Het dak in vijf definities | 16-december-2018 |Niet alleen bouwkundig maar ook taalkundig is het dak een overkoepelende termLos van het archetypische zadeldak, dat vrijwel ieder kind tekent wanneer het een huis op papier zet, zijn er natuurlijk vele vormen en uitvoeringen van daken en dakbedekkingen te bedenken.
Ook in het Nederlandse spraakgebruik komen daken en dakbedekkingen in allerlei vormen voor.
Volgens het Groene Woordenboek:dak [het; -en] • bedekking van een gebouw, voertuig enz.; kap: dakstoel, nok(vorst), schilden (hellende zijvlekken), daklatten (tengels), balkwerk, hanenbalken, overstekende dakrand (met lijst), dakgoot en windveer) van een dak; schoorsteen op een dak; plat, schuin dak; helm-, lessenaars-, mansarde-, schild-, zaag-, zadeldak; onder één dak, in hetzelfde huis; geen dak boven het hoofd hebben, dakloos zijn; dakbalk, -bedekking, -beschot, -bint, -gebinte, -geraamte, -gording, -raam, -schoor, -spant(rib), -spar, -spruit, -terras, -tuin * hij kan het dak op, ‹spreektaal› opvliegen * onder dak zijn, gehuisvest, geborgen * iem. iets op zijn dak schuiven, hem er mee opschepen; iets, iem. op zijn dak krijgen * dat viel me koud op mijn dak, was een onaangename verrassing voor me * uit zijn dak gaan, ‹ Spreektaal › zijn beheersing verliezen * iets van de daken schreeuwen (verkondigen), rondbazuinen * het ging van een leien dakje, heel vlot * zie ook MUS, WERELD
Volgens Wikipedia:DAK of dak kan zijn:dakconstructie, de afsluiting van de bovenste verdieping van een gebouw;DAK (bedrijf), afkorting van Deutscher Automobil Konzern, een historisch Duits merk van motorfietsen en auto's;Afrikakorps, afkorting van Deutsches Afrika Korps, het korps van Generaal Erwin Rommel in Afrika;DAK (atletiekvereniging), een atletiekvereniging in Drunen; Noord-Brabant.
Een dakconstructie is een samenstel van balken van hout, staal, gewapend beton of voorgespannen beton, platen van gewapend beton of andere materialen, zonder de dakbedekking, die samen sterk genoeg zijn om alle belastingen zoals eigen gewicht, sneeuw, wind te kunnen dragen, zonder dat de constructie bezwijkt.
Volgens Joost de Vree:Joost de Vree heeft in zijn lexicon geen lemma voor “dak”.
dak- of kapconstructies en daken, terminologieZie ook kapconstructies (voorbeeld van gebinten), gebinten, dakvormendakconstructie, kapconstructieMeestal wordt in de bouw over kapconstructie gesproken. Basistypen van schuine daken zijn de gordingenkap en sporenkap.
De dakbedekking (bijvoorbeeld dakpannen) samen met de manier van bevestigen (bijvoorbeeld panlatten en dakbeschot) wordt dakhuid genoemd.
De dragende constructie onder de dakhuid is de kapconstructie.
Bij platte daken wordt meestal als constructie toegepast:- een betondak (één in het werk gestorte plaat of platen zoals breedplaten, soms ondersteund door liggers, meestal door kolommen)- een metalen dak (hallen, industrie, bijna altijd met liggers en eventueel kolommen als de overspanning te groot wordt)- een houten of houtachtig dak (schuren e.d., vaak houten balken als liggers).
Volgens het Kluwer Bouwkunde woordenboek Nederlands-Engels-Duits:D29 dak (het)EN roofDE Dach (o)
Volgens Van Dale Groot Woordenboek der Nederlandse taal, kortweg de Dikke Van Dale:dak (o.; -en) [van dekken], 1 het gehele samenstel dat de bedekking vormt van een huis of gebouw, bestaande uit de kap, afgedekt met panne, leien, zink, ijzer, riet, stro, e.d., rustend op de muurplaat of balklaag: de zijden van een dak die schuin liggen en van boven elkaar onder een zekere hoek bij de noklijn naderen, of door een plat verbonden zijn heten ‘vlakken’ of ‘schilden’; (gez.) het dak van de wereld, hoogland in zuidelijk Centraal-Azië; een beschoten dak, onder de bedekking met planken beschoten; glazen dak, met glas afgedekt; hard dak, zie bij hard; week dak, met riet, stro, zoden enz.; Duits dak, met twee schilden; Hollands dak, met vier schilden; (zegsw.) op dat huis ligt een papieren, een zilveren dak of er liggen papieren balken onder, het is met de hypotheek bezwaard; onder dak, in (een) huis, binnen; (uitdr.) onder dak komen, huisvesting vinden; (uitdr.) hij is onder dak, heeft een dak boven zich, (ook) heeft een betrekking, is goed bezorgd; (uitdr.) onder dak brengen, huisvesting bezorgen, (ook) aan de man brengen; (uitdr.) onder één dak wonen, hetzelfde huis bewonen; (spr.) vrijen onder één dak (is geen ere, ‘t)is een groot gemak, het gemakkelijk vrijen als men in hetzelfde huis woont of vertoeft; (uitdr.) je mag blij zijn, als je tegenwoordig een dak boven je hoofd hebt, als je een woning, huisvesting hebt; (uitdr.) in het dak blijven (zitten of steken), onafgedaan blijven, vergeten worden (doelt oorspr. op rietdekkersgereedschap dat in het dakriet vergeten is); (zegsw., gew.) het weert op zijn dak, zie bij weren2; (uitdr.) iem. op zijn dak hebben, krijgen, voor hem te zorgen hebben, (ook) er last van hebben; (uitdr.) iem. op zijn of het dak vallen, onverwachts bij hem aankomen; (uitdr.) dat krijg ik op mijn dak, daarvan krijg ik de schuld, daar zal ik voor moeten boeten; (uitdr.) iem. iets of iem. op zijn dak schuiven, sturen, toeduwen, (ook) zich eraf maken en een ander ermee opknappen (m.betr.t. personen) afsturen op -; (uitdr.) het viel me koud op mijn dak, het was een zeer onaangename verrassing; (uitdr.) iem. op zijn dak komen, zitten, hem een standje geven, (ook) hem slaan, ranselen; (zegsw., gew.) het zal ook wel op zijn dak regenen, hij zal dat onaangename ook moeten ondervinden; (uitdr., inform.) ga nou gauw op ’t dak zitten!, uitdrukking waarmee men een verzoek afwijst of uitdrukt dat men iets niet gelooft; (zegsw.) de speelman is van het dak, de wittebroodsweken, de dagen van pret zijn voorbij; (zegsw.) er is (te veel) dak op het huis, er zijn te veel pannen op het dak, er zijn ratten op het dak, er zijn te veel mensen bij die het niet mogen horen; (gez.) het ging van een leien dakje, vlot en zonder stoornis, (ook) gezegd van iem. die vlot iets opzegt of voordraagt; (uitdr.) iets van (op) de daken verkondigen (vgl. Matth. ”Het gezegde ‘Het dak gaat eraf’ gebruiken we in het algemeen in positieve betekenis, zoals bij een super leuk feestje. De zeevrachtniveaus - in termen van (grote) vraag naar en (onvoldoende) aanbod van containers en scheepsruimte - heeft inmiddels een prijsniveau bereikt, dat niet eerder is vertoond. Er is onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen in januari met betrekking tot Chinees Nieuwjaar en zeevrachten.
Het Engelse gezegde “het dak gaat eraf” wordt in verschillende contexten gebruikt: in feesten waarin iedereen uitbundig viert, maar ook in zakelijke omgevingen om een plotselinge stijging of intensiteit aan te geven.
Wanneer het heel warm is zeggen mensen vaak dat het zo warm is dat de ‘mussen dood van het dak vallen’.
Over deze uitdrukking bestaat veel onduidelijkheid. Niemand weet precies waar de uitdrukking ‘de mussen vallen dood van het dak’ vandaan komt.
De uitdrukking is pas in 1976 opgenomen in de Van Dale, maar bestond vermoedelijk al langer. De uitdrukking ontbreekt in bekende standaardwerken over spreekwoorden en gezegden, zoals die van F. A.
Er bestaat een theorie over het ontstaan van de uitdrukking dat de ‘mussen zou moeten’ gaan, maar taalkundigen twijfelen daaraan. Sanders wijst er namelijk op dat ‘mosschen’ tot ver in de 19e eeuw een gangbare spelling was voor het tegenwoordige ‘mussen’.
Beets (Hil debrand) wordt genoemd als mogelijke bron, maar linguïsten schuwen deze uitleg. Sanders wijst erop dat Beets spreek over ‘dat de mosschen op het dak gaapten’ en dat mosschen zetelde als spelling.
Deze aanname wordt vooral ondersteund door het feit dat Beets spreek over ‘dat de mosschen op het dak gaapten’.
Ze veranderen soms van betekenis, er komen nieuwe bij, we ‘lenen’ ze uit andere talen. Alle gangbare Nederlandse en Vlaamse spreekwoorden vind je in het Van Dale Spreekwoordenboek. (1980+) (ook: door het dak gaan) (jeugd) zijn zelfbeheersing verliezen; in grote mate opgewonden raken van iets (bijv. muziek); een intense ervaring beleven.
Oorspronkelijk gesignaleerd in jeugdige kringen, maar daar is ze tegenwoordig al passé en vervangen door een meer verkorte vorm: dakken. Dak in de betekenis van `hoofd, kop' is niet nieuw. Vgl. bijv. de zegswijze ‘op zijn dak krijgen’ (verwijten en beschuldigingen naar het hoofd geslingerd).
In marineslang komt dak in de zin van `hoofd' frequent voor, vooral in de zinswending ‘pijn in z'n dak hebben’.
Soms versterkt tot 'uit zijn dakpan gaan'. Zie ook: dak*; het dak gaat eraf. • Zij moeten uit hun dak kunnen gaan, zij moeten kunnen pogoën op de vulkaan. • Toen in januari '76 de eerste Ramones-plaat uitkwam ging ik helemaal uit mijn dak. • Door dat soort dingen ga ik uit mijn dak van woede. • Tot diep in '42 gaat de Berlijnse swingjeugd uit z,zijn dak op de `hot' klanken van swingbands uit de Lage Landen. (J.A. • Die junk was uit zijn dak gegaan en had met een mes een heel rek regenjassen toegetakeld. (Leon de Winter: SuperTex. • `Wauw!,' zei Dapper, kuchend als zijn autootje die morgen. • Die zaal was een orkaan van geluid. Fantastisch, ik ging helemaal uit mijn dak. • Ik weet wel wat ik ga doen: ik ga me helemaal in andere kleren steken, ik ga op tangoles, ik ga een cursus Portugees doen, ik ga helemaal uit mijn dak. (Boudewijn Büch: De bocht van Berkhey. • Het publiek ging uit z’n dak. (J.A. Deelder: Angel Eyes. • ’k Ga volledig uit mijn dak, ’k buk mij om mijn sigaret op te rape… (Luuk Gruwez: De maand van Marie. • Wat is dansen eigenlijk makkelijk! Je moet gewoon uit je dak gaan alsof je net gescoord hebt. (Jan Eilander: Rafael. • Gelukkig was hij helemaal uit zijn dak van de coke, dus hij sloeg een paar keer mis en viel op de grond. (Cindy Hoetmer: Het beest in Daisy. • En néé, ik hoef niet te zien hoe anderen al schreeuwend en zwetend uit hun dak gaan onder leiding van Tony. (Rita Spijker: Kreukherstellend. • Het plan is dat we naar Berlijn rijden om daar compleet uit ons dak te gaan. (Kees van Nieuwkerk: Het is weer raak met Kees en Sjaak. • Het testbeeld heeft plaatsgemaakt voor beelden van Roos en Naat, die uit hun dak gaan op Time of my Life. (Gerwin van der Werf: Schooldagen. • In haar fleurige paardenbloemenjurk ging zij volledig uit haar dak. (Maarten Spanjer: Spanjer in stukken. • Gezellig vijf avonden achter elkaar in zo’n foute skihut samen met Anton aus Tirol uit ons dak gaan. (Jeroen Guliker: Harde noten. • Het jaar daarop speelden we zelfs Slayer weg op de grootste editie van Dynamo. Daar stonden 120.000 man uit hun dak te gaan, zo ver als je kon kijken. (Def P: Heen e… Onweer. 1) Bovenafsluiting 2) Huisbedekking 3) Overdekking 4) Deel van een auto 5) Deel van een gebouw 6) Deel van een huis 7) Deel van een wagen 8) Deel van een woning 9) Dekstuk 10) Bovenkant 11) Bovenkant van een gebouw 12) Bovenste deel 13) Bovenste deel van een huis 14) Onderkomen 15) Afdekking 16) Afdekkap Toon uitgebreidere definitiesDeze woorden beginnen met dak:• dakantenne• dakappartement• dakbaan• dakbalk• dakbedekking• dakbeschot• dakconstructie• dakdeel• dakdekker• dakdekkersbedrijf• dakgebint• dakgoot• dakhaas• dakherder• dakisolatie• dakje• dakkamer• dakkapel• dakleer• daklei• Toon alle woorden die beginnen met dakDeze woorden eindigen op dak:• afdak• onderdak• zonnedak• zadeldak• zaagdak• wolfsdak• wolfdak• vouwdak• tentdak• strodak• sheddak• schuifdak• schilddak• sandak• roldak• rokersafdak• roevendak• puntdak• poendak• paviljoendak• Toon alle woorden die eindigen op dakHerkomst volgens etymologiebank.nl: dak (bedekking van een huis)TaaladviesWaar komt de uitdrukking `Het gaat van een leien dakje` vandaan en wat wordt ermee bedoeld? Is het 'de dak' of 'het dak'?Het is 'het dak', want dak is onzijdig. Als je het aanwijst is het 'dat dak'.Wat is het meervoud van dak?Het meervoud van dak is 'daken'. De uitdrukking is - in een iets andere vorm - voor het eerst aangetroffen in de bekende verhalenbundel Camera Obscura (uit 1839) van Hildebrand (pseudoniem van Nicolaas Beets). Hildebrand heeft het dus over “mosschen” die “gaapten”. Met mosschen bedoelde hij mussen. Mos(ch) en mus(ch) waren vroeger namelijk spellingvarianten. Er wordt weleens gedacht dat het in deze uitdrukking om mos zou gaan dat op daken groeit. Dat mos zou door de hitte uitdrogen en dan scheuren vertonen (gaan ‘gapen’). Deze aanname klopt niet. De uitdrukking komt namelijk al in de negentiende eeuw vaker voor met musschen die zitten te gapen van de hitte dan met mosschen. Bovendien werd mos in de plantkundige betekenis destijds standaard zónder ch geschreven, en in de vogelbetekenis mét ch, en dat laatste is de spelling die Hildebrand ook gebruikt. Waarom vallen in de uitdrukking ‘De mussen vallen van het dak’ in gebruik is gekomen, is niet duidelijk. Misschien vond men mussen die van het dak vielen van de hitte gewoon een sterker beeld dan mussen die zitten te gapen van de hitte. Er bestaat nog een uitdrukking met vallende mussen: ‘Er valt geen mus van het dak zonder dat het zo bedoeld is.’ Hiermee is bedoeld: ‘alles gebeurt met een reden, alles is voorbestemd’. Deze uitdrukking is gebaseerd op een tekst uit de Bijbel. In Matteüs 10:29 staat: “Wat kosten twee mussen? Zo goed als niets. Maar er valt er niet één dood neer als jullie Vader het niet wil”. ‘Er valt geen mus van het dak zonder dat het zo bedoeld is’ is vooral een vaste uitdrukking onder schrijvers en letterkundigen. Het Nieuw Bijbels Lexicon (2005) vermeldt dat het dan vooral gaat om “de almacht van de auteur ten opzichte van het verhaal dat hij vertelt”. Nederland - Een dak boven het hoofd is een eeuwenoude uitdrukking om een van onze eerste levensbehoeften te benoemen. Kijkend naar de taal die we hanteren zijn er nog veel meer begrippen waarbij het dak de hoofdrol speelt. Het dak is een metafoor geworden voor ons huis en nog meer zaken.