Paludicultuur en hop verbouwen in natte landbouwgebieden: mogelijkheden, praktijk en toekomstperspectieven

Agrarische percelen worden op grote schaal ontwaterd om landbouw mogelijk te maken. Paludicultuur is een nieuwe vorm van landbouw die geschikt is om toe te passen in gebieden met een hoge grondwaterstand, zoals veengebieden. Daarnaast kan paludicultuur bijdragen aan het tegengaan van bodemdaling en CO2-uitstoot doordat drooggevallen veengebieden opnieuw onderwater worden gezet. Verwachte baten omvatten onder meer biodiversiteitsbevordering en de duurzame ontwikkeling van economische activiteiten in deze gebieden.

Wat is paludicultuur en waarom is het relevant?

Paludicultuur is een nieuwe vorm van landbouw die geschikt is om toe te passen in gebieden met een hoge grondwaterstand, zoals veengebieden. Paludicultuur is nog een vrij nieuw begrip in de landbouw. Er wordt veel onderzoek naar gedaan. Het Louis Bolk Instituut doet momenteel onderzoek naar de verdere toepassing van natte teelt gewassen als veevoer en hoe deze gewassen het beste verbouwd en geoogst kunnen worden. Door het opnieuw onderwater zetten van drooggelegde veenweide percelen wordt de oxidatie van veen en dus de CO2 uitstoot verlaagd. Dit betekent dat het land minder of anders geschikt wordt voor agrarische productie (zie voorbeelden hierboven). Daarnaast zorgt natte teelt met alternatieve gewassen ook voor stimulering van biodiversiteit; moerassoorten zoals libellen, verschillende vogels, maar ook verschillende soorten orchideeën kunnen hiervan profiteren.

Een verdienmodel voor paludicultuur is onder andere mogelijk via carboncredits: CO2-certificaten kunnen worden gekocht door bedrijven. Op dit moment zijn er nog geen officiële subsidies voor paludicultuur, maar er wordt wel financiering gegeven voor pilotprojecten en onderzoeksprojecten. Het project Valuta voor Veen is een voorbeeld waarin Natuur- en Milieufederaies betrokken zijn bij samenwerking rond veennatuur en natte teelt.

Gewassen die passen bij paludicultuur en hun toepassingen

Geselecteerde natte teeltgewassen omvatten lisdodde, veenmos, kroosvaren, cranberries, riet, wilgen en wilde rijst. Veenmos is onder andere geschikt als substraat voor groente- of bollenteelt, waar lisdodde en riet veelgebruikte grondstoffen voor bouwmaterialen zijn. Daarnaast kunnen lisdodde en kroosvaren gebruikt worden als veevoer. Het Louis Bolk Instituut onderzoekt de verdere toepassing van natte teeltgewassen als veevoer en bestudeert hoe deze gewassen het beste verbouwd en geoogst kunnen worden. Naast natte teelten kan ook gedacht worden aan het houden van waterbuffels in de veenweide in plaats van koeien.

Naast de ecologische en economische voordelen van natte teelt leveren deze gewassen ook kansen voor diversificatie van landbouwsystemen en voor herstel van biodiversiteit in veen- en natte gebieden. De combinatie van natte teelt en landbouwbedrijf biedt mogelijkheden voor regionale ontwikkeling en samenwerking tussen boeren, onderzoeksinstituten en natuurbeschermingsorganisaties.

Praktische kanttekeningen en onderzoeksinspanningen

Paludicultuur is een relatief nieuw begrip en er wordt wereldwijd veel onderzoek naar gedaan. Het Louis Bolk Instituut heeft experimenten uitgevoerd met natte teelt gewassen in de melkveehouderij. Ook de Natuur en Milieufederaties werken aan projecten zoals Valuta voor Veen. Deze initiatieven richten zich op het onderwater zetten van drooggelegde veenweidepercelen om veenoxidatie en CO2-uitstoot te verminderen. Echter, dit maakt het land mogelijk minder of anderszins geschikt voor traditionele agrarische productie. Een financieringsroute wordt gevormd door de mogelijkheden van carboncredits, waarbij bedrijven CO2-certificaten kunnen kopen. Momenteel ontbreken officiële subsidies voor paludicultuur, maar pilot- en onderzoeksfinanciering zijn wel beschikbaar.

Hoogtepunt uit de hopwereld: het verbouwen van hop in Nederland

Hoewel Nederland niet bekendstaat als een grote hopproducent, zijn er regionale uitzonderingen: Noord-Drenthe met eeuwenoude hopvelden en Zuid-Limburg waar Gulpener eigen hopvelden heeft. Het artikel beschrijft daarnaast een concrete case in Kamerik, waar Aron Nap De Hopperij hop teelt met rassen als Saaz, Target, Hallertauer Mittelfrüh & Tradition en Cascade. De bodem in Kamerik is veenachtig met een hoge zuurgraad, wat uitdagingen oplevert voor hopteelt die meestal beter gedijt op zand. Desondanks biedt dit veld waardevolle inzichten in kleinschalige en ambachtelijke hopteelt in Nederland, evenals de rol van noden zoals gauw oogsten, droogtechnieken en verwerking voor eigen bier (Ode) en samenwerking met brouwerijen.

In de geportretteerde methode wordt hop bij voorkeur langs klimconstructies geleid, met ondersteuning via draden en palen. De oogst vindt meestal plaats van augustus tot september en het lupulinegehalte bepaalt de bitterheid en aroma. Verse hop kan vershoppen of gedroogd en ingevroren bewaard worden. Voor amateurkoks en hobbybrouwers biedt dit gedetailleerde informatie over rassenkeuze (bijv. Cascade, Saphir, Hallertau Mittelfrüh) en beheersing van plagen zoals bladluis. Belangrijke praktijktips voor thuiskweek zijn onder meer zon, water, drainage, en het zorgvuldig ontwerpen van ondersteuningsstructuren om een invasie van ranken te voorkomen.

Mogelijke integratie met natuurinclusieve landbouw

Paludicultuur kan worden gezien als een brug tussen traditionele landbouw, natuurinclusieve landbouw en bioconsumentgerichte productie. In natte teelten komen moeras- en randhabitatsoorten zoals libellen, vleermuizen, vogels en orchideeën mogelijkWid. daarnaast kan biodiversiteit profiteren van een gebalanceerde bedekking en minder bodemdaling. De combinatie van veenonderwater zetten, natte gewassen en herbebossing kan een synergie vormen tussen waterbeheer, voedselproductie en biodiversiteit.

Technische en praktische infographic

Case study: hopteelt in Kamerik en leerpunten voor hobby-brouwers

Het verhaal van Aron Nap De Hopperij laat zien hoe hopvariëteiten zoals Saaz, Target, Hallertauer Mittelfrüh & Tradition en Cascade groeien onder veenachtige omstandigheden. Oogstmethoden variëren van handmatig tot machinaal; eerste oogsten in het tweede jaar en volledige opbrengst meestal in jaar 3 en verder. Belangrijke lessen zijn onder andere de noodzaak voor stevige klimconstructies, het belang van zon en drainage, en de beheersing van plagen zoals bladluis en schimmels. Dit voorbeeld illustreert hoe kleinschalige hopteelt mogelijk is in Nederland en hoe dit kan uitgroeien tot een waardevol lokaal product met eigen biermerken zoals Ode.

Illustratieve tabel: belangrijkste gewassen en hun toepassingen in paludicultuur

De hedendaagse praktijk onderstreept dat paludicultuur nog in ontwikkeling is en afhangt van regionale waterhuishouding, onderzoek en financieringskaders. Het combineren van natte teelt met boerderijgeoriënteerde productie biedt kansen voor biodiversiteit en CO2-reductie, terwijl men toch waardevolle gewassen kan oogsten en vermarkten.

tags: #hop #verbouwen #paludicultuur