Het afwerken van hout is de laatste stap van een houtbewerkingsproject. Afwerken betekent concreet dat je één van de vele soorten beschermende middelen op het hout aanbrengt. Meestal gaat het om een transparant middel dat in het algemeen lak wordt genoemd. Of je nu een oud meubelstuk restaureert of een gloednieuw meubelstuk maakt, het is een goed idee om het tot leven te wekken met beits en lak.
Hout heeft foutjes als krassen en deuken. Of deze foutjes nu door de machine bij het zagen veroorzaakt zijn, het hout tijdens het vervoeren bekrast of beschadigd is geraakt of de beschadigingen door gebruik en slijtage veroorzaakt zijn, voordat je beits, lak of verf aan kunt brengen moet je het hout schuren. Begin met een stuk schuurpapier met een korrelgrootte van ongeveer 120. Schuur altijd met de nerf van het hout mee. Schuur het hout totdat je bij schuurpapier met een korrelgrootte van tussen de 180 en 200 aangekomen bent. Als je nog foutjes ziet, is het wellicht nodig om het hout nog eens te schuren. Ga voorzichtig te werk om een zo glad en vlak oppervlak te krijgen. Nadat je het hout geschuurd hebt neem je het af met een doek om alle stofdeeltjes te verwijderen.
Naarmate je vordert met het schuren, kun je een reproduceerbare aanpak plannen voor hoeken en randen. Een hoek is een kwart van een cirkel. Een cirkel zaag je uit met een gatenzaag. Uit de cirkel zaag je het kwart en lijmt het in de hoek van een plaat. Of, je plakt de cirkel met dubbelzijdig tape op een plaat en gebruikt een frees met lagertje om de radius van de hoek af te frezen. Je gebruikt een verouderde webbrowser. Omdat het voor een kinderbed is wil ik graag de hoeken wat afronden. Er zijn verschillende manieren voor. Het beste en regelmatigste resultaat krijgt je met een afrondingsfrees. Maar dan moet je een freesje en een handfrees hebben. Een decoupeerzaag hou je op afstanden niet recht als je verstek moet zagen (gaat altijd zwabberen), moet je toch weer naschaven en je krijgt het zeker niet rond.
Breng een kleine hoeveelheid beits aan op een onopvallende plek op het hout, zoals de onderkant of een stuk resthout. Roer altijd door de beits wanneer je hem klaar maakt. Breng een gelijkmatige laag beits aan en zorg dat er geen plassen beits en klonten op het hout blijven liggen. Zorg dat de doek of kwast niet op een ander oppervlak druppelt wanneer je hem in de beits dompelt. Veeg de beits grondig uit in het hout en zorg dat je hem gelijkmatig aanbrengt. Zo kun je zien hoe snel de beits droogt. Als je beits te snel droogt, kun je het weer vloeibaar maken door nieuwe beits aan te brengen. De beitslaag zal dan echter wel donkerder worden. Breng een natte laag beits aan en veeg de overtollige beits weg voordat hij opdroogt. Wacht totdat de eerste laag volledig droog is en breng dan pas een nieuwe laag aan.
Watergedragen lak is minder schadelijk, is niet brandbaar en beter voor het milieu dan andere soorten lak. Kies transparante lak met een glans die je mooi vindt voor het hout. Lak die veel water bevat laat de vezels van het hout soms ongelijkmatig opzwellen. Je kunt tevens voorzichtig alle oneffenheden wegschuren die je na het aanbrengen van de eerste laag op het hout ziet. Breng na de eerste laag ten minste twee extra lagen aan voor een grondige, gelijkmatige afwerking. Net zoals je bij de beits hebt gedaan gebruik je een kwast met natuurlijke haren om de lak aan te brengen. Roer door de lak in het blik voordat je hem aanbrengt. Schud niet met het blik. Veeglak (polyurethaanlak op oliebasis die voor de helft verdund is met verfverdunner) is de beste lak voor gebeitste decoratieve stukken. Je kunt tevens een schuimkwast van ongeveer 5 centimeter breed gebruiken. Breng meerdere lagen lak op het hout aan. Als je luchtbelletjes ziet, verwijder ze dan door met de kwast nog eens over plek te gaan om ze glad te strijken. Wanneer je enkele lagen lak hebt aangebracht strijk je de laatste laag lak op het hout.
Het wordt aangeraden om aparte beits en lak te gebruiken in plaats van beits en lak ineen. Als je niet op een werkbank werkt, leg dan een dekkleed neer en draag oude kleding. Trek beschermende handschoenen aan.
Reproduceerbare aanpak voor hoeken afronden bij een tafel en ladefrontjes
Ik ben een tafel aan het maken en wil daarvan de hoeken afronden (en ook die van de ladefrontjes). Hoe doe ik dat op een reproduceerbare manier? Ik kan op de hoeken natuurlijk wel een kwartcirkel aftekenen en afzaken met een decoupeerzaag en/of raspen en vijlen maar dat wordt dan toch niet echt perfect en gelijk. Als je het precies wil hebben, zoek iemand met een Shaper (ja ja daar ben ik weer met die dure gadget) en die maakt voor je een exacte mal (uit bv MDF) waar je dan met een copierfrees langs kunt. Is niet veel werk. Als je interesse hebt ….. Daar heb je van die setjes met malletjes voor, zodat je de hoeken met een copierfrees allemaal gelijk kan maken. Nu kun je het zeggen: je kunt de malletjes ook printen met een 3D printer. Daar heb je van die setjes met malletjes voor, zodat je de hoeken met een copierfrees allemaal gelijk kan maken.
Als je liever zonder dure gereedschappen werkt, kun je ook met eenvoudige methoden werken. Je kunt ze 3d printen of malletjes van MDF of multiplex maken. Ik gebruik bij voorkeur een copierring. Je kunt als je met een copierring werkt ook nog met de maat van je freesbit spelen. De frontjes heb ik al met de hand afgerond, maar er zijn verschillende manieren om hetzelfde doel te bereiken. Een hoek is een kwart van een cirkel; een cirkel zaag je uit met een gatenzaag, uit de cirkel zaag je het kwart en lijmt het in de hoek van een plaat, of plak de cirkel met dubbelzijdig tape op een plaat en gebruik een frees met lagertje om de radius van de hoek af te frezen.
Ook zonder shaper kan dat. Gewoon de radius op een papiertje uitprinten, dat met contactlijm op het hout wat je als mal gebruikt plakken. Langs het lijntje van de print zagen, met de hand schuren tot het perfect langs het lijntje loopt. Een tijd terug een tafelblad gemaakt voor een bijzetbare tafel voor familiefeesten. Hier heb ik rondom de hoeken/kanten ook afgerond. Een vijl is niet geschikt voor lange strakke lengtes. Wil je de afrondingen met een grote straal, zou je kunnen beginnen met een schaafje. Schuren gaat daarna goed en gecontroleerd. Een proeflatje of plankje geeft je de juiste instelling voor de freesvorm en diepte. Kortom: Moet je veel afronden: koop een bovenfrees. Een goed freesbit met geleidewiel erin en de balken worden prachtig afgerond. Een decoupeerzaag hou je op afstand niet recht bij verstek zagen, dus naschaven en schuren blijft nodig.
In dit toepassingsvoorbeeld wordt uitgelegd hoe randen van hout en houtmateriaal stap voor stap zuiver kunnen worden afgekant of afgerond. Voor de kantenbewerking van houtmaterialen is de OFK 500 geschikt, die bij kleine radii en kantfreeswerkzaamheden bijzonder precies werkt. Het afkanten van houten randen gaat met de handzame, universeel inzetbare kantenfrees OFK 500 bijzonder eenvoudig. Deze kantenfrees is speciaal bestemd voor kleine radii, afkant- en kantfreeswerkzaamheden. Het speciale van de machine betreft het freessysteem: alle gereedschappen voor de kantenfrees hebben dezelfde buitendiameter. Plaats de gewenste frees in de OFK 500. Vervolgens wordt de afzuigkap van acrylglas met de klembout bevestigd. Belangrijk: Het verende kunststofdeel dient als kogellagerrem en moet op de kopieerring zitten. Stel de vereiste freesdiepte in door aan de zwarte ring boven de freestafel te draaien. Bevestig het werkstuk voor het afkanten van de houten randen op een vaste ondergrond, bijv. de multifunctionele tafel MFT. Bevestig het werkstuk zo, dat de randen probleemloos kunnen worden bewerkt. Daarvoor is bijvoorbeeld het vacuüm-spansysteem VAC SYS van Festool geschikt. Schakel de kantenfrees voor het afschuinen van de randen dicht bij het werkstuk in. Leid vervolgens de machine vlak langs de rand en frees het gewenste profiel in tegengestelde richting. Voor het afronden van houten randen kan de machine horizontaal of verticaal ten opzichte van het werkstuk worden ingezet. Het past allemaal heel mooi bij elkaar, de tekeningen hebben hier goed bij geholpen.
Hierbij enkele foto’s van gerealiseerde meubelen die laten zien hoe afronden en afwerking in de praktijk werken: Ledikant León, TV meubel maken door Joost, Loungehoekbank Yelmo, Tweepersoons hoogslaper Ana, Bed Azobe, Zwevend TV meubel Penelope, TV meubel Arturo door Leo, Tv-meubel met lift door Rob, TV-kast Javier door Coen. Elk project illustreert aandacht voor hoeken, afwerking en compatibiliteit van verbindingen met lak- en beitslagen.
Kantenfrees OFK 500 -- Affleureuse OFK 500
Welke keuzes passen bij jouw project?
- Voor een zachtere, natuurlijke look kiezen voor watergedragen lak en beits met meerdere lagen voor een egale afwerking.
- Bij gbichte of decoratieve stukken kan lak op oliebasis met schaduw- of glansniveau de gewenste uitstraling geven.
- Voor compacte hoekafwerkingen en kleine radii is een kantenfrees OFK 500 in combinatie met een kopieerring effectief.
- Gebruik een proeflat voor het bepalen van freesdiepte en radius voordat je aan het hoofdwerk begint.
- Werk altijd op een stabiele ondergrond en draag passende beschermende kleding en handschoenen.
Enkele praktische tips voor reproduceerbare resultaten bij hoeken afronden:
- Maak eerst een proefstukje met dezelfde houtsoort en proeflak om de reactie van het materiaal te zien.
- Gebruik een mal of malletje (zelfgemaakt van MDF of 3D-geprint) voor consistente radius en hoekbegrenzing.
- Test de radius op een papiertje voordat je het op het werkstuk overzet en frees de belichte delen langzaam in stapjes.
- Als je geen Shaper of dure apparatuur hebt, kun je met radius-papier en handgereedschap vrijwel hetzelfde bereiken.
- Werk bij kleine radii nauwkeurig en controleer na elke fase de pasvorm en afwerking van de hoeken.
Het doel is een gladde, uniforme afwerking die lang meegaat. Door aandacht te geven aan zowel het schuren als het kiezen van de juiste afwerkingsmiddelen, kun je hoeken en randen professioneel afronden en een duurzaam, esthetisch meubel creëren.