Bij de plaatsing van houten kozijnen in steens muren is een nauwkeurige detaillering essentieel voor een duurzame en functionele constructie. Een veelgebruikte methode tegenwoordig is het verkleinen van het kozijn aan de zijkanten en bovenkant met ongeveer 5 mm ten opzichte van de opening in de muur. Dit maakt het mogelijk om zwelband en kit toe te passen voor een water- en luchtdichte aansluiting. Aan de onderzijde wordt doorgaans dpc folie gebruikt. Voor de raamprofielen zelf wordt aangeraden om gebruik te maken van duurzaamheidsklasse 1 hout. Iroko is een geschikte houtsoort vanwege de goede bewerkbaarheid, zowel machinaal als handmatig. Het is echter belangrijk om te weten dat bij machinale bewerking fijn zaagsel en schuurstof vrijkomen, wat allergische reacties kan veroorzaken en een goede afzuiging vereist.
Algemene uitgangspunten voor kozijnaansluitingen
- Dit katern beschrijft de wijze waarop aansluitingen van kozijnen op het bouwkundig kader dienen te worden uitgevoerd. De basisuitgangspunten zijn de traditionele kozijnaansluitingen op een stenen binnenblad met isolatie in de spouw.
- Met betrekking tot de bouwkundige aansluitingen, volgens BRL 0801 paragraaf 6.1, draagt de timmerfabrikant in concept III en IV de verantwoordelijkheid voor zowel ontwerp als montage.
- De toepassingsklassen voor houten gevelelementen geven de mate van blootstelling en belasting van het buitenklimaat op het gevelelement aan. Aan houten gevelelementen met een hoge blootstelling of belasting van het buitenklimaat worden hogere eisen gesteld ten aanzien van de toegepaste materialen, zoals de houtsoort en de verlijming.
Toepassingsklassen en onderdorpels
Onderschut buiten de slagschaduw van regen kan. Verbindingen voor de onderdorpels, vanaf 50 mm boven het watergedragen vlak (zoals maaiveld), mogen worden uitgevoerd in hout uit duurzaamheidsklasse 1 en 2. Ook de houtsoorten Oregon Pine en Sapeli zijn hiervoor geschikt. Voor bergingskozijnen kunnen de kozijnen worden uitgevoerd met een metalen onderdorpel die aan de onderzijde van de stijlen wordt bevestigd.
Plaatsing van kozijnen in de bouw
Voor specifieke eisen en verantwoordelijkheden met betrekking tot de aanlevering en plaatsing van kozijnen, evenals de toe te passen dichtingsmaterialen, wordt verwezen naar katernen 40, 72, 73 en 81. In de bouwkundige aansluitingen mogen geen capillaire naden voorkomen. Bij het plaatsen van raamdorpelstenen dient rekening te worden gehouden met een vrije ruimte in de aansluiting op de onderzijde van de onderdorpel. Dit is noodzakelijk om de onderdorpel te kunnen afschilderen en onderhouden. Hiervoor is een vrije hoogte van 15 mm onder de neus van de onderdorpel vereist, met een afschuining van de waterslag van ten minste 10° of een dorpel met verhoogde neus.
Verhouding tussen scheluwte, stelkozijnen en waterdichtingen
De scheluwte van kozijnen en stelkozijnen mag na plaatsing 0,5% van de kleinste afmeting bedragen. Waar nodig, bijvoorbeeld voor toegankelijkheidseisen volgens Bouwbesluit, kunnen aanvullende maatregelen worden getroffen.
Uitvoeringsvormen van kozijnen
Inmetselkozijnen
- Bij inmetselkozijnen worden spouwlatten toegepast die dienen als overgangselement tussen het kozijn en het bouwkundig kader.
Prefab betonnen wanden
- Bij het monteren van kozijnen tegen prefab betonnen wanden worden, net als bij inmetselkozijnen, spouwlatten gebruikt die fungeren als overgangselement tussen kozijn en bouwkundig kader. De omkanten van de kozijnen dienen geprofileerd te worden voor een juiste aansluiting op het bouwkundig kader en de opname van spouwlatten.
Niet dragende houten binnenspouwbladen en Houtskeletbouw
- Aansluitingen van kozijnen op niet dragende houten binnenspouwbladen en houtskeletbouw wijken af van de standaard inmetselkozijnen. De tekeningen serie 11.B2 geven veelvoorkomende details weer.
Stelkozijnen
Het stelkozijn dient als overgangselement tussen het kozijn en het bouwkundig kader. De belastingen op het kozijn moeten naar het bouwkundig kader worden overgebracht. De aansluiting van kozijnen op stelkozijnen dient op elkaar te zijn aangepast. In de aanslag van het kozijn op het stelkozijn dient een duurzame waterdichting te worden opgenomen en de luchtdichting moet zoveel mogelijk aan de binnenzijde en in één vlak worden geplaatst.
Bevestiging van het kozijn aan het stelkozijn
De belastingen op het kozijn worden via het sponningstelsel en de bevestigingsmiddelen overgebracht naar het stelkozijn. De bevestiging dient te geschieden met geschikte bevestigingsmiddelen of een bevestigingssysteem. Bij bevestiging moet worden voorkomen dat er koudebruggen ontstaan.
Plaats van de bevestigingsmiddelen kozijn/stelkozijn
De plaats van de bevestiging van het kozijn op het stelkozijn is afhankelijk van de detaillering, zoals het type glas of draaiend deel. Per stijl en dorpel dienen de kozijnen minimaal op twee plaatsen aan het stelkozijn te worden bevestigd. Bij het ontbreken van een onderdorpel van een stelkozijn moet de onderdorpel van het kozijn aan het bouwkundig kader worden verankerd.
De plaats en bevestiging van het kozijn in/aan de gevel
Algemeen
De tekeningen 11.B1 en 11.B2 geven hoofdprincipes weer, waarbij ook de toepassingsklassen worden benoemd. Spouwlatten kunnen worden toegepast; de aansluiting moet luchtdicht worden uitgevoerd. De minimale afmeting van een spouwlat bedraagt 27 x 44 mm voor montage tegen een houten binnenspouwblad en 38 mm tegen een binnenspouwblad van andere materialen. De minimale oplegmaat van de spouwlat op het bouwkundig kader is 25 mm. Spouwlatten worden gelijmd en bevestigd met draadnagels of nieten (2 x de dikte). Nagellengte max. 300 mm, nieten max. 200 mm.
Verankering
Het kozijn moet rondom aan het bouwkundig kader worden bevestigd met hoekankers. De hoekankers en bevestigingsmiddelen moeten corrosiewerend zijn. H.o.h. afstand maximaal 700 mm; voor schuifpuien wordt gewicht x 2 gebruikt voor hoekankers. Rekwerken moeten het geheel versterken en rekening houden met het zwaartepunt van het gevelelement (glaslijn).
Dichtingen, lucht en water
Luchtdichting bij de aansluiting op het bouwkundig kader
Om luchtdrukverschillen te voorkomen moet de aansluiting van kozijn/spouwlat met het bouwkundig kader (warme zijde) worden voorzien van een rondgaande luchtdichting, ononderbroken en in één vlak. Ruimte voor uitzetting en vervormingen dient gerespecteerd te worden.
Waterdichting
Voor waterdichting dienen waterdichte of waterwerende lagen te worden toegepast met dakpansgewijze overlappingen. De bovenzijde van de spouwlat/stelkozijn en de bovendorpel moeten worden beschermd tegen water. De waterdichte laag moet minimaal 150 mm hoog tegen het binnenblad bevestigd worden, met overlappende zones van minstens 100 mm aan weerszijden en 20 mm omhoog. De waterwerende laag in de spouw bij de onderzijde moet ten minste 100 mm hoog zijn met 5-10 mm afstand tot isolatie om vochtdoorslag te voorkomen. Bij koppelingen >15 m² moeten stijlen en dorpels aan het bouwkundig kader worden bevestigd. Een dubbele afdichting (buitendichting en binnendichting) wordt aanbevolen om lekkages te voorkomen.
Koppelen van kozijnen
Bij gekoppelde kozijnen groter dan 15 m² dienen stijlen en dorpels van elk kozijn aan het bouwkundig kader te worden bevestigd. De koppelingen moeten over de gehele hoogte/breedte doorlopen. De kozijnen kunnen onafhankelijk van elkaar bewegen; zorg voor voldoende vrije ruimte en dilataties tussen circa 2,5 en 6,0 m. Voor de verbinding tussen boven- en onderdorpel wordt gebruik gemaakt van een wisselsponning met buiten een waterdichte en binnen een luchtdichte afdichting. Tussen waterkering buiten en luchtdichting binnen geldt minimaal 15 mm afstand.
Verticaal gekoppelde kozijnen
Verticaal gekoppelde kozijnen moeten bij overschrijding van de kozijnbreedtes verankerd worden aan een achterliggende constructie of verstevigd volgens constructieve berekening. Renovaties passen in op gelijksoortige vereisten; deelvervanging valt niet onder dit katern.
Vochtbeheer en ventilatie in houtskeletbouw
Hout en houtskeletbouw vormen een sterke combinatie. Hout zorgt voor een natuurlijke uitstraling en goede isolatie, mits afkomstig uit verantwoord beheerde bossen. Bij houtskeletbouw is de bouwfysische compatibiliteit cruciaal: de wand is een samenhangend systeem van constructie, isolatie, luchtdichting en vochtregulatie. De montage begint met een grondige voorbereiding: sparing controleren, stelruimte verdelen, wandopbouw bepalen en luchtdichte/waterdichte aansluitingen plannen. Vochtbeheer is cruciaal: een gecontroleerde vochtbalans voorkomt schade. Koudebruggen moeten voorkomen worden; de isolatieschil moet naadloos doorgaan rondom het kozijn.
Een hoogwaardig ontwerp en uitvoering zorgen voor betere energieprestaties en minder risico op lekkages. Luchtdicht bouwen en waterdichtheid zijn even belangrijk als de mechanische bevestiging. Renovaties kunnen prestaties verbeteren, maar vereisen aandacht voor asbest en regelgeving bij sloopwerkzaamheden.
illbruck Luchtdicht Bouwen | Kozijnen
Samenvattend: een juiste positie van het kozijn, een consistente isolatieschil, robuuste luchtdichtingsdetailleringen en doordachte waterdichting vormen de kern van een duurzame en vochtbestendige montage in beton met houten kozijnen.