Betrouwbaar drinkwater uit zandige duinen en duurzame warmte- en koude-installaties vormen de kern van Dunea’s aanpak in Zuid-Holland. Het duinwater biedt een unieke, natuurlijke bron voor drinkwaterwinning, terwijl aquathermie (warmte en koude uit water) bijdraagt aan de warmtetransitie. De combinatie van duinwaterwinning, waterzuivering en energietransitie laat zien hoe Dunea streeft naar een balans tussen waterwinning, natuurbeheer en milieubeheer.
Brak duinwater als drinkwaterbron: potentie en beperkingen
Brak (zoutachtig) water zit diep in de grond in overgangsgebieden van zoet water naar zeewater, zoals in de duinen. “We hebben aangetoond dat brak grondwater technisch werkt als drinkwaterbron,” zegt Dunea-directeur Wim Drossaert. Maar in de duinen weegt de impact op natuur zwaarder. Op een proeflocatie in Scheveningen onderzocht Dunea of het brakke water na ontzilting een betrouwbare, aanvullende bron zou kunnen zijn om drinkwater van te maken. Het grondwater werd van 75 tot 105 meter diep opgepompt. Het zuiveren ervan bleek volgens het bedrijf vrij eenvoudig, maar het kost wel meer energie in vergelijking met het gebruik van oppervlaktewater. “Voor een compleet nieuw systeem zijn de kosten van drinkwater met brak grondwater als bron berekend op 2,25 euro per duizend liter,” aldus een woordvoerster. Met oppervlaktewater als bron is dat 1,45 euro.
Volgens Dunea heeft de proef aangetoond dat het bij calamiteiten mogelijk is om drinkwater te maken van brak grondwater. Ook kan het incidenteel oppompen van dit zoutachtige water verzilting voorkomen of ongedaan maken. Dunea produceert jaarlijks 85 tot 90 miljard liter water voor 1,4 miljoen mensen. Door bevolkingsgroei moet de productie tussen 2030 en 2040 met 10 miljard liter omhoog. Betrouwbaar drinkwater uit de kraan en prachtige duingebieden blijven de doelstelling; Dunea zet zich 24 uur per dag in om iedereen te laten genieten, met een continue zoektocht naar een duurzame balans tussen waterwinning, natuurbeheer en milieubeheer.
Duinwater als wereldwijde uniciteit en Vlaamse voorzuivering
Gezuiverd afvalwater stroomt naar de rivier en rivieren zijn bronnen voor drinkwater. Het duinwater van Dunea is uniek in Nederland: onder de duinen blijft het drinkwater zoet, en wordt dit aangevuld met voorgezuiverd rivierwater uit de Afgedamde Maas. Sinds 1976 wordt dit rivierwater naar de duinen tussen Monster en Katwijk gebracht. De Afgedamde Maas heeft een lange verblijftijd en een groot zelfreinigend vermogen, wat bijdraagt aan de zuiveringskwaliteit. Het water wordt in duinmeren geïnfiltreerd en door duinpassages wordt het water eerst gedeeltelijk gereinigd voordat het in het duingebied verder wordt getransporteerd.
De ontzilting van brak water speelt geen hoofdrol in de normale productie; wel biedt het potentie voor noodsituaties en het voorkomen van verzilting. Het voorgezuiverd rivierwater ondergaat in Bergambacht verschillende stappen, waaronder zandfilters en GOBAM, gevolgd door UV, ozon en waterstofperoxide om microverontreinigingen te verwijderen. Daarna wordt het duinwater via duinmeren geïnfiltreerd en zakt het water de duinbodem in, waar het zichzelf zuivert door natuurlijke processen. Het eindproduct wordt onthard van circa 13° dH naar 7,9° dH en gaat door cascades naar snelfilters voordat het als drinkwater bij de klanten thuis aankomt. Het gehele proces scoren blijft gericht op een betrouwbaar en hoogwaardig drinkwater.
Transitie naar duurzame energie: aquathermie als slimme toepassing
Dunea zet haar leidingnet in als duurzame bron voor energie. Water is een duurzame bron van warmte en koude; aquathermie is de inzet van warmte of koude uit water. Het systeem werkt meestal met temperaturen tussen 7 en 25 graden Celsius en maakt gebruik van warmtepompen om het water te verwarmen tot woningverwarming. Aquathermie kan collectief worden toegepast in wijken en begint vaak op 200-400 woningen, waarna systemen kunnen groeien door koppeling met restwarmte of geothermie. De Haagse Binckhorst onderzoekt de inzet van aquathermie langs de Trekvliet, waar Dunea Warmte & Koude een rol kan spelen in het leveren van warmte en koude via bestaande drinkwaterleidingen, zonder de primaire functie van drinkwater te benadelen. Den Haag heeft ambitieuze plannen voor een duurzaam warmtenet, en de huidige infrastructuur maakt het mogelijk om temperatuur af te tappen voor thermische energie in delen van Zuid-Holland.
Verschillende gemeentelijke betrokkenheid en partnerschappen helpen deze transitie; Liesbeth van Tongeren benadrukt dat duurzame warmte beschikbaar moet zijn voor iedereen tegen betaalbare prijzen. De inzet is om aquathermie te gebruiken in combinatie met transportinfrastructuur van drinkwaterbedrijven en zo een reductie in CO2-uitstoot te realiseren. Dunea scheidt haar aquathermie-activiteiten van de publieke taken voor duin & water, maar ziet dit als een maatschappelijke functie die bijdraagt aan klimaatneutraliteit.
Kwaliteit en toezicht op drinkwater
In Nederland staat drinkwater onder strenge controle. Het Drinkwaterbesluit beschrijft welke stoffen wel en niet in drinkwater mogen voorkomen en in welke hoeveelheden. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILenT) toetst of het drinkwater aan alle eisen voldoet en publiceert hierover. Het is niet nodig uw drinkwater extra te filteren, maar het mag wel; daarbij is het cruciaal het filter schoon te houden om bacteriegroei te voorkomen. PFAS, waaronder GenX, voorkomen ook in bronnen die Dunea gebruikt; deze stoffen worden in microconcentraties aangetroffen en gecontroleerd via een uitgebreid meetprogramma gedurende het hele zuiveringsproces. Een onafhankelijk Waterlaboratorium voert duizenden monsters uit van rivierwater tot bij klanten thuis. Het eindresultaat voldoet aan de strenge normen voor kraanwater in Nederland, maar kleine spoortjes kunnen voorkomen en worden gerapporteerd.
Dunea zet zich in om een duurzame balans te bieden: duinwater via infiltratieplassen, de zuiveringsprocessen en de vermindering van energieverbruik, en de inzet van groene energie voor productie en distributie. De EMISSIE-voetafdruk wordt jaarlijks berekend en gemonitord, met aandacht voor zowel directe (scope 1) als indirecte (scope 3) emissies. Sinds 2017 berekent Dunea jaarlijks haar CO2-voetafdruk volgens de praktijkcode voor drinkwaterbedrijven. De huidige doelstelling is om de CO2-uitstoot te verminderen en de bedrijfsvoering klimaatneutraal te maken, met maatregelen zoals energiebesparing, circulaire bedrijfsvoering en samenwerking met AquaMinerals voor reststoffenreductie.
Economische aspecten en tariefbeleid
Tarieven en tarievenontwikkelingen worden gepubliceerd in de Tarievenregeling. De prijs voor drinkwater varieert op basis van verbruik en vastrecht, met tarieven die fluctueren tussen 2024 en 2025. Een basisaansluiting kost volgens de laatste cijfers jaarlijks een bepaald bedrag; ook variëren verbruikspakketten en vastrechten per jaar. Dunea koppelt transparante informatie aan de consument en publiceert tariefinformatie om duidelijkheid te verschaffen over de kosten van drinkwater en de dienstverlening.
Burgerbetrokkenheid en maatschappelijke verantwoordelijkheid
Dunea werkt voortdurend aan maatschappelijke betrokkenheid en sponsorbeleid met duidelijke criteria. Ze ontvangen wekelijkse verzoeken om evenementen te sponsoren, wat het belang illustreert van drinkwater, duinen en natuurbehoud voor de gemeenschap. Daarnaast zet Dunea in op educatie en communicatie over duurzame water- en energietoepassingen, zodat klanten begrijpen hoe waterwinning, zuivering en aquathermie bijdragen aan een duurzamere toekomst.
CO2-reductie en duurzaamheid
De koers naar klimaatneutraliteit omvat een ambitieuze energie- en grondstoffengebruikoptimalisering, reductie van directe en indirecte CO2-emissies en vermindering van vervuiling. Een Sustainability-Linked-Loan (SSL) met NWB Bank markeert een stap in de richting van duurzaamheid en biodiversiteit, waarbij de lening gekoppeld is aan prestaties op gebied van duurzaamheid. Dunea benadrukt dat duurzaam werken verweven is met haar identiteit: drinkwater maken met hulp van natuurlijke systemen en investeren in groene innovaties en samenwerking met de natuur.
Samenvatting van belangrijkste cijfers en doelstellingen
- Brak water als mogelijke aanvullende drinkwaterbron: kosten circa 2,25 euro per 1000 liter, tegenover 1,45 euro bij oppervlaktewater; potentieel voor calamiteiten maar natuurimpact weegt zwaar.
- Jaarlijkse productie: 85-90 miljard liter voor 1,4 miljoen mensen; toekomstige groei door bevolkingsgroei tussen 2030 en 2040.
- Zuiveringsproces duinwater: infiltratie in duinmeren, zandfilters, UV/ozon/waterstofperoxide, ontharding van ~13° dH naar ~7,9° dH, cascades en filters; eindproduct opgeslagen in reinwaterreservoirs.
- Aquathermie: warmtepompen, 7-25°C, collectieve haalbaarheid vanaf 200-400 woningen; Duin- en waterinfrastructuur als basis voor warmte en koude.
- CO2-voetafdruk: vastgesteld en gereduceerd met initiatieven zoals energiebesparing, circulaire bedrijfsvoering en duurzame energie-inkoop; CO2-eq per 1000 liter drinkwater 0,16-0,17 kg zonder/ met compensatie (eind 2022).