Janneke Hagenaar is specialist jonge kind, onderzoeker en onderwijsontwikkelaar binnen de kinderopvang en het onderwijs. In deze rol is zij werkzaam geweest bij verschillende organisaties en sinds 2016 ook vanuit haar eigen bureau. Haar onderzoeksfocus is gericht op leren en ontwikkelen door spel en in het bijzonder buitenspel. Momenteel is Janneke in de onderzoeksgroep actief in het promotieonderzoek ‘Hoofd schouders knie en taal’. De vraagstukken van deze wereld nu en straks hebben denkers en doeners nodig die buiten, de natuur als pedagogische ruimte kennen en waarderen.
Door kinderen van jongs af aan hun omgeving te laten verkennen, kunnen zij uitgroeien tot nieuwsgierige volwassenen, die meer willen weten van de wereld om hen heen. Het is onze uitdaging kinderen te leren omgaan met de ‘skills’ van de eenentwintigste eeuw zonder dat ze daarbij liefde en respect voor de natuur kwijtraken. Onderzoeker Janneke Hagenaar legt in deze vlog de verbinding tussen buiten en boeken. Duurzaamheidspedagogiek is in opkomst. Wat maakt een kinderopvang duurzaam/groen? En wat hebben kinderen eraan?
Groen Cement: visie, groen en pedagogiek
Janneke Hagenaar is onderzoeker aan de Hogeschool Leiden en eigenaar van Bureau Hagenaar. Groen is verankerd in het pedagogisch beleidsplan. De buitenruimte heeft een aantal specifieke mogelijkheden, waaronder: spelen, verstoppen, ontdekken en dieren verzorgen. De kwaliteit wordt op peil gehouden door mensen die wij Groen Cement-metselaars noemen. ‘Duurzaamheidspedagogiek is eigenlijk een nieuwere term, die pas de laatste periode is opgekomen. Natuur en duurzaamheid hebben natuurlijk alles met elkaar te maken; het een kan niet zonder het ander.
De transitie naar een duurzame samenleving kan juist in de kinderopvang laagdrempelig beginnen. Door kinderen te laten zien wat de natuur ons brengt, zodat ze ervan gaan houden en ze er zorg voor willen dragen. Omdat ze weten: als we die mooie bomen niet hadden, zouden we geen zuurstof hebben. ‘Omdat we uit onderzoek weten dat ervaringen tussen nul en zeven jaar oud heel sterk beklijven in de rest van het leven. Met groene kinderopvang laat je kinderen gezond en duurzaam opgroeien.
Wat ook uit vele wetenschappelijke publicaties is gebleken, is dat het goed is voor kinderen om veel in de natuur te zijn. ‘Zo’n buitenruimte heeft verschillende losse materialen waar kinderen zelf invulling aan kunnen geven. Houtsnippers, stenen, takken, schelpenpaden. Dus niet zozeer toestellen, maar gewoon een ruimte waar kinderen op ontdekking kunnen gaan. De natuur stelt onbewust vragen. Ze lokt kinderen uit om een tak als wandelstok te gebruiken, of om ermee in de grond te prikken. Dat is echt iets anders dan op het knopje van een speelgoedauto drukken zodat de sirene gaat loeien.
De pedagogisch professional kan kinderen daarnaast alert maken op dieren in de omgeving. Als een kind zegt: hé, een vogel; kun je uitleggen dat het een duif is die steeds langskomt. ‘Ouders zijn al snel bang dat het gevaarlijk wordt, of dat kinderen vies worden. Communicatie is dan ook heel belangrijk. Goed onderbouwen waarom je doet wat je doet.
‘Omdat ik me onderdeel voel van de cyclus. We hebben ons heel lang boven de natuurlijke wereld gewaand, maar we zien nu dat dat onterecht is. Ik neem mijn verantwoordelijkheid om te doen wat binnen mijn vermogen ligt om aan duurzaamheid bij te dragen. Ik kan wel bij Tata Steel gaan staan roepen, maar daar schrikken ze niet van. Waar heb ik wel invloed op? Hoelang ik douche, hoe hoog ik de verwarming zet. Ik houd mijn leefomgeving schoon, ik prik elke week afval. Ik wil dat kinderen dat ook leren. ‘Ik hoop dat het dan compleet geïntegreerd is. Geen los onderdeel, maar echt ingebed in de hele organisatie. Van huisvesting en aankoopbeleid tot de attitude van medewerkers. Maar we moeten onszelf vooral niet overschatten. We denken als mensen al gauw dat wij alle problematiek zelf kunnen oplossen. Volgens mij kunnen we beter kijken wat de natuur ons biedt. Simpel voorbeeld: als kinderen overprikkeld zijn, wat kan de natuur ons dan geven? De natuur biedt rust, dus kunnen ze naar buiten gaan om dat te ervaren. Mensen zijn geneigd om heel groot te denken, maar het zit hem juist in de details.’
Viering en toekomstvisie: 15 jaar Groen Cement
Wij vieren feest! Een heel jaar lang. Doe je met ons mee? In de afgelopen vijftien jaar heeft Groen Cement zich ingezet voor een belangrijke missie: alle kinderen de kans geven om de natuur te ervaren als een fijne plek om te verblijven, om te spelen, om te leren. Het contact met natuur is cruciaal voor de ontwikkeling van kinderen. Buiten spelen en natuur ontdekken stimuleert niet alleen de fysieke gezondheid, maar draagt ook bij aan het emotionele welzijn en de cognitieve ontwikkeling van een kind. Uit onderzoek blijkt dat natuurervaringen kinderen helpen om creatiever, zelfstandiger en socialer te worden. Met dit jubileum viert Groen Cement niet alleen het verleden, maar zet ze ook een visie voor de toekomst neer.
In een steeds meer ‘versteende’ wereld blijft het belangrijk om ruimte te creëren waar kinderen kunnen rennen, spelen, onderzoeken, een plek waar ze vooral zichzelf kunnen zijn. Daarom hebben we met ons team zelf dit uniek werkboek (e-book in pdf) ontworpen van ruim 50 pagina’s. Hiermee vieren we een jaar lang en in elk seizoen ons 15-jarig jubileum. Als metselaar ontvang het werkboek gratis van ons. Als belangstellende betaal je een zacht prijsje van 7,50 euro. Per seizoen vind je manieren om ervaringen in de natuur op te dooen in de vorm van tips, oefeningen, praktijkvoorbeelden, recepten, posters, knutsels en frutsels en meer.
Zonder jullie geen Groen Cement. Janneke Hagenaar. Janneke Hagenaar is specialist jonge kind en werkt op het snijvlak van praktijk, beleid en onderzoek. Haar expertise ligt bij ontwikkelingsgericht werken, spelend leren en de natuur verbonden pedagogiek. Ze ondersteunt teams in visie vorming en het creëren van rijke speel- en leeromgevingen waarin kinderen kunnen onderzoeken, samenwerken en zichzelf kunnen zijn. Bij Groen Cement stimuleert Janneke samenwerking tussen kinderopvang, onderwijs en de natuur. Als spreker weet Janneke inhoud, inspiratie en realiteitszin te combineren. Ze nodigt haar publiek uit om met een frisse blik te kijken naar spel, ontwikkeling en professionaliteit.
Praktische elementen en implementatie
- De buitenruimte biedt mogelijkheden zoals spelen, verstoppen, ontdekken en dieren verzorgen.
- Materialen als houtsnippers, stenen, takken en schelpenpaden stimuleren zelfgestuurd verkennen.
- Pedagogisch professionals spelen een sleutelrol in het signaleren van dieren en in het verantwoord onderbouwen van keuzes richting ouders.
- Verbinding tussen huisvesting, aankoopbeleid en de attitude van medewerkers is essentieel voor integratie van duurzaamheid.
Tabel: Kernpunten van duurzaamheidspedagogiek
| Aspect | Beschrijving | Waarom het relevant is |
|---|---|---|
| Buitenspelen | Ruime, ongestructureerde buitenruimte | Versterkt fysieke, cognitieve en emotionele ontwikkeling |
| Natuur als leeromgeving | Onverwachte leermomenten door natuur | Bevordert nieuwsgierigheid en creativiteit |
| Betrokken ouders | Communicatie en onderbouwing | Vertrouwen en begrip voor duurzame keuzes |
| Duurzaamheid in beleid | Integratie in alle processen | Zorgd voor lange termijn impact |
Zo’n buitenruimte heeft verschillende losse materialen waar kinderen zelf invulling aan kunnen geven. De natuur stelt onbewust vragen. Ze lokt kinderen uit om een tak als wandelstok te gebruiken, of om ermee in de grond te prikken. Dat is echt iets anders dan op het knopje van een speelgoedauto drukken zodat de sirene gaat loeien. De pedagogisch professional kan kinderen daarnaast alert maken op dieren in de omgeving. Als een kind zegt: hé, een vogel; kun je uitleggen dat het een duif is die steeds langskomt.