Het vrolijke huisgezin, ook Soo de ouden songen, pijpen de jongen, is een schilderij van Jan Steen. Het dateert uit 1668 en behoort tot de collectie van het Rijksmuseum in Amsterdam. Het is de tweede voorstelling van Steen die het spreekwoord 'Zoals de ouden zongen, piepen de jongen' verbeeldt. Het schilderij toont een woonkamer met drie generaties. Iedereen gaat zijn eigen gang en doet waar hij of zij zin in heeft. Op de vloer en op tafel is het een chaos, men heeft het niet in de hand. De kinderen doen precies wat slecht voor hen is: ze drinken uit een kan wijn en het jongetje in de vensterbank rookt een pijp. Niemand maakt zich er druk om. Kortom: het is een rommelig huishouden waarin geen regels zijn, waardoor orde ontbreekt. Vandaar het spreekwoord: 'een huishouden van Jan Steen'.
Op het briefje dat aan de schoorsteen hangt staat de volgende spreuk: "Soo D'Oude Songen, Soo Pypen De Jonge" (zo de ouden zongen, zo piepen de jongen). Dit is veelzeggend voor dit schilderij. Dit oude gezegde betekent dat de ouderen het verkeerde voorbeeld geven en dat de kinderen of jongeren dat gedrag overnemen. De man des huizes geeft compleet het verkeerde voorbeeld in de al aanwezige chaos terwijl het om hem heen een zooitje is en er allerlei dingen gebeuren die eigenlijk niet kunnen. Je ziet dat de kinderen dit gedrag overnemen. De boodschap van Jan Steen was dan ook: doe dit vooral niet. Ga je niet te boven aan genotmiddelen, houd de controle over jezelf.
Historische context en betekenis
- Jan Steen schilderde dit tafereel circa 1668 als duidelijke illustratie van een gezinsleven zonder orde en regels.
- Het gezegde “Zoals de ouden zongen, piepen de jongen” refereert direct aan de overdracht van gedrag van ouders op hun kinderen.
- Het schilderij fungeert als morele waarschuwing: excessen en gebrek aan zelfbeheersing leiden tot chaos in huis en socialiseren van ongezonde gewoonten.
- De scène toont drie generaties en een veelvoud aan alledaagse details die het moment menselijke imperfectie vastleggen.
Een opvallend element is het briefje bij de schoorsteen met de spreuk, waardoor het thema van de een wordt benadrukt: familiepatroon en overdragen van gedrag. Het schilderij is daarnaast een rijke bron voor het bestuderen van 17e-eeuwse Hollandse huiselijkheid en gezinsdynamiek in kunst. Het Rijksmuseum bewaart dit meesterwerk als representatieve getuigenis van Jan Steen als schilder en verteller, die humor en moraal mengt in zijn scènes.
In de iconografie van Jan Steen vinden we meerdere thema’s terug die in dit werk samenkomen: sociale kritiek, gezinsleven, ontsporing en de combinatie van plezier met verantwoordelijkheid. Het beeld roept de vraag op hoe wij ons eigen handelen en voorbeeld zien, en welke constatering we maken over de invloed van ouderen op jongere generaties. Dit werk blijft actueel in de discussie over opvoeding en maatschappelijke normen.
Jan Steen Oeuvreonderzoek
Bron: H. Perry Chapman, Wouter Th. Kloek & Arthur K. Wheelock, Jr. (1996) Jan Steen. Schilder en verteller, p.
| Onderwerp | Beschrijving |
|---|---|
| Tijd | Rond 1668 |
| Locatie | Rijksmuseum, Amsterdam |
| Thema | Spraakmakend gezinsleven, gebrek aan orde, opvoedkundige boodschap |