Je begint net in de wereld van de lichtshows en je moet je verlichting aansturen. Je hebt de keuze uit een DMX-lichttafel of DMX-software. Laten we er nu eens vanuit gaan dat je in dit geval kiest voor de DMX-software. Inmiddels zijn er vele merken die een vorm van DMX-software aanbieden. Enkele bekende namen hierin zijn Sunlite, Showtec, Cuelux en ChamSys.
Waarom DMX-software kiezen en waar moet je op letten?
Het belangrijkste om te weten voordat je een bepaalde keuze gaat maken is: “Hoeveel geld wil ik er aan uitgeven?” Met het meest goedkope systeem ben je slechts enkele tientjes kwijt, maar dit kan oplopen tot vijfduizend euro. Met de interface komen we direct bij de eerste valkuil waar je op moet letten bij de aanschaf van DMX-software. Zit deze er wel bij? Het is namelijk niet gebruikelijk dat bij een bepaald softwarepakket ook meteen de DMX-interface wordt meegeleverd.
Kijk eerst goed naar hoeveel kanalen je nodig hebt om al je verlichting aan te sturen. Heb je een vrij vaste opstelling die niet veel verandert dan is het relatief simpel, dan weet je hoeveel je nodig hebt. Het aantal DMX-kanalen is ook een bekende valkuil, want je moet er niet vanuit gaan dat als je een bepaalde interface aanschaft dat je standaard één heel DMX-universum van 512 kanalen kan aansturen. Vaak bij goedkopere varianten kun je slechts 128 kanalen gebruiken. Als je slechts conventionele verlichting gebruikt zoals bijvoorbeeld Parren en spots dan zou dit toereikend kunnen zijn.
Er zijn genoeg mensen die het niet nodig vinden dat hun software MIDI-ondersteuning biedt. Aan de andere kant is het wel makkelijk en je behoudt het gevoel dat je een echte lichttafel onder je vingers hebt. MIDI-ondersteuning houdt in dat je naast de DMX-interface ook een MIDI-controller kan aansluiten op je computer. Hiermee kun je bepaalde acties in je software koppelen aan een knop op je MIDI-controller.
Let op: Niet alleen de software moet MIDI-ondersteuning bieden, ook je computer en/of interface moet die ondersteuning kunnen geven. Sommige moderne MIDI-controllers kunnen al aangesloten worden via USB, maar het merendeel heeft nog een DIN-aansluiting. Een stand-alone functie op je interface kan handig zijn: programmeer de interface thuis en sluit deze vervolgens op locatie aan.
De software is natuurlijk het belangrijkste onderdeel. Dit is wat je uiteindelijk gaat gebruiken om je verlichting aan te sturen en prachtige shows te creëren. Voor instaplichtsoftware komen Sunlite Suite 2, Quick DMX van Showtec en vergelijkbare pakketten vaak naar voren. Beide hebben een vrij gemakkelijke opzet maar bieden volledige functionaliteit. Bax-shop biedt voor Suite 2 van Sunlite een spoedcursus aan en een gratis 3D-visualizer, wat helpt bij voorprogrammeren en visualiseren van shows.
Fixtures toevoegen: basisstappen in Easy DMX/DMX-software
Fixtures zijn apparaten die je wilt aansturen via DMX. Bij een DMX-patch worden fixtures automatisch toegevoegd in de Studio DMX of vergelijkbare software. Een fixture kan meerdere DMX-adressen nodig hebben, afhankelijk van het aantal kanalen dat hij gebruikt. Moderne fixtures hebben vaak meerdere DMX-adressen, bijvoorbeeld een LED par met 3 adressen (R, G, B) en soms een extra adres voor stroboscoop of white channel.
Om een fixture toe te voegen begin je meestal met: Start de software, open fixture-library, kies jouw lamp uit de bibliotheek en voeg hem toe aan de patch. Stel vervolgens de DMX-adressen in. De eerste fixture krijgt startadres 1, de tweede startadres 1 + aantal-kanalen van de eerste + 1 (omdat elk apparaat apart wordt aangesproken). Zo krijg je bijvoorbeeld 1, 7, 14, etc., afhankelijk van kanalen per fixture.
Informatie over kalibratie en pixelcontrol kan meegeleverd zijn via GDTF/SDC-files. Geen hardware lock-in: gebruik elk Art-Net-apparaat of USB-DMX-adapter. Je kunt vanaf elk apparaat op afstand de adressen configureren en statusinformatie ontvangen.
Capaciteiten en kenmerken van fixtures
Capacities of fixture capabilities zijn de algemene kenmerken die voortkomen uit de fixture. Voor RGB-achtige fixtures zijn hue, saturation en intensity voorbeelden hiervan. Basiscapabilities zijn 0%-100% attributen die gemoduleerd worden door master intensity. Voor pan en tilt zijn er center (°) en max (°) instellingen. Er zijn ook opties voor high-precision 16-bit kleurondersteuning, met MSB/LSB-resolutie en kleurkanalen die vaak multi-channeled zijn. In Lightjams en vergelijkbare software kan color mixing gebeuren in HSI-model, met HTP, Hue en LTP-regels voor merging.
Let op: het totale aantal DMX-kanalen voor een capability equals resolutie maal het aantal attributen. Bij 8-bit of 16-bit-resolutie wordt meer dan één DMX-kanaal gebruikt. Voor elke fixture hangt dit af van het type en de functies (kleur, beweging, dimmer, gobo, etc.).
Praktische tips bij het kiezen en gebruiken van DMX-software
- Begin met één of twee geluidsgeactiveerde lampen voordat je overstapt naar DMX-software; dit vereenvoudigt de leercurve.
- Freestyle DMX-software biedt gratis toegang en een intuïtieve interface, met uitgebreide fixturebibliotheek-handig voor beginners.
- Voor gevorderde gebruikers is ChamSys MagicQ gratis te gebruiken, maar vaak vereist een bijbehorende lichttafel voor volledige functionaliteit.
- Overweeg MIDI-ondersteuning en controle op afstand via LAN/Wi-Fi afhankelijk van jouw setup en locatie.
- Druk niet door zonder de daaropvolgende valkuilen te controleren: startadressen, kanaalbehoefte per fixture, en of je controller genoeg kanalen ondersteunt.
Voorbereiding en programmeringstips voor beginners
Freestyler DMX software is populair vanwege gratis toegang, een intuïtieve interface en een uitgebreide fixturebibliotheek. Het ondersteunt DMX 512 en heeft een live-modus. Maak fixtures aan, stel DMX-adressen in en creëer paletten en chases om snel visuele looks te genereren. Sla projecten op als templates voor verschillende locaties en BPM-instellingen zodat je met minimale setup snel kan starten.
Een eenvoudige aanpak voor kleine gigs: geluidsactivering als basis, met twee handmatig getriggerde palettes in Freestyler voor hoogtepunten. Dit geeft controle zonder voortdurend naar een laptop te hoeven kijken. Voor stand-alone gebruik kun je kiezen voor standalone consoles of DMX-interfaces met ingebouwde softwarefunctionaliteit, afhankelijk van jouw behoefte aan mobiliteit.
DMX-architectuur en werking van wireless DMX
Draadloze DMX biedt flexibiliteit maar vereist dat elk DMX-gestuurd apparaat een ontvanger heeft. Het signaal werkt grotendeels zoals bekabelde DMX, maar storing kan voorkomen omdat het op 2,4 GHz werkt. Houd rekening met afstand en interferentie. Het is geen volledig draadloze oplossing; ontvangers hebben nog steeds stroom nodig.
DMX-IN/OUT blijven cruciaal, en veel softwarepakketten bieden mogelijkheid om apparaten op gezette tijden verschillende taken uit te laten voeren. Met software kun je scènes, fades, bewegingen en tijdlijnen tot in detail afstellen. Ook kun je live aanpassingen maken terwijl de show draait.
.modules en extra functies
Verloop, pan-tilt bewegingen en krommes kunnen worden ingesteld per kanaal met pipeline-achtige functies of sequencers. Voor LED-matrices en geavanceerde fixtures zijn er modules zoals sequencers en animaties uit bibliotheken die snel ingevoegd kunnen worden. Chromateq en Studio DMX/Pro DMX 2 bieden stand-alone en netwerkgereed functionaliteit met apps voor afstandsbediening.
Tot slot: plan vooruit. Sla templates op per locatie en type show, kies de juiste fixturebibliotheek, en zorg voor een goede DMX-kabel en een passende interface. Begin klein en bouw stap voor stap uit naar complexere shows, met een duidelijk begrip van startadressen en kanalen.
Infographic: basisopstelling van DMX-systeem met fixtures, DMX-kabels, en interface.
How to program DMX lights for beginners (simple lesson)
| Fixture type | Aantal kanalen | Opmerkingen | |
|---|---|---|---|
| LED Par | 3-4 | 1 | R/G/B en mogelijk extra 4e kanaal voor strobe |
| Moving Head | 5-7+ | 1 | Kleur, gobo, pan, tilt, dimmer, strobe |
| Strobe | 1-2 | 1 | Dimmer plus strobekanaal |
In principe zet je de eerste fixture op adres 1. Het startadres van de tweede fixture wordt berekend door het aantal kanalen van de eerste fixture plus 1. Daarna werd uitgelegd hoe de adressen continu opgebouwd worden afhankelijk van fixture-types en kanaalbehoefte. Draadloze DMX kan hetzelfde proces volgen maar vereist ontvangers voor elk apparaat.