Asbest werd met of zonder een bindmiddel verwerkt tot een grote variatie aan producten. Dit deed men door het te combineren met een bindmiddel zoals cement, karton, lijm of gips. Soms zijn in één product twee of drie verschillende soorten asbest aanwezig. In de loop der tijd vindt door diverse invloeden aantasting van het bindmiddel plaats. Asbest is met name na de oorlog veel gebruikt tot in de jaren 80.
In de periode 1980 tot 1994 is relatief minder asbest toegepast. In deze periode is asbest als plaatmateriaal, buizen en golfplaten toegepast. Niet-hechtgebonden asbest, zoals brandwerend board, is vanaf 1983 vrijwel niet meer gebruikt. Het beroepsmatig toepassen en verkoop van asbest zijn sinds 1 juli 1993 nagenoeg verboden.
Toepassingen en herkenning van asbest
Vroeger is asbestcement veel gebruikt, bijvoorbeeld als vlakke isolatieplaat in gevels en als golfplaat op schuren en garages. Vaak is bij golfplaten aan een van de zijden een wafelrooster herkenbaar. Sinds een aantal jaren zijn er asbestvrije cementplaten op de markt. Tot omstreeks 1985 waren vinylvloertegels te koop, die verstevigd zijn met asbest. Meestal zijn deze kunststof tegels al tijdens de bouw gelegd. Vinylvloertegels zijn hard en een beetje glanzend, vaak met een wit 'gevlamde' decoratie.
Verder was er in de periode van 1963 tot en met 1983 vinylvloerbedekking met asbest te koop. Dit 'zeil' is veel gebruikt in keukens en op trappen. De toplaag is van pvc en in de onderlaag zit asbest. De viltachtige onderlaag lijkt op karton en is lichtgrijs tot lichtbeige, soms lichtgroen. Men schat dat er zo'n 3.000 asbestbevattende producten bestaan. Alleen in een laboratorium kan met 100% zekerheid worden vastgesteld of een materiaal of product asbest bevat.
Hoe herken je een asbestdak?
Asbest is een verzamelnaam voor een aantal natuurlijke mineralen. Die mineralen bestaan uit hele kleine vezels die je niet kunt zien. Asbest werd tot 1993 gebruikt in onder andere golfplaten, platte dakleien en soms bitumen. Na 1994 werd het gebruik van asbest verboden. Een asbestdak herkennen: Is jouw huis, schuur of bedrijfsgebouw vóór 1994 gebouwd? Dan kan er asbest in de dakbedekking zitten. Asbest kan in de volgende dakbedekking zitten: golfplaten, dakleien of bitumen. In gewone dakpannen en rieten daken zit geen asbest. Bij golfplaten kun je asbest herkennen aan codes. Als je één van deze letters op de golfplaat ziet staan, zit er zeker asbest in: AT, NF, of CAF.
De Advies op Maat-tool van Milieu Centraal helpt ook om asbest te herkennen en te bepalen wat je moet doen. Wil je zeker weten of er asbest in je dak zit? Laat een stukje (monster) van je dak onderzoeken door een laboratorium. Zoek een laboratorium waarbij je een pakket kunt bestellen om zelf een monster te nemen. Hier vind je een overzicht van laboratoria die dit aanbieden.
Gevaren en risico's van asbestdaken
Gevaren van een asbestdak: Asbest werd tot 1994 gebruikt in daken. Alle asbestdaken liggen er dus al meer dan 30 jaar. Door schade van het weer slijten de daken en komen er asbestvezels vrij. De asbestvezels komen door de wind in de lucht terecht of spoelen via het regenwater van het dak. Via de tuin of het erf kun je ze dan mee naar binnen lopen. Uit onderzoek van TNO (2022) blijkt dat jaarlijks ongeveer 90 ton asbestvezels in de leefomgeving vrijkomt vanuit asbestdaken in Nederland. Asbestvezels zijn schadelijk voor de gezondheid van mens en dier. Als je de losse asbestvezels inademt, kun je na lange tijd longkanker, longvlies-, of buikvlieskanker krijgen.
Asbestvezels zijn alleen schadelijk als je ze inademt, en daarvoor moeten ze dus loskomen uit het materiaal waarin asbest is verwerkt en vervolgens in de lucht komen. Hoe schadelijk asbest is, hangt af van hoeveel asbestvezels je tijdens je leven inademt. Ook het soort asbest speelt hierbij een rol. Hoge kosten bij schade: Je kunt een asbestdak steeds slechter verzekeren. Als je asbestdak beschadigd raakt, bijvoorbeeld door een brand of storm, kunnen er stukken asbest in de omgeving terechtkomen. Een gecertificeerd bedrijf moet dit opruimen. De kosten daarvan kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s. Sommige verzekeraars verzekeren daarom geen asbestdaken meer of betalen maar een deel van deze kosten. Wanneer je je asbestdak verwijdert, hoef je je hierover geen zorgen meer te maken. Ook verlagen sommige verzekeraars de verzekeringspremie als een asbestdak verwijderd is.
Regels en overheden
Waarom is er nu meer aandacht voor asbest? De overheid heeft vroeger al belangrijke bronnen van asbestvezels aangepakt, zoals asbesthoudende wegen en remmen in voertuigen. Asbestdaken zijn nu de grootste bron van asbestvezels. Op dit moment liggen er in Nederland nog heel veel asbestdaken. Deze daken zijn inmiddels meer dan 30 jaar oud en slijten steeds meer. Hierdoor komen losse asbestvezels vrijkomen in de lucht. Daarom is vervanging nodig. De overheid moedigt het verwijderen van asbestdaken aan. Soms kun je hiervoor ook een lening of subsidie krijgen. Lees bij de veelgestelde vragen op de contactpagina meer over de leningen, subsidies en andere financiële mogelijkheden bij het verwijderen van asbest.
Asbest op andere plekken dan een dak: Het is belangrijk om asbestdaken te verwijderen, omdat ze steeds meer slijten en er asbestvezels vrijkomen. Asbest kan ook in gevels, muren, vloeren of kozijnen zitten. Voor andere vormen van asbest geldt: zolang asbestvezels goed in ander materiaal vastzitten, is er weinig aan de hand. Maar als je gaat zagen, boren of breken, kunnen er wel veel vezels vrijkomen. Ga je klussen of verbouwen in een huis dat vóór 1994 is gebouwd? Meer weten?
Informatie en identificatie
Asbest zit in veel verschillende producten. Asbest kan in allerlei materialen of producten zitten die voor 1994 zijn gemaakt. Asbest is een natuurlijk mineraal. Er zijn nog steeds landen waar ze asbest verwerken in producten. In sommige producten kan asbest zitten. Ze kunnen door een gecertificeerd laboratorium een monster laten onderzoeken. Welk soort asbest en hoeveel? Een laborant kan onder de microscoop zien of het om asbesthoudend materiaal gaat en welke soort vezels het dan zijn.
Hoe herken je asbest in en om het huis? Er zijn enkele eigenschappen waaraan je asbesthoudende producten misschien herkent. Zo hebben asbesthoudende producten een vezelige structuur, maar bij hechtgebonden asbest kun je deze vezelige structuur vaak moeilijk zien. Producten en materialen met wit asbest hebben een witte tot lichtgrijze kleur. Wit asbest dat hechtgebonden is, heeft een kartonachtige structuur. Bruin asbest heeft een lichtbruine tot gele kleur. Als het hechtgebonden is, heeft het een zachtboardachtig uiterlijk. Om zeker te weten of je met asbest te maken hebt, is in de meeste gevallen een onderzoek door een laboratorium nodig. Een laborant kan onder de microscoop zien of het om asbesthoudend materiaal gaat en welke soort vezels het dan zijn.
Belangrijke stappen en maatregelen
Tot wanneer werd asbest in materialen gebruikt? Sinds januari 1994 mag asbest niet meer verhandeld of toegepast worden in Nederland. Ook het bewerken van asbest is verboden, behalve bij een sanering door een professional. Maar mensen gebruikten soms nog wel materialen met asbest die ze thuis hadden liggen. Daarom is asbest in enkele gevallen ook nog na januari 1994 toegepast, bijvoorbeeld in vloerbedekking of vloertegels. Tussen 1963 en 1983 werd vinylvloerbedekking ('zeil') verkocht. Vinylvloerbedekking kan een onderlaag van asbestpapier hebben. Deze viltachtige onderlaag lijkt op karton en is lichtgrijs tot lichtbeige, soms lichtgroen. Ook waren tot ongeveer 1985 vinylvloertegels te koop die verstevigd zijn met asbest.
Spuitasbest is tot 1978 toegepast. Het werd vooral gebruikt als isolatiemateriaal en als brandwerende laag op staalconstructies en in schoorstenen. Spuitasbest is niet-hechtgebonden en moet worden verwijderd of volledig worden afgeschermd door een professional. Waar kun je asbest in en om het huis vinden? Asbest kan op allerlei plekken in en om het huis zitten. Je vindt het in bijvoorbeeld plafondplaten, zachtboard platen, platen achter de cv-ketel, in een schouw of vensterbank van imitatiemarmer, afvoerbuizen van cement, vloerzeil en de kit van kozijnen. Buiten zit het vooral in daken, dakgoten, regenpijpen, kozijnen en bijvoorbeeld plaatmateriaal.
Wil je zeker weten of ergens asbest in zit? Laat dan een asbestinventarisatie doen. Een asbestinventarisatie is een onderzoek naar de aanwezigheid van asbest in en om je huis. Een gespecialiseerd laboratorium voert dit onderzoek uit. Dit laboratorium test een monster van verdacht materiaal. Je kunt namelijk alleen onder een microscoop zien of ergens asbest in zit. Wil je zeker weten of er asbest in materiaal zit? Laat een erkend bedrijf dan een inventarisatie doen. Een erkend inventarisatiebedrijf vind je via de site van Ascert.
Er zijn twee soorten asbestinventarisaties: een visuele en een volledige (destructieve) inspectie. Visuele inspectie controleert alle zichtbare plekken; breekt niets open. Een destructieve inspectie wordt gekozen wanneer je gaat bouwen of slopen en omvat ook verborgen plekken. De kosten van een visuele inspectie bedragen ongeveer €400 tot €500. De destructieve inspectie ligt hoger door extra werk.
Hoe herken je asbest?
Regels rondom verwijderen en kosten
Asbestverwijdering is een specialistische taak. Het verwijderen van asbest moet minimaal 2 dagen van tevoren worden gemeld bij de Nederlandse Arbeidsinspectie en bij risicoklasse 2 of 2A ook in het Landelijk Asbestvolgsysteem. De werkgever of eigenaar moet bij werkzaamheden met kans op blootstelling aan asbestvezels zorgen voor een asbestinventarisatie en volgens risicoklasse handelen. Het verwijderen moet door gecertificeerde bedrijven plaatsvinden voor risicoklasse 2 of 2A. Voor risicoklasse 1 geldt dat ook niet-gecertificeerde bedrijven soms mogen verwijderen, maar dit blijft streng gereguleerd.
Hoeveel kost verwijdering? Een schatting: circa €25 per vierkante meter voor het verwijderen van asbest golfplaten. Voor oppervlaktes vanaf 35 m² bestaat een subsidieregeling met €4,50 per m² tot maximaal €25.000 per adres; een factuur van een asbestsaneringsbedrijf is vereist. Voor particulieren kan verwijdering goedkoper zijn; in veel gemeenten is tot 35 m² asbest kosteloos af te voeren.
Coderingen en herkenning van golfplaten
Golfplaten hebben vaak codes aan de rand die aangeven of asbest aanwezig is. ABC betekent Asbestos Cement. Platen met de code NT geven aan dat de plaat asbestvrij is. Let op: ook platen zonder NT-codering kunnen asbestvrij of asbesthoudend zijn; bij twijfel moet je een gecertificeerd inventarisatiebedrijf laten controleren. Als een dak of gevel asbest bevat, neem de juiste voorzorgsmaatregelen en laat materialen indien nodig vervangen. Herkennen via codes is niet altijd volledig betrouwbaar, dus laat altijd een deskundig laboratorium controleren.
Als je een dak hebt met asbest, is het in Vlaanderen mogelijk om zelf het dak te vervangen, maar dit is een complex proces met strikte regels en vereisten. Het vervangen is vaak de enige veilige optie; hercoaten of overzetdaken zijn niet toegestaan of niet effectief. Hiervoor bestaan initiatieven zoals het Asbestcharter veilig werken voor dakaanemers, gericht op kwaliteitsgarantie en veiligheid.
tags: #golfplaten #asbest #verboden