Looptijd 2013 - 2019. De Green Deal Groene Daken stimuleerde landelijk het gebruik van groene daken via nieuwe verdienmodellen, praktijkexperimenten en samenwerking tussen publieke en private partijen. Context Begroeide daken hebben meerdere voordelen: ze vangen fijnstof af, houden gebouwen koeler, verminderen hittestress in steden, bufferen water tijdens hevige regenval en vergroten de biodiversiteit. En ze zorgen daarnaast ook voor meer gebruiksruimte. Kortom, ze leveren veel op, voor degene die erin investeert, en ook voor anderen in de omgeving.
Op initiatief van Leven op Daken zochten bedrijven, gemeenten, waterschappen, financiële partijen en kennisinstellingen binnen deze Green Deal naar succesvolle routes om groene daken landelijk te stimuleren. Doel: landelijke stimulering van groene daken, door Ontwikkelen van een nieuw maatschappelijk verdienmodel, benutten van kansen en wegwerken van belemmeringen. Experimenteren met verdienmodellen in praktijksituaties stond centraal.
Procesaanpak en haalbaarheidsverkenning
In opdracht van Leven op Daken deed NextGreen een haalbaarheidstudie. Hiervoor is met circa 20 bedrijven, branche-organisaties, overheden en kennisinstellingen gesproken over welke kansen verdere samenwerking biedt en welke thema’s daarbij van belang zijn. Rooftop Revolution is een crowdfunding- en crowdsourcingplatform dat je op weg helpt als je een groendak wilt. Achter Rooftop Revolution zit een enthousiast team dat "op maat dakbegeleiding" geeft en de verbindende schakel is tussen bewoners, eigenaren, bedrijven, overheden en natuurorganisaties.
Ondanks de voordelen van een groendak is de praktijk weerbarstig. Het groene dakoppervlak neemt maar mondjesmaat toe. Het aanpakken van zo'n project is voor leken ingewikkeld. Waar begin je als goedwillende particulier? Rooftop Revolution maakt het vergroenen van je dak laagdrempelig. Rooftop Revolution functioneert als een vliegwiel, brengt mensen bij elkaar om meters te maken. Want een sedumdak op het schuurtje in de achtertuin is een begin, maar om werkelijk iets te bereiken is meer massa nodig. Rooftop Revolution is in 2016 gestart in Amsterdam.
Typen groene daken en voordelen
Nederland ‘versteent' steeds verder; groen en natuur verdwijnen uit onze leefomgeving. Een groendak houdt (regen)water vast en vertraagt de afvoer naar het riool. Een groendak isoleert in zomer en winter en bespaart dus energie voor verwarming en verkoeling. Een groendak is een dak met planten. Er zijn verschillende typen, variërend van een eenvoudig sedumdak tot een complete stadstuin of stadsakker. Hoeveel water het dak vasthoudt is afhankelijk van het type dak. SBRCURnet geeft vuistregels en rekenmethodes om het waterbergend vermogen te bepalen.
De vergroening van de daken sluit aan bij natuurinclusief bouwen: zodanig bouwen dat de natuur er baat bij heeft. In 2005 zette de gemeente Rotterdam al een programma op voor het aanleggen van groendaken; begin 2015 stond de teller daar op 200.000 m2. Ook Amsterdam is actief met Rooftop Revolution. Daken van woningen, scholen, garageboxen en bedrijven worden groen gemaakt, individueel of in een gezamenlijke aanpak.
Groene daken zien er niet alleen mooi uit, ze bieden ook vele voordelen: verkoeling, minder wateroverlast bij zware regenval, en hogere opbrengst van zonnepanelen. Daarnaast versterkt een groen dak de lokale biodiversiteit en kan de aanleg ervan de waarde van je huis verhogen. Of je nu een schuurtje, het dak van je huis of van je bedrijfspand wilt vergroenen, in principe biedt elk dak de mogelijkheid om een groen dak aan te leggen. Youri Siemer bracht namens Naturalis in kaart waar je allemaal aan moet denken bij het aanleggen van zo'n groen dak en wat de voordelen zijn.
Volgens hem kunnen groene daken een grote positieve bijdrage leveren in het stedelijk gebied. "Natuur is in steden en dorpen heel versnipperd. Een groot deel van het oppervlak is versteend. Als je dan iets kan doen om je woning te verbeteren en de natuur te versterken, dan is dat win-win." Siemer hoopt dat veel mensen door de e-learning worden geïnspireerd om een groen dak aan te leggen.
Lespakketten en educatie rondom natuurdaken
Les 1 - Daken die dienen: Wat zijn groene daken? Groene daken kunnen er heel verschillend uit zien. Of je dak nu plat of schuin is, klein of groot, we bespreken hoe elk type dak kan worden omgetoverd tot een groen, levend systeem. Bekijk de les
Les 2 - Meer dan mooi: Ontdek de voordelen van groene daken Groene daken zien er niet alleen mooi uit, ze bieden ook een heleboel voordelen. Wat denk jij dat het belangrijke voordeel is van een groen dak? Bekijk de les
Les 3 - Bloei van biodiversiteit: Jouw dak als oase Biodiversiteit, wat betekent het eigenlijk? En hoe draagt jouw groen dak er aan bij? Bekijk de les
Les 4 - Van droom tot dak: Hoe kies ik het juiste groene dak? Waar moet je nu precies beginnen als je een groen dak wilt aanleggen? En hoe vertaal je jouw wensen en voorkeuren naar een concreet plan? Bekijk de les
Les 5 - Onderhoud en ontwikkeling: Zorg voor jouw groene dak Vanaf de aanleg tot vele jaren later blijft een groen dak zich ontwikkelen. Maar hoe zorg je ervoor dat het gezond en aantrekkelijk blijft? Bekijk de les
Les 6 - Van budget tot bouw: Zo realiseer je jouw groene dak Voordat je jouw groen dak aanlegt moet je budget, vergunningen en toestemmingen regelen. Wat zijn je opties en welke stappen moet je doorlopen? Bekijk de les
Technische en ecologische kenmerken
Elke les duurt acht tot tien minuten. Een groen dak is een begroeid dak met een vegetatielaag. Meestal is het vetplantje sedum de basis. Sedum kan heel goed tegen hitte, kou en droogte. Door de beplanting worden het dak en de ruimte eronder een stuk minder warm in de zomer, wordt water opgeslagen bij zware regenval en werken zonnepalen beter. Bij nieuwbouwwoningen heeft een groen dak ook een positief effect op het energielabel.
Daarnaast biedt een groen dak leefgebied voor planten en dieren zoals insecten en werkt een netwerk van groene daken als verbinding tussen groene gebieden in de stad. Voordat je een groen dak wilt aanleggen moet je eerst nadenken over je woonsituatie, wat je verwachtingen zijn en wat je wilt bereiken. Voordat je een daktuinarchitect benadert, moet je altijd eerst die draagkracht bepalen. Vervolgens kun je samen kijken welk ontwerp het beste past bij jouw woning, verwachtingen en behoeften. Wil je vooral onderhoudsarm of juist intensief met een moestuin? In principe is elk dak geschikt, zelfs als je dak heel schuin is en er misschien een dakkapel is waar je een groen dak aan kan leggen.
Netwerk en beleid rondom natuurdaken
Groene daken kunnen samen een netwerk van groene eilandjes in de stad creëren en de stadsnatuur verbinden. De biodiversiteit op je dak kan verhoogd worden door een zaadmix te gebruiken of maaisel uit de buurt als kickstart te leggen. Kennis Natuurlijk! is een samenwerking tussen ASN Bank en Naturalis Biodiversity Center, gericht op gezond, natuurinclusief en klimaatbestendig maken van onze woon-, werk- en leefomgeving. De Handreiking Natuurdaken beschrijft soorten begroeide daken en de extra waarde van natuurdaken. De Green Deal Groene Daken zet zich in om meer natuurdaken te realiseren en de kennis ervan te vergroten.
Tijdens de partnerbijeenkomsten ondertekenden de Natuur en Milieufederaties de Green Deal Groene Daken, en de handreiking laat zien hoe je met je dak een verschil maakt voor de natuur. De handreiking is een belangrijke eerste stap om kennis te delen met initiatiefnemers en bouwers. Wilco van Heerewaarden benadrukt dat natuurdaken een belangrijke rol kunnen spelen in de vergroening van de stad, en dat vroegtijdige integratie in het bouwproces essentieel is. Een belangrijke taak ligt bij onderwijs: studenten moeten bewust worden gemaakt van de kansen die er liggen en van de benodigde kennis over zowel bouwkundige als ecologische aspecten van daken.
Het Nationaal Daken Plan (NDP) is opgericht om de samenwerking na afronding van de Green Deal te bestendigen en te richten op potentieel onbenutte daken als oplossing voor maatschappelijke opgaven zoals klimaatverandering, verstedelijking en gezondheid. Het NDP biedt handvatten, tools en meer voorbeelden van haalbare businesscases. Daarnaast benadrukt men de noodzaak van verankering in beleid en onderwijs. De kwaliteits- en vakomscholing wordt ondersteund door Groene keurmerken en het handboek Praktijkboek Multifunctionele Groene Daken en Gevels. Stichting Groenkeur zet een kwaliteitsnorm en stimuleert samenwerking met Groenkeur-bedrijven en vakmensen bij subsidieregelingen.
Maatregel 10: Groene Daken
Facts & Values en praktijkeffecten
De Facts&Values Groenblauwe Daken presenteren de dakprestaties van de zogenaamde groenblauwe daken: extra wateropslag, verdamping van neerslag, verkoeling en verbeterde energieopbrengst van zonnepanelen. Een groenblauw dak gaat twee keer zo lang mee en kan bij neerslag 45 tot 70% verdampen, waardoor riooloverstortvolume vermindert. Bij volledige groening van daken in een wijk kan dit zelfs tot 50% daling van riooloverlast leiden. Deze cijfers vormen een belangrijke basis voor beleidsmakers en marktpartijen om de waarde van natuurdaken zichtbaar te maken.
In de jaren 2016-2018 werd de focus gelegd op zeven thema’s zoals biodiversiteit, innovatie, belastingvoordelen en de Omgevingswet. Hiermee werd het Nationaal Daken Plan verder ontwikkeld en de samenwerking tussen circa zestig partners geborgd. Het gevolg is toenemende naamsbekendheid en erkenning van de meerwaarde van мульtifunctionele daken bij architecten, bestuurders en overheden. De Handreiking Natuurdaken, de samenwerking met NIOO-KNAW en de onderwijsbetrokkenheid dragen bij aan het verankeren van groene daken in beleid en opleiding.
De Groene Daken behartigen een brede maatschappelijke potentie: ondersteuning bij klimaatadaptatie, energie- en waterbeheer, biodiversiteit en gezondheid. De samenwerking tussen gemeenten, waterschappen, verzekeraars, marktpartijen en de rijksoverheid blijft essentieel om verdere schaalvergroting en kwaliteitsverbetering te realiseren. Het uiteindelijke doel is om door middel van model- en beleidsontwikkeling een nationaal, functioneel dakenlandschap te creëren waarin multifunctionaliteit standaard wordt.
Samenvatting van sleutelpunten
- Doel: landelijke stimulering van groene daken via nieuwe verdienmodellen en praktijkexperimenten.
- Proces: haalbaarheidstudies, publiek-private samenwerking en platforms zoals Rooftop Revolution.
- Techniek: sedumdaken als basis, varianten tot complete daktuinen en stadsakkers; draagkracht essentieel.
- Impact: waterbuffering, verkoeling, hogere zonne-energieopbrengst, biodiversiteit en waarde van woningen.
- Beleid: Nationaal Daken Plan en Handreiking Natuurdaken; Groenkeur als kwaliteitswaarborg.
- Educatie: integratie van natuurdaken in curricula en praktijkgerichte opleidingen.
- Toekomst: NDP richt zich op toepassing in beleid, onderwijs en verdere verschafting van concrete voorbeelden.
tags: #green #deal #groene #daken #innovatiecarrosel