochtige Toepassingen
Bij projecten in vochtige ruimtes zoals badkamers of keukens is het cruciaal om te kiezen voor watervast verlijmd multiplex. Multiplex dat WBP (Water Boiled Proof) verlijmd is, zoals bepaalde berken- en vuren varianten, biedt een betere weerstand tegen vocht.
Voor buitentoepassingen zijn platen met een exterieurverlijming essentieel. De CE-markering geeft de geschiktheid voor buitengebruik aan:
- CE1 (NEN-EN636-1): Voor binnentoepassingen.
- CE2 of CE2+ (NEN-EN636-2): Voor beschutte buitentoepassingen.
- CE3 (NEN-EN636-3): Voor onbeschutte buitentoepassingen, de hoogste verlijmingsklasse.
Platen met WBP-verlijming zijn geschikt voor buitengebruik, maar de WBP-aanduiding zegt iets over de verlijming en niet per se dat de multiplex volledig watervast is. Voor optimale duurzaamheid buiten is het aan te raden de platen te voorzien van een randsealer en deze volledig af te lakken om vochtopname te voorkomen.
Okoumé multiplex, met een WBP-verlijming conform EN 314-2 klasse 3, is geschikt voor buiten onbeschut gebruik. Ook Chileens Grenen Underlayment en Fins Vuren multiplex zijn geschikt voor exterieur toepassingen.
Specificaties van Diverse Multiplexsoorten
Hieronder volgt een overzicht van enkele specifieke multiplexsoorten met hun eigenschappen:
Chileens Grenen
- Kwaliteit: CP/C
- Soortelijk gewicht: 450 kg/m³
- Verlijming: WBP (watervast) - SFS-EN 314-1, SFS-EN 314-2 / klasse 3. Geschikt voor buiten onbeschut.
- Certificeringen: PEFC, CE2+, KOMO.
- Toepassing: Constructieve plaat, geschikt voor interieur en exterieur. Eén zijde is mooi en egaal, de andere zijde mag open elementen bevatten.
Fins Vuren
- Kwaliteit: II/III
- Soortelijk gewicht: 550 kg/m³
- Verlijming: WBP (watervast) - overeenkomstig EN 314-2 klasse 2 exterieur.
- Certificeringen: FSC, E1.
- Toepassing: Veelzijdige constructieplaat, licht (tot 20% lichter dan ander plaatmateriaal), stabiel en sterk. Geschikt voor vochtige omgevingen, lakken en beplakken met HPL.
Grenen Multiplex
- Kwaliteit: B/BB
- Soortelijk gewicht: 650 kg/m³
- Verlijming: Interieurverlijming MR klasse 2.
- Toepassing: Kwalitatief zeer goede plaat met weinig kleurverschillen, geschikt om blank te lakken.
Okoumé Multiplex
- Kwaliteit: B/BB
- Soortelijk gewicht: 450-500 kg/m³
- Verlijming: WBP overeenkomstig EN 314-2 klasse 3 exterieur.
- Certificeringen: CE2+, KOMO.
- Toepassing: Geschikt voor buiten onbeschut gebruik.
Populieren Multiplex
- Kwaliteit: B/BB, BB/BB
- Soortelijk gewicht: 450 kg/m³
- Verlijming: Klasse 1, IF 20 interieurverlijming (MR-verlijming).
- Certificeringen: EFC, FSC op aanvraag.
- Toepassing: Licht plaatmateriaal met homogene opbouw, wit-gelige kleur. Relatief goedkoop. Geschikt voor interieurafwerkingen zoals wanden en plafonds.
Ceiba Multiplex
- Kwaliteit: B/BB
- Soortelijk gewicht: 450 kg/m³
- Verlijming: Klasse 1, IF 20 interieurverlijming.
- Certificeringen: PEFC, FSC op aanvraag.
- Toepassing: Zeer geschikt voor constructie en plakwerk. Geen kans op doortelegraferen van de tekening zoals bij populieren.
Berken Multiplex
- Kwaliteit: B/BB, BB/BB, BB/CP, CP/CP
- Soortelijk gewicht: 680-710 kg/m³
- Verlijmingsklasse: WBP EN 314-2 klasse 2.
- Toepassing: Een van de beste multiplexsoorten qua kwaliteit. Harder en dichter dan populieren multiplex, beter bestand tegen deuken. Ideaal voor zware constructieve belasting.
Multiplex op Maat en Afwerking
Veel leveranciers bieden de mogelijkheid om multiplex op maat te zagen, wat tijd bespaart op de bouwplaats en afval vermindert. Dit kan vaak eenvoudig via online bewerkingstools of door contact op te nemen met de leverancier. Ook afwerkingen zoals gronden zijn mogelijk, wat zorgt voor een betere hechting van de eindafwerking en een gelijkmatig resultaat.
Gegronde platen zijn direct geschikt voor schilderwerk. Voor onbehandelde platen is het aan te raden te starten met licht schuren, stof te verwijderen, een primer aan te brengen, te laten drogen en licht te schuren tussen de lagen. Bij gegronde platen kan direct met de eindafwerking begonnen worden.
Voor een natuurlijke uitstraling kan het populieren multiplex behouden blijven, maar de randen dienen altijd geseald te worden.
Duurzaamheid en Certificeringen
Veel multiplexleveranciers hechten waarde aan duurzaamheid en bieden FSC- of PEFC-gecertificeerd hout aan. Dit garandeert dat het hout afkomstig is uit verantwoord beheerde bossen. Ook voldoet het multiplex vaak aan emissieklasse E1 voor wat betreft de uitstoot van formaldehyde. De standaard brandklasse van multiplex is doorgaans DS2-D0, maar brandvertragende multiplex is ook leverbaar.
De CE-markering is verplicht voor multiplex en geeft de normen aan voor de desbetreffende klassen (binnen, beschut buiten, onbeschut buiten). Kwaliteitskeurmerken zoals KOMO (een streng keurmerk voor de bouw) kunnen ook van toepassing zijn.
Conclusie: Kies het Juiste Multiplex voor Uw Project
De keuze voor het juiste multiplex hangt sterk af van het specifieke project, de vereiste sterkte, de omgeving (binnen of buiten, vochtigheid) en esthetische voorkeuren. Door de diverse soorten, houtsoorten, kwaliteitsklassen en verlijmingen goed te overwegen, kunt u een weloverwogen beslissing nemen die resulteert in een duurzaam en hoogwaardig eindresultaat.