Het eerste bekende voorbeeld van het thermisch kunnen regelen van installaties dateert uit 1885. De ontdekker hiervan is Albert Butz, maar uit de geschiedenis blijkt dat de Romeinen hun verwarmingssystemen, het zogenaamde hypocaustum, in hun gebouwen al thermisch regelden. Het is bekend dat een thermostaatkraan een kraan is die automatisch de temperatuur regelt op de temperatuur die vooraf is ingesteld en basis van de gemeten temperatuur. In de praktijk weet niet iedere gebruiker hoe dit werkt. Toch is het van belang dat de werking van de thermostaatkraan bij de gebruiker bekend is.
Wat is een thermostaatkraan en waarom behoort hij tot de moderne verwarming?
Een thermostatische radiatorafsluiter is een automatische afsluiter die wordt bediend door een uitzetelement. In een thermostatische radiatorkraan zit een vloeistof of wasbolletje die de temperatuur in de ruimte opmeet en automatisch krimpt of uitzet. Het bolletje bedient daarmee de onderliggende radiatorkraan in het CV water. Door het instellen van de thermostaatkraan op een bepaalde waarde (vaak 1 t/m 5), is het mogelijk de temperatuur in die ruimte helemaal zelf te bepalen. De kraan wordt geheel automatisch geregeld. Zo ontstaat er een veel constantere ruimtetemperatuur, dan met een gewone radiatorkraan.
Een bijkomend voordeel en veelal een goede reden om over te stappen op het aanbrengen van thermostaatkranen, is uiteraard het energiebesparende karakter. De overschotten aan warmte die niet gewenst zijn, worden dan namelijk automatisch voorkomen door de werking van de thermostaatkraan zelf. Thermostatische radiatorkranen worden óók veel toe gepast om de minder warmte vragende ruimten in huis of kantoren te regelen. Dit is een goede methode waarmee óók energie bespaard wordt. De thermostatische radiatorkraan zal de ruimte afregelen op de ingestelde temperatuur, dus altijd de juiste temperatuur voor die betreffende ruimte.
Techniek van de thermostaatkraan: hoe meet het en hoe reageert het?
De thermostatische radiatorkraan werkt met een voeler in de kop die de omgevingstemperatuur meet. De balg in de thermostaatkop bevat componenten zoals vloeistof, gel of gas die bij temperatuurverandering uitzetten of krimpen. Wanneer de ingestelde temperatuur wordt bereikt, sluit het ventiel en stopt de watertoevoer. Daalt de temperatuur weer, dan opent het ventiel opnieuw. Op die manier regelt de kraan continu de hoeveelheid warmte die naar de radiator gaat.
De stand 3 (vaak circa 20°C) is een gangbare instelling. Als het nodig is, kan men kleine aanpassingen doen door de knop stapsgewijs te verplaatsen, bijvoorbeeld halveringsstappen die overeenkomen met ongeveer 1°C verschil. Deel deze aandachtspunten met de gebruiker en leg de werking van de thermostaatkraan uit. Voor het klimaat is het goed om minder gas te verbruiken. Een modulerende klokthermostaat in de woonkamer helpt daarbij. Zo'n thermostaat laat de cv-ketel op verschillende standen branden, dat noemen we moduleren.
Plaatsing en montage: waar moet de thermostaatkraan zitten?
Iedere stand (nr.) en ook de plaats van de thermostaatkraan is van groot belang voor de goede werking ervan. Een goed voorbeeld is de (design)radiator in de badkamer. Op het onderstaande voorbeeld zit de thermostatische radiatorkraan onderaan de radiator. Dit is de juiste plaats. Op deze wijze wordt warmte die de radiator afgeeft als de kraan openstaat niet langs de thermostatische radiatorkraan gevoerd, want dan zou deze niet de warmte van de badkamer ‘voelen’, maar alleen ‘denken’ dat de ruimte al op temperatuur is. De thermostatische radiatorkraan moet zo min mogelijk beïnvloed worden door de warmte die wordt afgegeven door de radiator die hij zelf regelt. Zit de thermostatische radiatorkraan bovenaan de radiator, zal dit vaak leiden tot klachten. Een ander veel voorkomend probleem is dat de thermostatische radiatorkraan rechtop in plaats van horizontaal is gemonteerd. De knop moet meestal horizontaal zitten, zodat de voeler vrij kan reageren op de omgeving.
Verder is het noodzakelijk dat de voeler vrij is van thermische obstakels zoals gordijnen. De voeler zal anders onmiddellijk sluiten zodra de radiator net wat warmer wordt. Is er geen mogelijkheid om de kraan juist te monteren, zijn er alt reageerbare voelers als back-up. De plaats van de thermostaatkraan is van essentieel belang.
Verbinding met de ketel en dagelijkse bediening
De thermostatische radiatorkraan is afhankelijk van de ketel of de centrale warmtelevering. Als een thermostatische radiatorkraan eenmaal is ingesteld op de gekozen temperatuur en behaaglijkheid van de ruimte, is het beste de kraan slechts in geringe mate te wijzigen of er helemaal af te blijven. Een veel voorkomende instelling is stand 3 (circa 20°C). Als het toch gewenst is de temperatuur in de ruimte iets bijstellen, doe dit dan in hele kleine stapjes, bijvoorbeeld door de knop slechts een halve stand lager te zetten.
Met een klokthermostaat in de woonkamer kun je instellen op welke tijden de verwarming aan en uit moet gaan. Dat gebeurt automatisch, waardoor je minder verbruikt en de energierekening daalt. Een modulerende thermostaat helpt de ketel slimmer te laten stoken; minder warmte in rustperiodes zorgt voor extra efficiëntie.
Kosten, terugverdientijd en praktijktips
Thermostaatknoppen zijn verkrijgbaar vanaf circa € 30. Een modulerende klokthermostaat kost ongeveer € 150. De installatie van thermostaatkranen op alle radiatoren kan op korte termijn de energierekening verlagen. Voor nieuwbouw of een nieuwe cv-ketel is het aan te raden om overal thermostaatkranen te installeren: in de woonkamer op de klokthermostaat en op radiatoren in overige ruimtes. De terugverdientijd bedraagt vaak enkele jaren, afhankelijk van het woninggebruik.
In de woonkamer kun je doorgaans geen thermostaatknoppen gebruiken op de radiatoren; hier regelt de muurklokthermostaat de verwarming. In slaapkamers en andere ruimtes kun je wel thermostaatkranen plaatsen om gerichte temperatuurscontrole mogelijk te maken. Nieuwe systemen zoals domotica-of digitale radiatorkranen bieden extra gemak en afstandsbediening.
- Een traditioneel systeem regelt vaak minder efficiënt; thermostaatkranen verbeteren comfort en kunnen 5-8% per jaar besparen.
- Nieuwe regelgeving vanaf 2020 (artikel 6:55a Bouwbesluit 2012) vereist per kamer regelbare temperatuur bij vervanging van cv-ketel of installatie met warmtepomp.
- Bij vervanging van radiatoren of ketel kan de monteur meteen de thermostaatknoppen installeren, vaak tegen lage meerprijs.
Korte samenvatting van de werking
Een thermostatische radiatorkraan (thermostaatkraan) bestaat uit twee hoofdonderdelen: het lichaam dat aan de radiator zit en de thermostaatkop met de balg en sensoren. De kop meet de kamer- of omgevingstemperatuur en regelt het ventiel in het lichaam waardoor al dan niet warm water naar de radiator stroomt. Op stand 3 bedraagt de gewenste temperatuur circa 20-21°C; stand 4 ligt meestal tussen 22-24°C. Merken kunnen afwijken, maar het principe blijft hetzelfde: de knop bepaalt de gewenste warmte en regelt de waterstroom automatisch.
Een slimme thermostaatkop of -kraan kan worden uitgebreid met een klok- of domoticasysteem, waarmee meerdere ruimtes en programma’s aangestuurd kunnen worden, vaak met mogelijkheid tot afstandsbediening via een app. De combinatie van thermostaatkraan per kamer met een woonkamerklokthermostaat biedt de beste balans tussen comfort en energie-efficiëntie.
Hoe vervang ik het thermostatisch binnenwerk van een inbouw thermostaatkraan? | Sanitairkamer.nl
Tips voor gebruikers en installateurs
- Plaats de kraan laag bij de vloer en onderkant van de radiator, horisontaal gemonteerd voor optimale sensorrespons.
- Houd de voeler vrij van obstakels zoals gordijnen en warmteafgevende delen van de radiator zelf.
- Gebruik in kamers die minder verwarmd worden een lagere stand (bijv. stand 2 of 3), en in ruimtes waar meer warmte nodig is hogere standen.
- Overweeg modulerende klokthermostaten voor efficiënt branden van de ketel en automatische programmaschema's.
- Digitale radiatorkranen met afstandsbediening of domotica bieden extra gemak en kunnen de energierekening verlagen.
tags: #hoe #werkt #thermostaatkraan #cv