Damp-open bouwen is een manier van bouwen die gebruik maakt van natuurlijke isolatiematerialen met vochtregulerende eigenschappen. Door een damp-open constructie wordt er een ademend binnenklimaat verkregen met een natuurlijke vocht- en warmte regulering. In een woning wordt veel vocht geproduceerd door o.m. koken, douchen, ademen en transpireren. Behalve door te ventileren en ramen te openen, kan deze vochtige lucht zich ook door de muren en het dak een weg naar buiten banen. Er ontstaan problemen wanneer de relatief warme en vochtige lucht van binnen condenseert in de relatief koudere constructie.
Om de condensatie in de constructie te voorkomen wordt er in de conventionele bouw aan de binnenzijde van een gebouw bijna altijd een dampscherm aangebracht. Een dampscherm is een zeer dampremmende of dampdichte folie. Deze folie voorkomt dat vocht van binnen de woning de constructie kan intrekken om daar te condenseren. Dit heet damp-dicht bouwen. Het damp-open bouwen gaat uit van een andere gedachte: door gebruik te maken van damp-open isolatiematerialen en géén damp-dichte folie te gebruiken, zorg je voor voldoende damp-afvoer op tijdstippen dat de lucht droger is. Dit wordt ook wel ‘ademend’ bouwen genoemd.
De term ‘ademen’ suggereert echter dat er sprake is van ventilatie (tocht) door de constructie, maar dit is niet zo. De werkelijke dampstroom door de constructie is een factor 50-100 kleiner dan benodigd, voor een minimale hoeveelheid ventilatie. Bij het damp-open bouwen wordt vocht dat binnenshuis ontstaat afgevoerd door de constructie en afgegeven aan de buitenlucht. Bij damp-dicht bouwen wordt dus wel damp-dichte folie gebruikt. Deze dampremmende folie (vaak een PE folie 0,2mm) wordt aan de binnenzijde van de isolatie direct achter de binnenbeplating geplaatst.
Een nadeel van deze manier van bouwen, is de vochtophoping in het huishouden. Doordat vocht niet wordt afgevoerd, ontstaat er een ongezond binnenklimaat. Daarnaast is het in de praktijk bijna niet mogelijk om volledig dampdicht te bouwen. Voor een damp-open opbouw is het belangrijk dat er in de constructie geen damp-dichte materialen gebruikt worden. Het is dus niet mogelijk om een damp-open constructie te maken als de dakbedekking van bitumen is gemaakt. Daarbij moeten er isolatiematerialen gebruikt worden die damp-open zijn en het vocht goed kunnen transporteren. Denk hierbij aan vezelrijke isolatie, zoals vlas, hennep, houtvezel, papier, katoen of schapenwol.
Een ander verschil is dat er in een damp-open constructie nooit gebruik gemaakt wordt van een damp-dichte folie. Deze wordt weggelaten of vervangen voor een damp-open (of licht dampremmende) folie die het vocht gereguleerd laat passeren. Verder is het belangrijk dat de gebruikte materialen in de constructie naar buiten toe steeds damp-opener zijn. In de gewone bouw worden er in het dak bijna altijd 2 folies geplaatst. Aan de buitenzijde, direct onder de dakpannen, wordt een damp-open maar waterdichte folie gebruikt. De andere folie wordt toegepast aan de binnenzijde van de wand of het dak, direct achter de afwerklaag. Deze folie zorgt voor damp-dichting en tevens een extra luchtdichting. Bij een damp-open constructie wordt de folie aan de binnenzijde niet gebruikt. Door het gebruik van vochtregulerende materialen in de constructie, is deze folie overbodig.
Let op: wanneer aan de buitenzijde een damp-dichte folie is gebruikt (bijvoorbeeld bij een bitumen dak), dan dient er aan de binnenzijde altijd een damp-dichte folie gebruikt te worden. De reden hiervoor is simpel: door de damp-dichte laag aan de buitenzijde kan vocht niet worden afgevoerd naar buiten. Het vocht in de constructie zal daardoor condenseren, met houtrot als gevolg.
Biobased bouwen wordt steeds populairder. Maar wat houdt het precies in? Er zijn kleine en grote aanpassingen die je kan doen om er voor te zorgen dat jouw huis op een groene manier lekker warm en tochtvrij blijft. Hier vind je allerlei mogelijkheden op een rij, van kleine producten zoals tochtband tot het biobased isoleren van je woning. Een hoogwaardig geïsoleerde, luchtdichte constructie is de basis voor energieneutrale gebouwen. Maar hoe meer we een gebouw beschermen tegen invloeden van buitenaf door isoleren en luchtdichting, hoe meer we moeten dealen met vochtige binnenlucht. Het risico op schimmelvorming, en dus gezondheidsproblemen en bouwschade, kunnen we door een juiste detaillering en voldoende continue ventilatie minimaliseren.
Het probleem zit hem in vochtige binnenlucht, de waterdamp door het gebruik van gebouwen, douchen, koken, ademen. Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koude. Daarom is er in de winter binnen bijna altijd meer vocht. Ook al regent het buiten of is er dikke mist. En ook al vinden wij de binnenlucht “droog”. Bij droge binnenlucht is de relatieve luchtvochtigheid laag, dat betekent dat er ruimte is voor nog (veel) meer vochtdeeltjes. Hoe warmer, hoe “droger”. Maar dringt deze warme “droge” lucht in de constructie en koelt daar af, passen er ineens veel minder vochtdeeltjes in en gaat damp over in de vloeibare vorm: er ontstaat condens. Het punt waarop condens ontstaat noemen we dauwpunt.
Warme vochtige lucht dringt door luchtlekken in de constructie, versterkt door thermische trek en wind. Maar ook zonder luchtlekken dringt er waterdamp in de constructie. De oorzaak hiervoor is een bouwfysisch fenomeen, diffusie genoemd. Diffusie is de verplaatsing van deeltjes van een hoge naar een lage concentratie. Bij de gebouwschil met binnen warme vochtige lucht en buiten koude droge lucht heerst dus een drukverschil. En de waterdeeltjes worden als het ware naar buiten gedrukt. De meeste bouwmaterialen, glas en metaal daargelaten, laten waterdampdeeltjes door. Dampopen bouwen is absoluut geen vreemde in de Nederlandse bouwcultuur: zo is de traditionele spouwmuurconstructie meestal gewoon dampopen. Het binnenblad van gebakken of kalkzandsteen fungeert als damprem en kan ook vocht bufferen. Het neemt vocht op en transporteert het (in de winter althans) van binnen naar buiten.
Om vochtproblemen te voorkomen in houten dak- en gevelconstructies wordt in Nederland wel vaak gewerkt met dampdichte, of beter gezegd dampremmende folies. Doordat er minder waterdeeltjes binnendringen ontstaat er minder inwendig condens. Theoretisch werkt dit perfect. De praktijk is dat deze folies vaak niet helemaal rondom sluitend worden aangebracht. Vooral de aansluiting van dampdoorlatende bouwconstructie en dampdichte is lastig en foutgevoelig. Ook zijn folies kwetsbaar. Zodra er lekken ontstaan in de damprem, is het risico op condensvorming groot. Hoe beter we isoleren en dus hoe hoger het dampdrukverschil, hoe groter is dit risico.
Bij een dampdichte bouwwijze ontspant de dampdruk als het ware door een gaatje als door een ventiel. Zeer zorgvuldige uitvoering en installatiespouw zijn oplossingen. Bij een dampopen bouwwijze helpt de hele gebouwschil mee het vocht uit het gebouw te reguleren. De werking kun je vergelijken met Goretex: Het constructiemateriaal voert vocht van binnen naar buiten af waardoor geen vochtophoping ontstaat. In plaats van een gevoelige dampremmende folie begint een dampopen constructie vaak aan de binnenzijde met een dampremmend houten plaatmateriaal. Essentieel is de buitenafwerking. Deze moet méér damp doorlaten dan de binnenzijde. En met vochtregulerende materialen, die condenswater kunnen opnemen en transporteren werkt het helemaal perfect.
Dampopen constructies hebben aan de binnenkant dus wel een damprem maar zijn niet dampdicht. Er vindt dampdiffusie plaats van de warme binnenlucht naar de koude zone in de constructie. Daar ontstaat condens. Dit wordt opgenomen door het isolatiemateriaal. De vezels van het isolatiemateriaal verspreiden het vocht over de gehele constructie, dit heet capillair transport. Zo komt het vocht ook naar de binnen- en de buitenkant van de constructie en verdampt daar weer. Deze twee processen, dampdiffusie en capillair watertransport en verdamping, vinden tegelijkertijd plaats. Bij dampopen bouwen vinden twee tegengestelde processen plaats: het condenseren door dampdiffusie binnen in de constructie en het verdampen aan weerszijden van de constructie. In een dampopen constructie kan vocht van binnen naar buiten uitdampen (en ook andersom). Dit maakt een constructie heel robuust tegen vochtproblemen. Hiermee komt dampopen bouwen ook de gezondheid ten goede: de kans op schimmelvorming is minimaal. Een bijkomend voordeel is direct voelbaar door de bewoner: zonder folies kan de constructie vocht opnemen en weer afstaan.
Een hoogwaardig geïsoleerde, luchtdichte constructie is de basis voor energieneutrale gebouwen. Maar hoe meer we een gebouw beschermen tegen invloeden van buitenaf door isoleren en luchtdichting, hoe meer we moeten dealen met vochtige binnenlucht. Het risico op schimmelvorming, en dus gezondheidsproblemen en bouwschade, kunnen we door een juiste detaillering en voldoende continue ventilatie minimaliseren. Het probleem zit hem in vochtige binnenlucht, de waterdamp door het gebruik van gebouwen, douchen, koken, ademen. Warme lucht kan meer vocht bevatten dan koude. Daarom is er in de winter binnen bijna altijd meer vocht.
Bij SI-Isolatie werken wij daarom altijd met een doordachte isolatieopbouw, waarin damp-open folie een vaste plek heeft. Damp open folie is een speciale folie die wij aanbrengen aan de buitenzijde van de isolatie, ook wel de koude zijde van de constructie. De folie is waterdicht voor regen en wind en beschermt zo het isolatiemateriaal tegen vocht van buitenaf. Dampopen betekent dat een materiaal waterdamp doorlaat. In een woning beweegt vocht altijd van binnen naar buiten. Met een dampopen opbouw zorgen wij ervoor dat waterdamp via de damp open folie naar buiten kan ontsnappen. Bij SI-Isolatie combineren wij damp-open folie aan de buitenzijde altijd met een passende damprem aan de binnenzijde. Zo krijg je altijd het beste resultaat.
Bij dakisolatie brengen wij dampopen folie aan onder de dakpannen of dakbedekking. Bij gevelisolatie ligt damp open folie achter de gevelbekleding. In houtskeletbouw is damp open folie aan de buitenzijde standaard. Daarom raden wij vaak aan om niet zelf aan de slag te gaan met dampopen folie. Damp open folie is een belangrijk onderdeel van een goede isolatieopbouw. Bij SI-Isolatie kijken wij altijd naar de juiste combinatie van isolatie, damp-open folie en dampremming. Wil je weten welke folie het beste past bij jouw isolatieproject?
Dampwerende folie: nodig of niet?
Dampopen, dampremmend, dampdicht en luchtdicht bouwen: de verschillen en toepassingen. De moderne bouwsector draait om vochtregulatie en energie-efficiëntie. Luchtdichting verhoogt het rendement van een geïsoleerde constructie doordat tocht door kieren en naden wordt voorkomen. Ga je dikker isoleren dan kan het nodig zijn dat de luchtdichte laag ook een dampremmende werking heeft. Toch worden termen als luchtdicht, dampopen, dampremmend en dampdicht bouwen vaak door elkaar gehaald. Dit kan leiden tot misverstanden en zelfs bouwfouten zoals beschadigde constructie-elementen en in het geval van te dampdicht bouwen ook een slecht binnenklimaat.
Praktische toepassing en aanbevelingen
- Gebruik damp-open isolatiematerialen zoals vlas, hennep, houtvezel, papier, katoen of schapenwol.
- Laat geen damp-dichte folie aan de buitenkant liggen bij dampopen constructies; gebruik indien nodig een klimaatfolie die reageert op luchtvochtigheid.
- Combineer altijd damp-open folie aan de buitenzijde met een passende damprem aan de binnenzijde.
- Voorkom bitumen dakbedekking zonder binnenzijdige damprem; anders condens kan optreden.
- Bij renovatie en restauratie kiezen voor biobased materialen die vocht reguleren en capillair transport toelaten.
Biobased bouwen is niet nieuw; het herontdekt oude bouwprincipes en stimuleert het gebruik van lokale, natuurlijke materialen. Een goed uitgebalanceerde combinatie van isolatie, damp-open folie en dampremming draagt bij aan een gezonde en comfortabele leefomgeving, en aan een energiezuinig gebouw met minder vochtproblemen en schimmelvorming. Damp-open constructies leveren daarmee een robuuste bescherming tegen vochtproblemen en verbeteren het binnenklimaat voor bewoners.