In het Groningse plattelandsdorpje Eenrum pakken eigenaren Svende en Hans het groots aan met de restauratie van een statige villa uit 1907. Ze willen de historie zoveel mogelijk behouden maar dat blijkt een zware opgave. Vol goede moed en op eigen tempo bouwen Svende en Hans aan hun toekomst op het platteland. In Berlikum renoveren Esther en Stefan een oude onderwijzerswoning uit 1908. Verhalen van een oud-bewoner brengen de historie tot leven, maar er moet nog veel gebeuren om aan moderne eisen te voldoen. Met allebei een fulltimebaan en een eigen bakkerij klussen ze maandenlang tot in de late uurtjes. De renovatie vraagt veel van hun planning én hun relatie. In aflevering twee gaan Machiel en Sandra hun droomhuis verbouwen: een oude nijverheidsschool in Heerde. Door de inflatie lopen de kosten zó op, dat ze op een gegeven moment nog maar 74 cent op hun rekening hebben staan... Hoe lossen ze dat op? In Verbouwing van de eeuw renoveren Yuri en Wietske een oud sluishuis uit 1932 in Weurt tot droomhuis. Tijdens de zware verbouwing ontdekken ze de bijzondere historie en verhalen.
Het leuke van het geven van live opleidingen is dat je in aanraking komt met heel veel ondernemers. Hij was er niet live bij, maar volgde de cursus vanuit Spanje via Facetime. Inmiddels weten wij dat hij toen midden in de opnames zat van het RTL 4 programma ‘Het Spaanse Dorp’. Christiaan is een enthousiaste jonge ondernemer die sinds kort met zijn gezin naar het Spaanse dorp Polopos is geëmigreerd. De reden? Om meer buiten te leven en meer verbonden te zijn met de natuur. Maar boven alles staat: meer tijd voor het gezin en zoontje Lucas. “Zo’n elf jaar geleden zeiden Kirsten en ik al tegen elkaar dat wij ooit een keer naar Spanje of Italië zouden willen verhuizen.
In Spanje timmeren Christiaan en Kirsten hard aan de weg met de twee ondernemingen die ze vanuit Spanje runnen. Met de eerste onderneming www.machtigleven.nl richt Christiaan zich op mensen die werk doen waar zij zich niet prettig bij voelen. Hij helpt hen te achterhalen welk werk helemaal bij hen past en wapent deze personen voor elk sollicitatiegesprek of het opbouwen van een bloeiend bedrijf. De tweede onderneming Traditions Wine (www.traditions.wine) is een gezamenlijke passie van Christiaan en Kirsten. Ze gaan graag op zoek naar waanzinnig lekkere wijnen. Tijdens deze zoektocht hebben ze een unieke Spaanse wijn gevonden met een bijzonder verhaal. Wie een aantal afleveringen van het RTL programma Het Spaanse Dorp heeft gezien, ziet het meteen: Christiaan heeft passie voor zijn werk! Ik merk dat wij op deze manier veel persoonlijk contact kunnen opbouwen met onze klantenkring.
Zorg ervoor dat je kennis up-to-date blijft zodat je tijdig op nieuwe ontwikkelingen of kansen in kunt spelen. Ga niet het wiel opnieuw uitvinden, maar zoek de specialisten op. “Samen met Kirsten wil ik mensen middels onze wijn eraan herinneren om in het drukke bestaan wat vaker een stap terug te doen en te genieten.
De offerte van de aannemer Ga op zoek naar meerdere potentiële goede aannemers en vraag voor een verbouwing altijd meerdere offertes op, zodat je deze kunt vergelijken. Wat zijn de prijsafspraken? Een vaste prijs (vaste aanneemsom) geeft duidelijkheid. Het bedrijf bepaalt van te voren hoeveel geld de klus kost, zo weet je precies waar je aan toe bent. Kunnen er nog kosten bij komen? Vermijd het liefst zoveel mogelijk stelposten in de offerte. Een stelpost is een bedrag waarvan de aannemer nog niet helemaal zeker is (een voorlopige schatting). Bij een kleine klus is het ondertekenen van de offerte vaak voldoende en kan de aannemer aan de slag. Laat je een grotere verbouwing doen, stel dan een contract op.
Stelposten Een stelpost in een aannemingsovereenkomst is een geschat bedrag voor een onderdeel van de verbouwing; de daadwerkelijke kosten zijn nog niet bekend. Zodra de precieze kosten bekend zijn, verrekent de aannemer ze met de stelpost. Valt het bedrag lager uit, dan heb je geluk. Maar vaak zijn de kosten hoger en moet je bijbetalen.
Informeer naar een CAR-verzekering Informeer bij de aannemer of hij een CAR-verzekering heeft afgesloten en zo ja wat er verzekerd is. Een CAR-verzekering dekt schade die ontstaat tijdens de (ver)bouwwerkzaamheden. Het is afhankelijk van de polisvoorwaarden welke schade precies wordt gedekt. Denk bijvoorbeeld aan schade aan het bouwwerk zelf of aan spullen van jou als opdrachtgever. Heeft je aannemer geen CAR-verzekering, dan bestaat het risico dat hij eventuele schade niet kan vergoeden omdat hij daarvoor de financiële middelen niet heeft.
Het contract met de aannemer Bij een grote verbouwing is het verstandig om een contract op te stellen waarin je afspraken met de aannemer vastlegt. Zo kom je niet voor vervelende verrassingen te staan. Aan welke afspraken moet je denken? We hebben acht aandachtspunten voor het contract op een rij gezet. Ook hebben we een voorbeeldcontract gemaakt dat je kunt gebruiken. Naar het voorbeeldcontract
Beschrijf de werkzaamheden specifiek Maak duidelijke afspraken met de aannemer over de werkzaamheden die hij gaat uitvoeren, de materialen die hij gebruikt en volgens welke tekeningen hij gaat verbouwen. Leg deze afspraken vast in het contract. Hoe specifieker de omschrijving, des te minder ruimte er later is voor discussie. Spreek af wat je betaalt en wanneer Voor een verbouwing kun je op verschillende manieren een prijs afspreken. Als de aannemer werkt met een uurtarief, een open begroting of een richtprijs weet je vooraf niet goed wat je uiteindelijk voor de verbouwing betaalt. Leg ook vast wanneer je betaalt. Bij een kleine verbouwing is het soms mogelijk in één keer achteraf te betalen. Bij een wat grotere verbouwing is het gebruikelijk om in termijnen te betalen. Zorg er dan voor dat de betalingen gelijk lopen met de vorderingen van het werk. Betaal niet vooruit, want als de aannemer tijdens de verbouwing failliet gaat, dan ben je mogelijk je geld kwijt.
Laat vast hoe lang de verbouwing gaat duren Spreek met de aannemer af op welke datum hij met de verbouwing start en op welke datum de verbouwing uiterlijk klaar is en aan jou wordt opgeleverd. In plaats van een concrete opleveringsdatum kun je ook een aantal werkbare werkdagen afspreken waarbinnen hij moet opleveren. Spreek als stok achter de deur een vergoeding af voor iedere dag dat hij te laat oplevert.
Zijn ontbindende voorwaarden nodig? Mogelijk zijn er nog zaken onzeker op het moment dat je het contract voor je verbouwing wilt tekenen. Je weet bijvoorbeeld nog niet zeker of je de financiering rond krijgt. Of misschien is de vergunning voor de verbouwing nog niet definitief, bijvoorbeeld omdat buren bezwaar hebben gemaakt. Voor dit soort situaties kun je zogeheten ontbindende voorwaarden in het contract opnemen, zodat je binnen een afgesproken termijn nog van het contract afkunt. Maak afspraken over garanties Maak afspraken over garantie op het werk en over de periode waarbinnen de aannemer aansprakelijk is voor gebreken. Als je algemene voorwaarden (de kleine lettertjes) van de aannemer krijgt, staat dit daar vaak al in.
Informeer naar de algemene voorwaarden Informeer bij de aannemer welke algemene voorwaarden gelden naast de afspraken in het contract en lees deze vooraf goed door. Bescherm jezelf tegen faillisement Een van de grootste risico’s die je bij een verbouwing loopt, is dat de aannemer failliet gaat. Het werk moet dan door een ander afgemaakt worden en dat is vaak veel duurder. Je kunt jezelf hiertegen beschermen door een aannemer te kiezen die is aangesloten bij BouwGarant en een verbouwgarantie af te spreken. Als alternatief kun je afspreken dat de aannemer een bankgarantie regelt; de bank keert dan een bepaald bedrag aan jou uit als de aannemer tijdens de verbouwing failliet gaat.
Over de verbouwgarantie van BouwGarant Let op het opleverdossier Heb je de verbouwingsovereenkomst op of na 1 januari 2024 gesloten? Denk hierbij aan tekeningen, garantiebepalingen, onderhoudsvoorschriften en informatie voor gebruik. Vaak zal de aannemer in de overeenkomst aangeven welke stukken hij overhandigt. Maar hij mag ook in de overeenkomst afspreken dat hij niks overhandigt. Koop je een woning of laat je een grote verbouwing uitvoeren? Laat het contract beoordelen door onze juristen. Tsja, jouw verbouwing financieren, hoe ga je dat doen? Een moeilijke vraag waar veel mensen mee zitten… Want zeg nou zelf, de beginfase van de verbouwing is vaak de leukste fase.
Je begint met fantaseren over hoe de nieuwe woonkamer eruit gaat zien, hoe je straks het eerste feestje gaat vieren in je nieuwe woonkamer en hoe de deuren van diezelfde woonkamer in de zomer lekker open staan. Maar na die fase, moeten al die plannen waar je aan hebt gedacht realiteit worden. Je moet na gaan denken over hoe je de verbouwing op gaat zetten, wie je aanstelt om de verbouwing uit te laten voeren en natuurlijk hoe je de verbouwing gaat betalen. Dat laatste punt, is waar veel mensen bij stranden..Want de plannen van de verbouwing zijn erg leuk, maar wanneer het over het financieren van de verbouwing gaat, wordt het voor veel mensen een stuk minder leuk. Maar dat is eigenlijk nergens voor nodig. Er zijn meerdere mogelijkheden om jouw verbouwing te financieren.
En na het lezen van deze blog vind je vast een manier die het beste bij jou past! Hoe kun je jouw verbouwing financieren? Dat is dus de hoofdvraag van deze blog. Want je zal in jouw zoektocht nogal wat manieren tegen zijn gekomen. De een vertelt je over het meefinancieren van de verbouwing bij het aankopen van de woning, maar wat nou als je geen woning koopt en je enkel een kleine verbouwing wilt doen? Ook dan zijn er nog tal van manieren beschikbaar. Denk bijvoorbeeld aan het financieren met spaargeld, de hypotheek gebruiken voor de financiering of misschien wel een tweede hypotheek afsluiten. Dit zijn allen opties die voor de een misschien een betere keuze zijn dan voor de ander…
Ik ga je daarom in de volgende hoofdstukken precies uitleggen wanneer deze optie jou het beste schikt, zodat het kiezen van de financiering straks een eitje is! Jouw verbouwing financieren bij de aankoop van jouw woning Wanneer je een huis koopt is het vaak zo dat niet elke kamer je helemaal zint en je twijfelt of je een van de kamers wilt laten verbouwen… De badkamer is niet goed of de keuken moet vervangen worden, of misschien zegt je partner wel dat ze de huidige slaapkamer echt te klein vindt en dat er een muur doorgebroken moet worden naar een andere kamer. Dit zijn beslissingen waar je achter komt tijdens de aankoop en er is dus een mogelijkheid om in de financiering van de woning, ook de kosten van een eventuele verbouwing mee te nemen. Dit scheelt tijd, want het is niet nodig om na de aankoop nog na te denken over verbouwingen, maar het zorgt er ook voor dat je niet voor kosten komt te staan waar je bij de aankoop niet over na had gedacht.
Het belangrijkste voordeel is echter dat je bij de aankoop van een woning vaak nog extra financiering binnen kunt halen. Het eerste middel hiervoor is het nemen van een aanvullende, extra hypotheek. Schrik hier niet gelijk van! Het verbouwen van de woning zal ervoor zorgen dat de waarde van het huis ook zal stijgen. Hierdoor zal je misschien nog wel meer terug krijgen, na de investering met een extra hypotheek. Dit is ook makkelijk te checken in de eerste fase van de plannen. Wanneer je deze namelijk op een rijtje hebt, kan je een taxatierapport laten maken zodat aangegeven wordt wat de beoogde waarde van het huis na de verbouwing wordt. Op basis van dit taxatierapport zal een hypotheekverstrekker het geld bedrag van een extra hypotheek toekennen. Het bouwdepot Hypotheekverstrekkers hebben ook een zogenaamd bouwdepot. In dit depot wordt het deelbedrag van de hypotheek gereserveerd wat nodig is voor de financiering van jouw verbouwing. Wanneer de aannemer dan een factuur betaalt, wordt het bedrag uit dit bouwdepot bekostigd…
Ook kun je, wanneer de koopsom van je huis inclusief de verbouwingskosten €265.000,- of minder bedraagt, de zekerheid van een hypotheek met een National Hypotheek Garantie veilig stellen. Dit betekent dat je de NHG de restwaarde van de woning betaalt, wanneer je het huis voor minder verkoopt dan voor wat je het kocht. De verbouwing financieren met spaargeld Dit is natuurlijk de meest voor de hand liggende optie als je geen woning gaat kopen, maar de woning waarin je al woont gaat verbouwen. Het voordeel van spaargeld is de laatste jaren sterk gedaald. De spaarrente is volgens veel mensen te laag en wanneer je een bedrag van boven de €30.360,- op je spaarrekening hebt staan, betaal je zelf een fiscale rente van 0,58 tot 1,68 procent over je spaarbedrag.
Wanneer dit het geval is kan het dus lonen om je spaargeld te investeren. Dit kan in aandelen, maar het kan ook in een verbouwing! Maar stel nou dat je een verbouwing pas volgend jaar op de planning hebt staan en dat je bovendien nog aanvullende centen nodigt hebt om rond te komen met het totaalbedrag. In dat geval geef ik je hier een aantal tips om te sparen! Je verbouwing financieren is een kwestie van plannen de dat geldt ongetwijfeld ook voor het sparen. De eerste stap is het bepalen van het bedrag dat je bij elkaar wilt sparen. Daarvoor is het handig om precies te weten wat de andere financieringsmiddelen zijn, zoals het nemen van een hypotheek of het aangaan van een lening.
De tweede stap is een overzicht maken van je uitgaven. Bekijk gewoon even wat de grote en kleine uitgaven zijn en kijk hoe je misschien op wat van deze uitgaven kunt besparen. Uiteindelijk zal het er allemaal voor zorgen dat je de verbouwing zonder extra kosten kunt betalen! Jouw verbouwing financieren door het uitbreiden van jouw hypotheek Naast sparen is het uitbreiden van de hypotheek ook een veel gebruikte manier van financiering. Hiervoor bestaan echter wel een paar voorwaarden. Ik raad je ook aan om pas een verzoek tot uitbreiding in te dienen wanneer de verbouwkosten meer dan €25.000,- bedragen. Dit raden wij aan omdat de afsluitkosten voor de uitbreiding van de hypotheek al behoorlijk hoog zijn, namelijk rond de 1000 euro.
Daarnaast kun je de hypotheek pas uitbreiden wanneer de hypothecaire inschrijving bij het Kadaster hoger is dan je huidige hypotheek. Dit is het geval wanneer je bijvoorbeeld al een gedeelte van de hypotheek hebt afgelost. Elke hypotheekverhoging wordt tegenwoordig overigens gezien als een nieuwe hypotheek en daarom moet je kunnen voldoen aan geldende hypotheeknormen. Zo moet de verhoogde hypotheeksom passen bij je inkomensnormen en mag je niet meer lenen dan je huis waard is. Als je verbouwing gepaard gaat met energiebesparende doeleinden, kun je tot maximaal 106% van de woningwaarde lenen. Op voorwaarde dat het extra bedrag de komende dertig jaar op jaarlijkse basis wordt afgelast, is het bedrag ook fiscaal aftrekbaar.

Bij het afsluiten van een hypotheek voor een nieuwe woning kun je de hypotheek al voor een hoger bedrag afsluiten dan je leent. Voor een verbouwing hoef je dan geen extra kosten, zoals notariskosten, te betalen voor de uitbreiding van je hypotheek. Normaal gesproken moet dat wel, omdat de nieuwe hoogte van je hypotheek te taxeren moet zijn. Een tweede hypotheek gebruiken om jouw verbouwing te financieren Naast het uitbreiden van de hypotheek is het ook mogelijk om een tweede hypotheek af te sluiten. Dit gebeurt meestal wanneer je een hogere hypotheekinschrijving in je huidige hypotheek hebt. Je kunt bij het afsluiten van een tweede hypotheek meestal bij je huidige geldverstrekker terecht.
Stap je over op een nieuwe hypotheekverstrekker, houd er dan rekening mee dat de nieuwe verstrekker wil dat je ook je oude hypotheek bij hem onderbrengt. Het hangt van de rente en de bijkomende kosten af of je voordeel haalt uit een overstap naar een nieuwe verstrekker. Bij aanvraag van een tweede hypotheek wordt meestal, net als bij je eerste hypotheek, gekeken naar twee zaken: je inkomen en de huidige marktwaarde van je woning. Let wel, bij een verbouwing wordt de waarde van het huis doorberekend naar de waarde die het na je verbouwing heeft. Wanneer je een lineaire of annuïtaire hypotheek hebt afgesloten, heb je een extra voordeel doordat de rente van je tweede hypotheek fiscaal aftrekbaar is. Het soort verbouwing speelt ook nog een rol, bijvoorbeeld of je een nieuwe keuken krijgt of energiebesparende maatregelen invoert.
Vergeet ook niet de aanvullende kosten die je maakt bij het afsluiten van een tweede hypotheek. Je zult weer naar de notaris moeten, dus daar bovenop komen de notariskosten. Daarnaast moet je denken aan taxatiekosten, advies- en bemiddelingskosten en mogelijk kosten voor aanvraag van een Nationale Hypotheek Garantie. Een gecompliceerd stappenplan dus… En daarom is het handig om een hypotheekadviseur te raadplegen. Zo kan de adviseur jou meer duidelijkheid en zekerheid geven over de hypotheek verstrekking. Een persoonlijke lening gebruiken voor jouw verbouwing Buiten het afsluiten van een aanvullende of tweede hypotheek, is het ook mogelijk om een lening af te sluiten. Een verbouwing is, zoals ik eerder al aangaf, immers een investering. Als we het over een lening hebben gaat het vooral om het afsluiten van een persoonlijke lening.
Bij de persoonlijke lening krijg je het aangevraagde bedrag meteen op je rekening. Hierdoor kan je er dus meteen de factuur van de aannemer mee betalen of de benodigde bouwmaterialen kopen. Een dergelijke lening moet wel de investering waard zijn, omdat zo’n lening vaak een hogere rentevoet dan de rente van je hypotheek heeft. Bereken dus door hoeveel waarde je denkt te gaan toevoegen aan de totale waarde van je woning. (Nogmaals, doe dit met een taxatierapport) De looptijd van de lening, de tijd waarin je wordt geacht de aflossing te voltooien, is meestal zo’n 15 jaar. Deze looptijd wordt vooraf bepaald en blijft ongewijzigd. Het voordeel is dat je precies weet wanneer je aan je aflosverplichtingen hebt voldaan en waar voor de komende jaren aan toe bent. Per maand los je een bepaald bedrag af, inclusief rente.
Het voordeel is wel dat de rente fiscaal aftrekbaar is, wanneer je je persoonlijke lening afsluit voor de verbetering van je woning en je het geleende bedrag binnen de looptijd weet af te lossen. Je moet dus wel aantoonbaar kunnen maken dat het geleende geld uitsluitend is geïnvesteerd in de verbetering en verbouwing van je woonhuis. Wat is het rentepercentage waar ik mee te maken heb? Het rentepercentage voor persoonlijke leningen verschilt van bank tot bank. Defam Premium Huiseigenaar behoort de voordeligste tarieven, in de iets duurdere categorie zitten bijvoorbeeld Rabobank of Directa.nl. Het rentetarief is afhankelijk van de hoogte van het geleende bedrag; kijk hiervoor bij de aanbieders naar de schalen die zij hanteren. Een nadeeltje van persoonlijk lenen is dat extra aflossen je op een boete komt te staan.
Zijn er ook nog andere kenmerken van een persoonlijke lening? Ja zeker. Een ander kenmerk van de persoonlijke lening is dat je afgeloste bedragen naderhand niet meer kunt opnemen. Betaald is betaald, dus. Houd je er rekening mee dat je het bedrag eventueel later toch wel nodig zou hebben, dan is een doorlopende rekening misschien een betere optie voor jou. Hierbij is de looptijd niet vooraf vastgesteld en is bovendien de rente variabel en heeft de kredietverstrekker de mogelijkheid deze tussentijds bij te stellen. Wanneer je zelf tussentijds wilt aflossen, eventueel een extra bedrag bovenop het voorziene bedrag, is dat mogelijk.
Aandelenopties uitgelegd
Zijn er naast de persoonlijke lening nog een andere optie om geld te lenen? De persoonlijke lening sluit je af bij een bank. Dit is een onafhankelijke instantie die jou het geld verstrekt, waarna jij het na de looptijd van de lening weer afgelost moet hebben. Een andere vorm van lenen is onderhands lenen. Dit is het lenen van geld bij vrienden en familie. Toch lijkt dit altijd mooier dan het eigenlijk is. Het is natuurlijk erg makkelijk. Je ouders of andere familieleden willen jou financieel ondersteunen tijdens de verbouwing. Dan is het natuurlijk veel makkelijker om dit geld aan te nemen, dan de hele procedure met een bank te doorlopen. Onderhands lenen is echter minder vrijblijvend dan het lijkt. Om gedoe, ruzie, schuldgevoel of andere nare toestanden te voorkomen, is het belangrijk vooraf harde en duidelijke afspraken te maken. Zet deze afspraken ook zwart op wit in een leenovereenkomst, zodat niemand hier meer omheen kan.
Dit is vaak een moeilijk punt, omdat iedereen verwacht dat hij zijn familie kan vertrouwen. Denk daarom niet dat je dit niet meer doet bij het opstellen van een leenovereenkomst. Dit zorgt er alleen maar voor dat het vertrouwen kan blijven bestaan en dat iedereen weet waar hij aan toe is. Tip: spreek altijd een rentevoet af, ook met familieleden. Wanneer je belastingdienst namelijk merkt dat je zonder rente van naasten leent, kunnen zij de lening als schenking beschouwen… en over zo’n schenking moet belasting betaald worden.
Subsidiies gebruiken om jouw verbouwing te financieren De een na laatste optie voor het financieren van jouw verbouwing is het aanvragen van een subsidie. Een tijdelijke bijdrage van de overheid of een niet-commerciële organisatie ten behoeve van het starten van een activiteit waarvan er buiten economisch belang ook een sociaal maatschappelijk belang is. Dus wat heeft dit dan met de verbouwing te maken… Wanneer jij aan de gemeente aangeeft dat je energiebesparende wijzigingen aan je huis zal doorvoeren, is zij er vaak toe bereid een subsidie te verstrekken. Schaf je bijvoorbeeld een zonneboiler, warmtepomp of biomassapomp aan, dan kom je in aanmerking om subsidie te krijgen voor jouw verbouwing. Tegenwoordig zal je voor isolatiemaatregelen echter geen subsidie meer ontvangen. Verder worden ook monumentale panden gesubsidieerd. Als je een subsidie krijgt toegewezen, zal dit meestal geen totale dekking van je verbouwingskosten inhouden, maar je kunt er zeker een aardig zakcentje mee besparen. Bij sommige activiteiten die bij de verbouwing van een huis horen betaal jij niet de gebruikelijke 21% btw, maar slechts 9 procent. Schilderen, stukadoren, behangen, isoleren en schoonmaken komen hiervoor onder meer in aanmerking. In deze gevallen moet, behalve bij schoonmaken, de woning wel ouder dan 2 jaar zijn.
Verschillende financieringsopties combineren voor jouw verbouwing Als laatste optie is er natuurlijk de mogelijkheid om verschillende financieringsopties te combineren. Zo kan je spaargeld bijvoorbeeld het best gebruiken als aanvullingsmiddel op een uitgebreide of tweede hypotheek. Geld lenen wordt ook pas aangeraden nadat de optie voor een uitbreiding van een hypotheek of het nemen van een tweede hypotheek niet voldoende middelen in het laatje brengt. Doe het in elk geval niet omgekeerd, want een lening kan een verhoging van je hypotheek onmogelijk maken! Begin voor je zoektocht ook eens de opties voor subsidies te bekijken. Hierdoor kan je in elk geval vaststellen in hoeverre dat een optie is.
Leer meer over verbouwen! We hebben in deze blog alle voor- en nadelen op een rijtje gezet van alle mogelijke financieringsmethode. Nu hangt het vooral van jouw persoonlijke situatie af...