Wil jij graag de gierzwaluw helpen? En denk je, “Ik wil ook wel graag een nest in mijn huis”? Dan is deze blog voor jou.
Het gaat helaas slecht met de gierzwaluw. Eén van de oorzaken hiervan is een vermindering van nestplekken. Steeds meer daken en spouwmuren worden geïsoleerd waardoor nestplekken verdwijnen. Ook nieuwe woningen worden helaas vaak gebouwd zonder nestlocaties voor fauna.
De makkelijkste manier om een nestplaats te realiseren voor de gierzwaluw is het plaatsen van een gierzwaluwnestkast. Deze kan je kopen van verschillende verkopers, onder andere via Vogelbescherming. Je betaalt er zo'n 40 euro voor. Je hebt verschillende types van nestkasten: nestkasten die je in de muur plaatst en types welke je op de muur schroeft. Je kan de kast natuurlijk ook zelf maken! Zorg dan voor een duurzaam materiaal. Zorg dat de invliegopening asymmetrisch wordt geplaatst. De nestkast moet op minstens 4 meter hoogte worden geplaatst, maar het liefste zo hoog mogelijk. Daarnaast is het beste om meteen zo veel mogelijk kasten te plaatsen. Gierzwaluwen zijn namelijk koloniebroeders en broeden het liefst met andere gierzwaluwen in de nabije omgeving.
Lukt het je niet om er meer dan één te plaatsen? Liever één dan geen, zeg ik zelf altijd! Je kan nog vragen aan je buren of zij het ook zien zitten om een nestkast te plaatsen. Deze speciale dakpannen zijn bedoeld om een dakpan op je dak te vervangen. In deze dakpannen zijn invliegopeningen, waardoor de ruimte onder het dak gebruikt kan worden door gierzwaluwen. Inmiddels zijn de gierzwaluw-experts niet enthousiast over deze dakpannen. Vooral nu de meeste daken geïsoleerd zijn is het echt te warm onder de pannen. Als de temperaturen zo hoog worden, kunnen de eieren, jongen of zelfs de gierzwaluwen zelf oververhit raken.
Ken je die dakpannen die de kopgevel afwerken? Die noem je kantpannen of gevelpannen. Als er ruimte zit tussen je (bakstenen) gevel en de kantpannen, zijn deze meestal heel geschikt voor diersoorten. Denk bijvoorbeeld aan huismussen, spreeuwen, verschillende soorten vleermuizen, maar ook voor de gierzwaluw!
Mocht je je eigen huis zien en opmerken dat er niet echt ruimte is tussen de gevel en de kantpannen, kan je er wellicht voor kiezen om er een paar te verschuiven zodat de ruimte groter wordt. Vervolgens kan een gierzwaluw zijn nest maken op de rand van de (spouw)muur. De ruimte rond de invliegopening moet vrij zijn, bijvoorbeeld: een boom direct voor de gemaakte nestgelegenheid zal een invliegroute van de gierzwaluw blokkeren. Daarmee is de nestgelegenheid meteen niet meer geschikt.
Zoals al gezegd kan het in bepaalde delen van de bebouwing heel warm worden. De oriëntatie van de nestkast heeft hier onder andere invloed op. Gierzwaluwen zijn erg trouw aan hun originele nestplek en jongere vogels zoeken vaak in de buurt van bestaande nestplaatsen. Het kan daarom jaren duren voordat je gecreëerde nestplek in gebruik wordt genomen. Heb daarom geduld! De nestplek kan in de tussentijd nog in gebruik worden genomen door bijvoorbeeld een huismus of een spreeuw, waarmee het ook slecht gaat.
Deze gierzwaluwkast is speciaal ontworpen voor de mitigatie van gierzwaluwverblijfplaatsen. De kasten kunnen zowel geclusterd als solitair geplaatst worden. Deze gierzwaluwkast is ook in trek bij huismussen als verblijfplaats. De kast is volledig opgebouwd uit houtbeton. Bij het ontwerp van de kast is specifiek gelet op de diepte van de kast. Door de geringe diepte kan de kast ook goed worden opgenomen in gevels van woningen uit de jaren ’50 en ’60 met vaak geringe spouwruimte. Door de onopvallende vormgeving van de kast, is de kast in vrijwel elk geveltype aan te brengen.
Plaats de kast op minimaal 4-5 m hoogte aan bebouwing. De kasten mogen niet op zonnige gevels geplaatst, globaal tussen het NNW = 337,5° en het NNO = 22,5° (maximaal NO = 45°). Kasten kunnen wel op die posities worden geplaatst, maar zorg dan dat er geen directe bezonning op de kast is, door plaatsing onder bijvoorbeeld een dakgoot of uitstekende dakrand. Wij adviseren om geïntegreerde voorzieningen volledig in het gevelvlak op te nemen. Wanneer een voorziening deels uit de gevel steekt, kan regenwater op de bovenzijde blijven staan. Indien een voorziening toch deels buiten het gevelvlak wordt geplaatst, dient boven de voorziening een afdak of een vergelijkbare waterwerende constructie te worden aangebracht.
Gierzwaluwkasten moeten bij voorkeur zo hoog mogelijk worden aangebracht. Bij voorkeur minimaal op 5m hoogte, waarbij de gierzwaluwen een volledig vrije aanvliegroute hebben. Voorkom dus bomen, afdakjes of vlaggenmasten die in de weg staan. Plaats gierzwaluwkasten het liefste op koude gevels (noord/oost), of in de schaduw van een brede dakgoot of overstek. Zie voor een uitgebreidere toelichting het Handboek van Unitura. Gierzwaluwen zijn goed te lokken met een lokinstallatie. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld lokinstallatie LK2 van Unitura. Lokgeluiden kunnen het beste in de ochtend of in de late avond worden afgespeeld. Stop met het afspelen als de gierzwaluwen de nestkasten of voorzieningen ontdekt hebben. Doorgaans starten de gierzwaluwen met broeden in het jaar nadat ze de voorzieningen hebben ontdekt. Schrik dus niet als er niet direct een nestje in de kasten gemaakt wordt.
Gierzwaluwksaten zijn kunstmatige verblijfplaatsen, speciaal ontwikkeld om gierzwaluwen een verblijfplaats te bieden op plekken waar deze van nature niet voorkomen of nu niet aanwezig is. In de mitigatiecatalogus van Arcadis en in de kennisdocumenten van BIJ12 zijn de fysieke eisen die gierzwaluwen stellen aan hun verblijfplaats weergegeven. Voorbeelden van gierzwaluwkasten zijn onder meer de GZT1, GZT2 en de GZP2. In mitigatietrajecten onder de Wet natuurbescherming wordt onderscheid gemaakt tussen permanente en tijdelijke gierzwaluwkasten. Doorgaans worden eerst tijdelijke gierzwaluwkasten aangeboden in de directe omgeving van een gebouw dat gesloopt of gerenoveerd wordt. Gierzwaluwen kunnen dan tijdelijk naar deze kasten uitwijken totdat de permanente gierzwaluwenkasten in het nieuwe of gerenoveerde gebouw beschikbaar komen.
Doorgaans kunnen gierzwaluwvoorzieningen pas als ‘permanent’ aangemerkt worden als ze zeer duurzaam zijn (de zelfde levensduur hebben als een gebouw) en als ze onderdeel zijn van de architectuur van het gebouw (de voorzieningen mogen niet makkelijk verwijderd kunnen worden). Tijdelijke gierzwaluwkasten zijn gierzwaluwkasten die bedoeld zijn als tijdelijke uitwijkplek voor gierzwaluwen. In mitigatietrajecten onder de Wet natuurbescherming wordt onderscheid gemaakt tussen permanente en tijdelijke gierzwaluwkasten. Doorgaans worden eerst tijdelijke gierzwaluwkasten aangeboden in de directe omgeving van een gebouw dat gesloopt of gerenoveerd wordt.
Na jaren overleg tussen overheden, het bedrijfsleven en natuurorganisaties zou per 1 januari 2025 het inbouwen van neststenen, zoals ze heten, eindelijk verplicht worden; nadat het al meermalen was uitgesteld. Als reactie op de minister werd een motie in de tweede kamer aangenomen om de inbouw van neststenen toch verplicht te stellen, maar gaat ze het doen? Ter verduidelijking; nestkasten worden aan de gevel opgehangen en neststenen worden in de gevel ingebouwd. Tegenstanders waaronder veel politici doen nogal meewarig over natuurinclusief bouwen, verbouwen en inrichten van de omgeving. In Westland sprak wethouder van der Stee op 29-09-2024 uit dat alléén als het verplicht wordt natuurinclusief bouwen zal worden gedaan. De raad zweeg en stemde in, blijkbaar kwam het niet bij hen op dat in gevaar zijnde dieren daar niet op kunnen wachten!
Het belang van neststenen inbouwen gaat veel verder dan de meeste mensen denken. Natuurinclusiviteit van de leefomgeving raakt ecologische, sociale en economische thema’s die sterk bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Er kan géén toekomst zijn zonder gezonde natuur. Bekend is dat bij verduurzamen van oude huizen juist deze bedreigde soorten in de klem komen. Ondanks de wet Natuurbescherming gaat verlies aan nestplekken gewoon door. 2 augustus 2023 bepaalde de Raad van State dat de na-isolatie van woningen (spouwmuren) en daarmee dakverandering, leggen van zonnepanelen, leggen van leidingen langs kantpannen waar nesten zitten, e.d. is stilgelegd. Tenzij er een gedegen ecologisch onderzoek wordt gedaan. Al sinds 2017 heeft het Platform Groen Westland de raad geïnformeerd over de noodzaak en aandacht voor vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen en de Wet natuurbescherming. Omdat door het verduurzamen van woningen zoals na-isoleren van muren, verandering van het dak of goot, deze dieren nadeel ondervinden, hun broedplek verliezen of zelfs doodgaan.
Gierzwaluwkasten in De Lier. Deze maatregel kunnen bewoners zelf nemen, kost ca. 7 punten waarom nestkasten belangrijk zijn. Door ongunstig groenbeleid worden oude bomen al snel gekapt en juist die bomen waar holtes in zitten zijn van groot belang voor veel soorten zoals vleermuizen en holtebroeders. Neststenen en -kasten bieden onderdak aan vogels (zoals de gierzwaluw, huismus, spreeuwen, zwarte roodstaart) en vleermuizen. Hierdoor kunnen populaties zich handhaven of herstellen. Maar ook overige leefvoorwaarden moeten in orde zijn, dus inheemse bloeiende planten, struiken en bomen, water en ruige hoekjes. Maatschappelijke waarde is dat het behoud van soorten bijdraagt aan het ecologisch evenwicht. Huismussen, gierzwaluwen (en andere zwaluwen) maar bijv. ook koolmeesjes, spreeuwen en vleermuizen zijn krachtige bestrijders van natuurlijke plagen. Neststenen en nestkasten als onderdeel van natuurinclusief bouwen en inrichten betekent dat steden leefbaarder en robuuster worden tegen klimaatverandering.
Biodiversiteit (méér en betere flora en fauna) is een indicator van gezondheid. Méér natuur in de stad voorkomt hittestress, luchtvervuiling en wateroverlast. Vogels en vleermuizen die gebruik maken van neststenen en -kasten eten grote hoeveelheden voor de mens vervelende insecten (zoals steekmuggen, eikenprocessie- en bastaardsatijnrupsen, buxusmotkever, meikevers en bladluizen). Vogels en vleermuizen zijn een natuurlijk alternatief voor pesticiden, wat gunstig is voor onze gezondheid en het milieu. Voldoende natuur in de bebouwde omgeving, zoals bloemen, groen en vogels, verhoogt het welzijn en gezondheid van bewoners. Het geeft een positief effect op mentale gezondheid en maakt gelukkiger.
Natuur, de soorten, verdwijnen omdat er steeds minder ruimte voor is. En ook omdat het referentiekader van natuur bij elke generatie verandert. Je referentiekader krijg je als je als kind opgroeit in een leefomgeving met de soorten flora en fauna wat dan aanwezig is. Elke generatie groeit (afhankelijk waar je woont) op met minder natuur, met minder soorten (minder biodiversiteit en met minder kennis wat door ouders en scholen wordt overgedragen. Dus kent en mist men niet de verdwenen soortenrijkdom. We worden steeds blinder voor wat natuur ons ooit bood of bieden kan. De norm van wat wij gewoon vinden schuift op naar minder. De educatieve waarde van het zien en horen van vogels en vleermuizen helpt kinderen en volwassenen bewuster te maken van natuur en milieu en van onze eigen rol daarin.
Er is regelgeving die ecologische compensatie vereist, zoals de Wet Natuurbescherming (nu in de Omgevingswet). Bouwprojecten mogen beschermde soorten niet verstoren zonder mitigatie (zoals nestkasten en/of tijdelijke natuur). Neststenen zijn een onderdeel van duurzaamheidsstrategieën zoals natuurinclusief bouwen. Alleen een neststeen inbouwen of een nestkast ophangen in een versteende omgeving is zinloos. Het moet juist gaan om integrale maatregelen met algehele verbetering van de leefomgeving voor genoemde soorten. De educatieve waarde van vogels in de eigen omgeving is, voor kinderen, maar ook voor volwassenen enorm groot.
Neststenen zijn goedkoop te integreren in nieuwbouw of bij verbouw. De bouwtijd wordt er niet langer door en het verhoogt de kosten van een bouwproject vrijwel niet. Het draagt bij aan duurzame stedelijke ontwikkeling en herstel en veerkracht van ecosystemen. Particulieren en bedrijven doen er goed aan een natuurlijke tuin aan te leggen met ruimte voor insecten, vogels en dieren. Ga uit van maximaal 35% verharding van de tuin. Hang nestkasten altijd zo op dat ze niet in de volle zon hangen en veilig zijn voor de kat. Neststenen in nieuwbouw en bij renovatie leveren een grote maatschappelijke waarde op voor een geringe investering. Ze helpen bij het behoud en herstel van biodiversiteit, zeker voor genoemde soorten. Ze versterken de natuurlijke plaagbestrijding en overlast. Het vermindert gebruik van pesticiden. Het levert een positieve bijdrage aan een leefbare en gezonde woonomgeving. Het helpt mee aan voldoen van duurzaamheidsdoelen en wetgeving.
Ter verduidelijking: nestkasten worden aan de gevel opgehangen en neststenen worden in de gevel ingebouwd. Er zijn veel mogelijkheden om natuurinclusief bouwen succesvol te maken. Neststenen zijn noodzakelijk in de transitie naar natuurinclusief en klimaatbestendig bouwen, waarin menselijke activiteiten samengaan met de natuur. Al sinds 2011 zetten natuurorganisaties zich in Westland in voor natuurinclusief bouwen, inheems vergroenen en het nakomen van de wet Natuurbescherming, maar voor vogels en vleermuizen gaat het veel te traag. De maatregel bevat één of meerdere nestplekken ingebouwd in een gevel. Meerdere nestplekken kunnen bij elkaar worden toegepast, bij voorkeur in groepjes van 3-5 bij elkaar. Indien in groepjes kunnen deze neststenen tegen elkaar aan worden ingebouwd. I.v.m. I.v.m. I.v.m.
Niet in de volle zon gedurende de dag: alleen plaatsen in gevels op windrichtingen tussen noordnoordwest en noordoost. Artikel: Hoekstra, van der Lelie & Schröder, 2023 | Temperatuur in inbouw-nestkasten voor gierzwaluwen. Memo: Wortelboer, 2023 | Resultaten van monitoring SMP Leystromen. 9% van de inbouwkasten werd door gierzwaluw gebruikt. Als het gaat om het bieden van huisvesting voor de gierzwaluw, is het plaatsen van een gierzwaluwkast een van de meest effectieve manieren om deze prachtige vogels te helpen.
Bij Unitura bieden we een breed scala aan gierzwaluwkasten van hoge kwaliteit die speciaal zijn ontworpen om de behoeften van deze vogels te vervullen. Gierzwaluwkasten zijn er in vele soorten en maten. Unitura biedt een ruim assortiment aan gierzwaluwvoorzieningen, grotendeels vervaardigd in eigen werkplaats, waarbij gebruik is gemaakt van duurzame materialen. Veel gierzwaluwverblijfplaatsen zijn of gemaakt van houtbeton, of van FSC-hout. Unitura heeft voor elke situatie de juiste gierzwaluwkast. Er zijn permanente nestkasten die toe te passen zijn in alle moderne dak- en wandconstructies. De belangrijkste producten hierin zijn inbouwkasten van houtbeton en de oplossingen voor dakoverstekken. Daarnaast is er ook tijdelijke nestkasten.
Als u op zoek bent naar hoogwaardige gierzwaluwkasten om deze prachtige vogels te helpen, bent u bij Unitura aan het juiste adres. Onze kasten zijn ontworpen om te voldoen aan de behoeften van zowel de vogels als de mensen die ze willen helpen. Een gierzwaluwkast hang je idealiter op 4 tot 10 meter hoogte aan een rustige gevel, bij voorkeur oost- tot zuidgericht. Gierzwaluwen hebben een vrije aanvliegroute nodig: vermijd obstakels. Plaats kasten nooit direct boven ramen of deuren. Het beste moment is vóór maart, zodat de kast beschikbaar is bij aankomst van de eerste gierzwaluwen in april. Gierzwaluwen hechten zich aan vaste nestlocaties en keren daar jarenlang terug. Lokgeluiden zijn cruciaal bij nieuwe nestlocaties. Door het afspelen van lokgeluiden in eind april en begin mei (meest actieve kolonisatieperiode) verhoog je de kans dat zwervers de kast ontdekken. Er zijn inbouwkasten (zoals GZP2 en GZP3), dakrandoverstek-modules en prefab betimmeringen die passen in gevels of schoorstenen (bijv. MS1). Gierzwaluwen hebben minimale ruimte nodig, dus ook smalle nissen kunnen voldoen. Ook een offerte ontvangen voor Gierzwaluwkasten?
De gierzwaluw nestelt in onze daken
Gierzwaluwvoorzieningen bieden verschillende voordelen: ze dragen bij aan biodiversiteit en natuurvriendelijkheid in de stedelijke omgeving, ondersteunen natuurlijke plaagbestrijding door insecten te verminderen, en vergroten de veerkracht van ecosystemen. Neststenen en nestkasten als onderdeel van natuurinclusief bouwen en inrichten betekenen dat steden leefbaarder en robuuster worden tegen klimaatverandering. Neststenen zijn onderdeel van duurzaamheidsstrategieën zoals natuurinclusief bouwen. Ze leveren bovendien maatschappelijke waarde op door de leefomgeving te verbeteren en de educatieve waarde voor kinderen en volwassenen te vergroten.
tags: #gierzwaluwkasten #inbouw #gevel