Het correct aanleggen van afschot is essentieel voor een goed functionerend afwatersysteem, zowel in de badkamer als in rioleringen. Dit artikel belicht de belangrijkste aspecten van afschot, met specifieke aandacht voor de integratie ervan in badkamernissen en de richtlijnen voor rioleringen.
Afschot in Rioleringen: Waarom en Hoe?
Afschot, een term uit de bouw en sanitair, verwijst naar de bewust aangebrachte helling van een leiding of afvoer om de waterstroom te leiden. Bij rioleringen zorgt dit ervoor dat liggende leidingen lichtjes hellen, waardoor afvalwater efficiënt van het ene punt naar het andere stroomt, doorgaans van de woning naar de hoofdriolering.
Het Belang van de Juiste Helling
Een correct afschot is van cruciaal belang. Een te klein afschot kan leiden tot onvoldoende stroming, waardoor vuil en vaste bestanddelen neerslaan in de leiding en verstoppingen ontstaan. Een te groot afschot daarentegen zorgt voor een te hoge stroomsnelheid, waardoor zwaardere bestanddelen achterblijven en eveneens verstoppingen kunnen veroorzaken.
Normen en Adviezen
Volgens de Nederlandse norm NEN 3215 moet het afschot van liggende verzamelleidingen voor afvalwaterrioleringen tussen de 5 mm/m en 20 mm/m liggen. In de praktijk wordt vaak een afschot van 10 mm/m geadviseerd. Dit getal is gemakkelijk te onthouden, te controleren en biedt enige marge ten opzichte van het minimum vereiste afschot.
Voor liggende leidingen van keukens is het gebruikelijk een afschot van 20 mm/m toe te passen. Dit helpt om de neerslag van vet aan de binnenzijde van de buis zoveel mogelijk te voorkomen. De richtlijn NTR 3216 stelt aanvullende eisen aan de maximale lengte en het maximale aantal bochten in verzamelleidingen om de kans op verstoppingen te verkleinen. Zo mag bijvoorbeeld voor de afvoer van een toilet de totale lengte van de verzamelleiding, inclusief de afvoerleidingen van het toilet zelf, niet langer zijn dan 8 meter. De maximale richtingsverandering mag niet meer dan 135° bedragen.
Bij regenwaterleidingen is het afschot minder kritisch voor verstoppingen, maar wel belangrijk voor de capaciteit van de afvoer. Hier wordt vaak een afschot van 5 mm per meter geadviseerd.
Extra tip: Probeer elke richtingsverandering te vermijden. De neiging bestaat om rioleringen rechthoekig te tekenen, evenwijdig aan de muren, in plaats van een rechte lijn aan te houden tussen de afvoer en de standleiding. Dit vergroot de kans op verstoppingen aanzienlijk.
Badkamernissen: Ontwerp en Plaatsing met Afschot
Een strakke, waterdichte nis in de douchewand of boven het bad biedt een praktische en esthetische oplossing voor opbergruimte. Een nis oogt luxe, houdt de doucheruimte rustig en steekt niet uit, waardoor de ruimte groter en opgeruimder aanvoelt.
Ontwerpaspecten en Maatvoering
Bij het ontwerpen van een nis is het belangrijk rekening te houden met de maatvoering en ergonomie. De ideale hoogte voor een nis in de douche is vaak op schouderhoogte, circa 110-140 cm vanaf de vloer, zodat flessen gemakkelijk te pakken zijn zonder te bukken. Bij een bad kiest men vaak voor een iets lagere plaatsing. Voor handdoeken of decoratie kan een diepte van 18-20 cm prettiger zijn, terwijl voor shampoo en douchegel 10-15 cm diepte en 30-60 cm breedte vaak volstaat.
Het is aan te raden de buitenmaat van de nis te laten aansluiten op het tegelraster van de muur, zodat snijwerk geminimaliseerd wordt. Kies bewust voor het voegkleur en tegelformaat; een contrasterende tegel maakt van de nis een eyecatcher, terwijl doorlopend tegelwerk een rustiger beeld geeft.
Het Belang van Afschot in Nissen
Om te voorkomen dat water in de nis blijft staan, is het cruciaal om de bodem van de nis een minimale helling naar voren te geven, circa 2-3 mm. Dit kan worden bereikt door achter de bovenrand een dun stripje te plaatsen of door een flinterdunne lijmlaag onder de bodem aan te brengen. Hoewel een nis zelf vaak geen afschot heeft, is het aanbrengen ervan essentieel voor waterafvoer.
Een te schuine plaatsing van de nis om afschot te creëren, kan leiden tot een kier aan de bovenkant en een dikke kitrand, wat visueel minder aantrekkelijk is en risico's op lekkage met zich meebrengt. Daarom is het aanbrengen van een subtiel afschot in de bodem de meest praktische oplossing.
Installatiemethoden
Er zijn twee hoofdmethoden voor het plaatsen van een badkamernis:
1. Kant-en-klare Inbouwnis
Deze nissen zijn snel en strak te monteren. Na het maken van de uitsparing (iets groter dan de buitenmaat van de nis), wordt de nis met montagekit vastgezet. De waterdichte afwerking rondom de aansluiting met de wand gebeurt met afdichtband en vloeibare kim, of met hoogwaardige sanitairsiliconen. Vervolgens worden de tegels tot strak tegen de flens of randprofielen geplaatst en na uitharding van de lijm en kit gevoegd.
2. Maatwerk met een Frame
Voor afwijkende formaten of doorlopende horizontale nissen kan een stevig kader van metalen profielen of houten latten worden gebouwd. Dit wordt bekleed met cementgebonden bouwplaten, om de 15-20 cm geschroefd. Vervolgens wordt een volledige nattecelafdichting aangebracht: twee lagen vloeibare kim en in alle hoeken kimband. De bodem wordt licht aflopend gemaakt naar voren.
Waterdichting en Afwerking
Ongeacht de gekozen methode, is een correcte waterdichting van cruciaal belang. In natte zones wordt de aansluiting met de wand afgewerkt met afdichtband en vloeibare kim, of met hoogwaardige sanitairsiliconen. Bij een maatwerk nis worden cementgebonden platen gebruikt, waarbij alle naden met kimband worden afgewerkt en twee lagen vloeibare waterdichting worden aangebracht. Na het tegelen worden de binnenhoeken met sanitairsiliconen afgewerkt.
Het gebruik van waterafstotende voeg en het afwerken van alle binnenhoeken met sanitairsiliconen draagt bij aan een duurzame en waterdichte afwerking. Faïence tegels zijn minder geschikt voor nissen, omdat de chamotte vocht kan aantrekken. Doorgebakken keramische tegels met een lage waterabsorptie (minder dan 0,5%) zijn een betere keuze.
De omtrekranden van de nis kunnen worden afgewerkt met profielen of door de tegels in verstek te zagen. Het verzagen van de muurtegel en deze tegen de nistegel te plaatsen is ook een optie, hoewel dit kleurverschillen kan tonen tussen de toplaag en het binnenste van de tegel.
Regelmatig onderhoud, zoals het reinigen met een milde badkamerreiniger en het afdrogen van de bodem, helpt kalkaanslag te beperken en de levensduur van de nis te verlengen.
Wanneer een Professional inschakelen?
Bij twijfel over de draagkracht van muren, de aanwezigheid van leidingen of de correcte waterdichting, is het verstandig een vakman te raadplegen. Zelf plaatsen is prima te doen voor handige klussers die de stappen voor waterdichting en afschot nauwkeurig volgen.