Wat staat je als bouwprofessional te doen in tijden waarin Nederlanders gemiddeld zo’n 90% van de tijd in een binnenruimte doorbrengen en een gezond binnenklimaat dus een belangrijk goed is?
Wat kun je betekenen voor je klant nu we gewend zijn aan warmte binnenshuis, ook bij vrieskou, maar torenhoge energieprijzen de pret drukken?
Zou passief bouwen hier een oplossing kunnen bieden?
Ja, zeker!
Met een passiefhuis-ontwerp kun je namelijk goed sturen naar een gezond, comfortabel én betaalbaar gebouw.
En denk je nu: “Dat zal wel lastig zijn?”.
Ja en nee.
Passief bouwen is een ontwerpmethode volgens de Trias Energetica, de wet van betaalbaar bouwen in de energietransitie.
Deze methode is ontwikkeld aan de hand van decennialang toegewijd wetenschappelijk onderzoek wereldwijd, onder andere door het Passive House Institute.
Energieberekeningen met PHPP en de passiefhuisprincipes worden al sinds 1990 als ontwerpmethode toegepast.
De methode is gevalideerd en onderbouwd met veelvuldige praktijkonderzoeken aan talloze gebouwde passiefhuizen in verschillende klimaatzones.
Met passief bouwen minimaliseer je de energieverspilling van gebouwen en verhoog je tegelijkertijd het comfort en de binnenluchtkwaliteit.
Door een gebouw optimaal te isoleren blijft de temperatuur het hele jaar door aangenaam.
En dankzij een slim ventilatiesysteem blijft de lucht altijd fris, zonder dat je warmte verliest.
Daarbij maakt een passiefhuis optimaal gebruik van zonnewarmte, isolatie en luchtdichtheid om de energiebehoefte tot een minimum te beperken.
Een passiefhuis werkt met slimme technieken zoals hoogwaardige ramen met drievoudige beglazing, een ventilatiesysteem met warmteterugwinning en een goed geïsoleerde en luchtdichte gebouwschil.
Zo blijft het gebouw comfortabel en is dus minder energie nodig voor verwarming en koeling.
Een passief gebouw haalt zijn warmte voornamelijk uit de zon, de mensen die erin wonen en zelfs uit de huishoudelijke apparaten, zoals de oven en laptop.
In plaats van centrale verwarming of airconditioning, maken passiefhuizen gebruik van technieken als drievoudig glas, ventilatie met warmteterugwinning en materialen die warmte goed vasthouden.
Door die slimme toepassingen hebben passiefhuizen maar weinig energie nodig voor aangename temperaturen.
Vaak is een kleine elektrische radiator genoeg om een woning comfortabel te verwarmen.
De bouwsector ziet passief bouwen vanwege de gedegen en energie-efficiënte ontwerp- en bouwmethode steeds meer als oplossing voor toekomstgericht bouwen.
Voor architecten, energie-adviseurs, aannemers en bouwprofessionals biedt passief bouwen een leidraad voor optimalisatie van gebouwen naar een beter comfort en betaalbaarheid.
Aan de ene kant is het een bewezen aanpak die leidt tot toekomstbestendige gebouwen en tevreden opdrachtgevers.
Aan de andere kant brengt de passiefhuis-aanpak de samenhang binnen het complexe geheel duidelijk in beeld.
Zo maak je ook minder fouten en zie je niets over het hoofd.
Om te voldoen aan de BENG-regelgeving gaan we gebouwen steeds beter isoleren.
Maar dan is het juist verstandig om goed te kijken naar de bouwfysica, de details.
Want daar zit de uitdaging voor een gezond binnenklimaat en voor het beoogde comfort.
En tenslotte weet je bij passief bouwen wat je aan het doen bent.
Zo kun je de installatietechniek goed afstemmen op de behoefte van het gebouw en de gebruikers.
BENG is de energiewetgeving waaraan alle Nederlandse bouwprojecten moeten voldoen, ook passiefhuizen.
Jammer genoeg werkt de BENG-regelgeving niet in het voordeel van zeer goed geïsoleerde gebouwen met een kleine warmtebehoefte en aldus kleine installatie.
Lees meer hierover in de blog BENG staat haaks op zeer energiezuinig bouwen.
Maar het is zeker goed mogelijk om een passief gebouw aan de BENG-eisen te laten voldoen.
Houd er rekening mee dat je eventueel wat extra PV-panelen mee moet nemen.
Maar wellicht kan een gemeente helpen om de passiefhuisstandaard gelijkwaardig te laten verklaren door de Adviescommissie toepassing en gelijkwaardigheid bouwvoorschriften.
Tenslotte is de passiefhuisstandaard bij nieuwbouw en EnerPHit bij renovaties energetisch juist de aangewezen route naar een bijna energieneutrale bebouwde omgeving.
Het is zeker mogelijk om bestaande gebouwen en appartementencomplexen te renoveren volgens de passiefhuismethode.
Het is wel van belang dat de eigenaren en betrokken professionals weten welke stappen ze hiervoor moeten zetten en waar ze op moeten letten.
Voor de nodige kwaliteitsborging bij energetische optimalisatie bij renovatie is zelfs een aparte passiefhuisstandaard ontwikkeld: EnerPHit-gebouwcertificering.
Een passiefhuisrenovatie slaagt als de opdrachtgever(s), de bouwprofessionals, architecten en adviseurs elkaar begrijpen en goed samenwerken om de uitdagingen van een renovatie aan te gaan.
Ja, zeker.
Kwaliteit in bouwen en renoveren heeft natuurlijk een prijs.
Om te beginnen is er in het begin iets meer tijd nodig voor de berekening en om de juiste afwegingen te maken binnen het bouwteam.
Maar juist door te werken met de passiefhuis-ontwerpmethode kom je uiteindelijk uit op lagere kosten.
Van tevoren nadenken over het ontwerp en optimalisatie van de energetische aspecten levert namelijk op termijn een fikse besparing op de energiekosten.
Maar ook de investeringskosten kunnen door deze aanpak omlaag gaan.
Bovendien voorkomt een goed doordacht passiefhuis ontwerp dure fouten in de uitvoering en na oplevering.
Passief bouwen is zelfs een beproefd concept om energiearmoede tegen te gaan.
Sprekende Nederlandse voorbeelden zijn de woonlastenneutrale renovaties van VvE-appartementsgebouwen.
Het komt hierbij aan op passende financiële constructies.
Een vroeg voorbeeld van passiefhuisrenovatie van sociale woningbouw is de woonwijk De Kroeven in Roosendaal, die sinds 2010 zorgt voor betaalbare en comfortabele sociale woningen.
Tijdens de eerste ontwerpfase was het duidelijk dat er een passief ontwerp nodig zou zijn.
Vaak laten huizen en woongebouwen een negatieve voetafdruk achter op de omgeving.
Het doel van de Knarvik Kindergarden was om een passiefhuis te creëren dat zowel ecologisch als visueel zou passen.
Dit gebouw is prachtig ontworpen en volledig functioneel.
Dit passiefhuis is ontworpen als een groen gebouw en is uitzonderlijk goed gebouwd om te presteren aan de natte, kille westkust van Noorwegen.
Het passiefhuisontwerp is geschikt voor elk type woongebouw of gemeenschapsgebouw dat functioneert als leefruimte.
Een andere ongelooflijke kleuterschool die het passiefhuisontwerp omarmt, is de Moholt Kindergarden.
De Moholt Kindergarden hoort bij het hoofdgebouw voor studentenhuisvesting Moholt 50|50, dat volgens dezelfde passiefhuisprincipes is ontworpen.
De totale studentenhuisvesting beslaat 5 blokken en kan meer dan 632 studenten huisvesten.
De Moholt 50|50 gebouwen zijn bekleed met Kebony en zijn het grootste CLT-bouwproject in heel Europa.
Of het nu gaat om een woonhuis, een openbare school of een commercieel pand, bouwen met passiefhuisprincipes kan veel waarde toevoegen.
25 jaar geleden, toen Bo Adamson en Wolfgang Feist het Passiefhuis principe verder zijn gaan ontwikkelen, hebben ze doelbewust materiaalgebruik buiten beschouwing gelaten.
Het doel was dat het een methodiek is dat onafhankelijk is van het type materiaal gebruik.
Door deze keuze wilden ze voorkomen dat het Passiefhuis principe te veel een niche zou worden en niet van de grond zou komen.
Met als gevolg dat een passiefhuis met alle gewenste bouwmaterialen gebouwd kan worden.
Inmiddels is passief bouwen wereldwijd de snelst groeiende energiestandaard zijn en heeft het principe zich bewezen.
Een passief gebouw:is thermisch comfortabel door zeer goede isolatie en kierdichting en het ontbreken van thermische bruggen heeft door de lage infiltratie van buitenlucht en gebalanceerde ventilatie met koolstof (en soms fijnstof) filters een zeer goede kwaliteit binnenlucht.
Heeft een verwaarloosbaar lage warmtebehoefte met als gevolg een extreem laag energiegebruik.
De principes van passief bouwen zijn niet moeilijk te begrijpen.
Het ontwerpen van een passief gebouw vraagt extra inzicht.
Het bouwen van een passief gebouw vraagt - gemakkelijk uit te leggen - extra zorg.
Hoe logisch is Passief bouwen
Bovenstaand plaatje geeft in drie stadia aan hoe de verwarming van een woning door de jaren heen is geëvalueerd.
In de 19-e eeuw had iedereen een hout- of kolenkachel, die in de 20-e eeuw is vervangen door steeds ingewikkeld wordende installaties.
Toen is bedacht die ventilatie vraaggestuurd te maken en de CV ketel te vervangen door een warmtepomp met laagtemperatuurverwarming, het liefst laten we die systemen nog met elkaar ‘praten’.
Eind 20-, begin 21-e eeuw zitten we met weinig comfortabele, nog steeds kierende woningen die steeds afhankelijker worden van techniek en per saldo nog steeds behoorlijk wat (elektrische-) energie verbruiken.
Naast de afhankelijkheid van die installaties wordt ook nog, de in de zomer opgewekte zonnestroom, gesaldeerd met grijze stoom die we in de winter gebruiken.
Nog steeds niet ideaal dus.
Het alternatief is het extra goed isoleren en kierdicht maken van de schil.
Hierdoor houd je met minimale installaties, gebruik makend van passieve zonne-energie en interne warmtebronnen de temperatuur in een gebouw vrijwel constant: Passief dus!
Lees ook: De vijf (5) kernbeginselen van passief bouwen.
Passieve gebouwen zijn comfortabel en hebben nauwelijks verwarming nodig, door optimaal gebruik te maken van de zon, een compacte en goede thermische schil, kozijnen met 3-voudig glas, weinig luchtinfiltratie door goede kierdichting en een goede ventilatie met warmteterugwinning.
Dit zijn ook wel de vijf kernbeginselen voor een passiefhuis, geïllustreerd aan de hand van het onderstaande plaatje.
Een Passiefhuis kent 5 kernbeginselen.
Het Passiefhuis principe is het beste uitgangspunt om energieneutraal te bouwen.
De reden is simpel: wat je niet verbruikt hoef je niet op te wekken, te salderen of op te slaan.
Een passiefhuis is comfortabel en heeft nauwelijks verwarming nodig, door optimaal gebruik te maken van de zon, een compacte en goede thermische schil, kozijnen met 3-voudig glas, weinig luchtinfiltratie door goede kierdichting en een goede ventilatie met warmteterugwinning.
Een passiefhuis is duurzaam en waardevast met een gezond en comfortabel binnenklimaat.
De warmtevraag is zo gering, dat een kleine eenvoudige installatie toereikend is.
Zo kan je veel besparen op installaties en nemen ook de onderhouds- en vervangingskosten aanzienlijk af.
In houtrijke landen als Scandinavië en de Alpenlanden werden al veel huizen gebouwd volgens de principes van passief bouwen.
Vaak bestaande uit houten stijlen en liggers, met daar tussen een dik pakket isolatie, als Hout-Skelet-Bouw (HSB) dus.
Overigens zegt passief bouwen niets over het materiaalgebruik maar gaat over het netto energieverbruik per vierkante meter en het maximale primaire energieverbruik per jaar.
De schil van het gebouw kan derhalve met synthetische-, minerale- of biobased- (isolatie-) materiaal worden geïsoleerd.
Er kan voor een ademende (damp-open) of niet-ademende schil worden gekozen.
Een passiefhuis kan met vrijwel alle materialen en constructiemethoden worden gerealiseerd, waarbij naar mate er meer massa van materialen binnen de isolatie gebracht wordt, deze warmte opslaan en hiermee de temperatuur in het gebouw stabiliseert.
EnerPHit-gebouwcertificering biedt kwaliteitsborging bij renovaties volgens passiefhuisprincipes.
Technieken en ontwerpprincipes in de praktijk
Richting de bouwfysica en details geldt: begin met een optimaal geïsoleerde en luchtdichte schil.
Drievoudig glas, duurzame kozijnen en een gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning vormen de basis.
Een duidelijke oriëntatie naar het zuiden maximaliseert zonnewarmte in de winter en houdt warmte buiten in de zomer.
Kierdichting en het vermijden van thermische bruggen zijn cruciaal voor energiewinst en comfortabel binnenklimaat.
Een passiefhuis werkt vaak met een kleine warmtepomp en vloerverwarming is vaak niet nodig door de hoge oppervlaktetemperatuur en lage warmtevraag.
Voor warm tapwater kan een compacte of micro-warmtepomp worden ingezet of elektrische boilers per ruimte.
MWVR en zonwering spelen een sleutelrol bij zomercomfort en het voorkomen van oververhitting.
Bij renovatie kan EnerPHit-certificering de kwaliteitsborging verbeteren en projectteams beter sturen.
Passiefhuis 101 uitgelegd in minder dan 4 minuten
Kosten en economische aspecten
De kosten van een passiefhuis kunnen 5-10% hoger liggen, maar de energiewinst is vanaf het begin groot.
Door vroegtijdig ontwerp en optimale energetische keuzes nemen de lange-termijnenergiekosten aanzienlijk af.
Investeringen in isolatie en kierdichting gaan net zo lang mee als de gebruiksduur van het gebouw.
Bij renovatie kan de investering om passief te renoveren in veel gevallen rendabel zijn door lagere operationele kosten.
Kwaliteitsborging en samenwerking
Een zorgvuldig certificeringsproces helpt bij het uitwerken en documenteren van alle details.
Integraal bouwen en samenwerking tussen architecten, energie-experts en uitvoerende partijen verhoogt de kans op een succesvol passiefproject.
Een gedegen bouwopleiding, zoals de Summer School Passiefhuisontwerp en -constructie, biedt diepgaande kennis en certificering.
Als je slaagt voor het examen ontvang je een internationaal erkend certificaat Passive House Designer/consultant of Passive House Tradesperson van het Passive House Institute.
Toepassingsmogelijkheden en maatschappelijke impact
Het is zeker mogelijk om bestaande gebouwen en appartementencomplexen te renoveren volgens de passiefhuismethode.
Passief bouwen biedt vele voordelen: comfort, gezondheid, en betaalbaarheid voor de toekomst.
Passief bouwen is wereldwijd de snelst groeiende energiestandaard en heeft zich in diverse klimaten bewezen.
Passief bouwen is een waardevolle investering voor de toekomst en kan bijdragen aan het terugdringen van energiearmoede.
Voor architecten en bouwprofessionals biedt het een kans om bij te dragen aan een betaalbare gebouwde omgeving door de energie-efficiëntie van gebouwen te optimaliseren.
Passief bouwen is een standaard die ruimte laat voor ontwerpvrijheid binnen de randvoorwaarden van isolatie, luchtdichtheid en ventilatie.
Met de juiste kennis, een goed passiefhuisontwerp en een integrale aanpak kan passief bouwen de norm worden.
tags: #grote #verbouwing #architectonische #passiefhuis