Wanneer de lucht donker kleurt en de eerste donder klinkt, weten we dat er onweer of bliksem op komst is. Dit kan indrukwekkend zijn, maar brengt ook risico’s met zich mee voor je woning, spullen, tuin en jezelf. Of het nu gaat om blikseminslag of wateroverlast: een goede voorbereiding helpt om ongelukken en schade te voorkomen. Een goede manier om het risico op overspanning te beperken, is door bliksembeveiliging in je meterkast te laten aanleggen. De beveiliging zorgt ervoor dat de hoge spanning die door de (indirecte) blikseminslag op het stroomnet komt, via de aarde wordt weggevoerd. De overspanning bereikt je apparaten dus niet. Zo voorkom je schade aan bijvoorbeeld je laptop of televisie.
Bliksem slaat over het algemeen in op de hoogste plaatsen in een gebied. Ligt je woning in een omgeving waar geen of weinig hogere gebouwen, masten of bomen staan? Dan is het plaatsen van een bliksemafleider op je huis een verstandige zet. Mocht je tijdens het onweer buitenshuis zijn, blijf dan weg van open plekken zoals sportvelden, weilanden of andere grote, open gebieden. Bliksem zoekt vaak het hoogste punt, en op een open veld kun jij dat zijn. Vermijd ook bomen. Het kan verleidelijk zijn om onder een boom te schuilen, maar dit is gevaarlijk. Als bliksem inslaat, kunnen zware takken afbreken en is het risico op verwondingen groot.
Helaas is schade niet altijd te voorkomen. Met een inboedelverzekering zijn de spullen die in je huis staan, zoals de tv, computer en andere elektrische apparaten, verzekerd wanneer bliksem inslaat. Ook je kleding en meubels zijn verzekerd in het geval dat de blikseminslag brand veroorzaakt. Met een woonhuisverzekering of opstalverzekering verzeker je schade aan je huis, tuin, garage en bijgebouwen door blikseminslag. Voorkomen is beter dan genezen is het gezegde. Maar kunt u blikseminslag eigenlijk wel voorkomen?
Aardings- en beveiligingsprincipes
Wanneer er onweer is en de bliksem “besluit” om in te slaan op uw buitenlamp of rieten dak dan is dat onherroepelijk. Blikseminslag kan voor veel schade zorgen aan uw woning of uw apparaten. Bij een directe inslag kan er brand ontstaan of onderdelen van de woning (zoals dakpannen) kunnen losraken. Wat u kunt doen is ervoor zorgen dat uw woning, bedrijfspand of festivaltent geen schade oploopt wanneer het noodlot toeslaat. Hier zijn meerdere mogelijkheden voor. Zo is het in Nederland verplicht om er voor te zorgen dat uw woning geaard is. Daarnaast dient u er zorg voor te dragen dat ook uw natte ruimtes zoals badkamer en toilet goed geaard zijn.
Zoals gezegd kunt u blikseminslag niet voorkomen, maar wanneer uw woning of bedrijfspand is uitgerust met kwalitatief goede bliksemafleiding, beperkt u de schade die kan ontstaan door de gevolgen van blikseminslag. Bliksemafleiding is een soort kooi van aluminium of koperen leidingen rond uw huis die de bliksem, wanneer deze inslaat, afvoert. De spanning die vrijkomt bij de inslag wordt langs het huis en via een aardpen meters diep de grond (of aarde) in geleid. Zelf een bliksemafleider installeren is niet zo eenvoudig als dat sommige mensen misschien denken. Het plaatsen van een bliksemafleider is gespecialiseerd vakwerk en het is erg belangrijk dat het plaatsen met uiterste zorg gebeurt. Wanneer er ook maar één schakeltje in het geheel ontbreekt, zal de bliksemafleider niet (goed) werken en is uw woning of pand niet goed beveiligd tegen blikseminslag.
Bij indirecte blikseminslag slaat de bliksem niet in op uw woning of bedrijfspand maar ergens anders in de buurt. De inslag kan terechtkomen op uw stroomnetwerk en zorgen voor overspanning met alle gevolgen van dien. Ook indirecte blikseminslag voorkomen is niet mogelijk maar ook hier kunt u zich grotendeels tegen beschermen. Aardnet heeft al vele jaren ervaring op het gebied van onweer, bliksem en bliksem preventie. Wilt u ook uw woning, bedrijfspand, festival of een ander object beveiligen tegen bliksem?
Blikseminslag is een natuurverschijnsel dat enorme schade kan veroorzaken aan huizen, bedrijven en infrastructuur. Jaarlijks worden talloze gebouwen getroffen, wat leidt tot brand, elektrische storingen en schade aan apparatuur. Gelukkig zijn er verschillende manieren, zoals bliksembeveiliging, om jezelf, je eigendommen en je elektronica te beschermen tegen de gevolgen van bliksem.
Directe vs indirecte inslag en de rol van beschermingssystemen
Bliksem ontstaat door elektrische spanningsverschillen in onweerswolken. Wanneer deze spanning groot genoeg wordt, zoekt de elektriciteit een weg naar de aarde. Een directe inslag kan brand veroorzaken of onderdelen van de woning losrukken. Om risico’s te beperken zijn er maatregelen zoals aardingssystemen en overspanningsbeveiliging (SPD's). Overspanningsbeveiliging voorkomt dat piekspanningen direct bij elektrische apparaten terechtkomen. Het aansluiten van overspanningsbeveiliging gebeurt in de meterkast van een woning. Je kan ook een overspanningsbeveiliger plaatsen tussen het stopcontact en je (dure) apparaat.
Indirecte inslag: de bliksem slaat in op een nabij gelegen object of in het stroomnetwerk en veroorzaakt overspanning in de woning. In dergelijke gevallen blijven apparaten vaak beschadigd door piekspanningen. De brandweer en verzekeraars benadrukken het belang van het uit het stopcontact trekken van stekkers en het uitschakelen van de hoofdschakelaar vóór een onweersbui. Een goede bliksemafleiding buiten en SPD’s binnen vormen samen de verdedigingslinie tegen overspanning. Voor een betrouwbare bescherming is het essentieel om zowel buiten als binnen maatregelen te treffen.
Aardnet benadrukt dat brandgevaar en elektrocuties zeldzaam maar mogelijk blijven. Bliksem kan ook door kabels binnendringen, waaronder internet- en telefoonkabels. Moderne installaties bevatten steeds meer gevoelige elektronica; daarom nemen installateurs vaker een gecombineerde aanpak: buitenafleiders en binnen SPD’s, gekoppeld aan een robuust aardsysteem. Een Faraday-kooi wordt soms toegepast bij gebouwen die extra kwetsbaar zijn, zoals bij rieten daken of zeer open locaties.
Specifieke risico’s van moderne gebouwen
De energie- en duurzaamheidsrevolutie heeft ervoor gezorgd dat zelfs de gemiddelde woning steeds vaker is uitgerust met pv-panelen, buitenunits voor warmtepompen, ventilatiebuizen en zelfs antennes voor communicatie of beveiliging. Al deze installaties hebben één ding met elkaar gemeen: ze kunnen bij onweer als bliksem-aantrekkpunt fungeren. De hoogte, de geleidbaarheid van het materiaal en de rechtstreekse verbinding met het elektrische systeem van het gebouw creëren een ideale route voor de enorme stroom die vrijkomt bij een inslag. Volgens Nen-EN-IEC 62305 versterkt elk extra metalen object op hoogte de kans dat bliksem ‘kiest’ voor dat specifieke dak of die specifieke gevel.
Niet voor niets worden installateurs steeds vaker geconfronteerd met situaties waarbij een nieuw PV-systeem na het eerste zomerse onweer beschadigd raakt. De brand- en kortsluitingsrisico’s zijn niet te onderschatten. Juist omdat zonnepanelen tegenwoordig in serie zijn geschakeld - met bijbehorende omvormers binnen in het gebouw - kan een blikseminslag snel overslaan naar de rest van de elektrische installatie.
Let op: u ziet in de tekst wel herhalingen; we selecteren de kernpunten met behoud van originele zinnen.
“Je moet je voorstellen dat bliksemstroom altijd de kortste weg zoekt en dat hoge, metalen of elektrisch aangesloten objecten die weg vrijmaken”, aldus Luciën Vugts. Een gecombineerde aanpak buiten en binnen is daarom steeds gebruikelijker: buiten een goed ontwerp van bliksemafleider, binnen overspanningsbeveiligingen en een robuust aardingssysteem. In nieuwbouw wordt integrale bliksembeveiliging eerder in het ontwerp meegenomen, terwijl bij bestaande gebouwen vaak extra aanpassingen nodig zijn.
Regelmatig onderhoud is cruciaal: degradatie door slijtage of vervuiling kan leiden tot falen. Een APK-keuring voor bliksembeveiliging is aan te raden om langdurige betrouwbaarheid te garanderen. Er zijn wettelijke kaders zoals Nen 1010 en Nen-EN-IEC 62305 die bepalen hoe aarding en overspanningsbeveiliging toegepast moeten worden, afhankelijk van gebruik en hoogte van het gebouw.
Onderhoud, kosten en maatschappelijke impact
Een van de belangrijkste oorzaken van falende systemen is het ontbreken van regelmatig onderhoud. Veel installatiebedrijven plaatsen in eerste instantie wel de juiste overspanningsmodules en aarding, maar houden vervolgens geen rekening met degradatie door slijtage of vervuiling die de jaren daarna kan optreden. Daarom adviseren sommigen een controle eens in de twee tot drie jaar. De kosten van herstel bij een inslag wegen meestal niet op tegen de investering in een degelijk beveiligingssysteem, zeker gezien de potentieel enorme maatschappelijke impact wanneer vitale infrastructuur getroffen wordt.
Ook diefstal van bliksemafleiders is een actuele zorg; koperdiefstal kan miljoenen per jaar kosten en de veiligheid ernstig verminderen. Kritieke installaties en vitale infrastructuur, zoals gemalen, leidingen en energievoorziening, dienen maximaal tegen blikseminslag beveiligd te worden om continuïteit te borgen. Daarom is het belangrijk dat installateurs op de hoogte blijven van ontwikkelingen en normen, en dat gebouweigenaren investeren in betrouwbare beveiliging.
Een bliksemafleider beschermt je woning tegen de schade die veroorzaakt kan worden door blikseminslagen. Een bliksemafleider werkt door de bliksemstroom via een gecontroleerd pad naar de aarde te geleiden. Voor een professionele installatie is een erkende elektricien nodig, met aandacht voor dakbevestiging en grondkoppelingen. Een goede oplossing combineert buitenafleiding, binnenafdichtingen en regelmatige inspectie om maximale bescherming te garanderen.
Hoe werkt een bliksemafleider?
Wat te doen tijdens een onweer
Tijdens een onweersbui kan de bliksem zowel direct als indirect in je huis inslaan. Trek stekkers uit stopcontacten en schakel de hoofdschakelaar uit voordat een onweersbui begint. Verbind dit advies met de controles van overspanningsbeveiliging en aardingssystemen. Blijft u buiten, vermijd hoge punten, open velden en buurt van bomen. Een blikseminslag kan brand en schade aan elektronica veroorzaken, maar een goed beveiligingssysteem vermindert de kans op grote verliezen aanzienlijk.
Een autode bevestigt: het casco van een auto werkt als een Faraday-kooi, waardoor de stroom via het dak en de zijkanten naar de grond wordt geleid. Als de bliksem inslaat op een woning, kan dit op meerdere manieren serieuze gevolgen hebben, zoals schade aan dakpannen, rook of brand. Door preventie en tijdig ingrijpen kunt u schade beperken.
Als de bliksem inslaat in een woning kan dat op verschillende manieren serieuze gevolgen hebben. Kan je voorkomen dat de bliksem inslaat in jouw woning? In Nederland gebeurt onweer jaarlijks duizenden keren; veel huizen zijn voorzien van bliksembeveiliging om schade te beperken. Een speciaal aandachtspunt is dat de installatie van bliksemafleiders soms gestolen kan worden, wat extra aandacht voor beveiliging vereist.
- Bliksembeveiliging als integraal onderdeel van ontwerp en beheer
- Combinatie buiten- en binnenbescherming
- Regelmatig onderhoud en inspectie
- Naleving van Nen 1010 en Nen-EN-IEC 62305
- Bescherming van PV-systemen, LBK’s en netwerken