Algemeen: dit artikel behandelt op welke wijze aansluitingen van kozijnen op het bouwkundig kader dienen te worden uitgevoerd, met de basis uitgangspunten van traditionele kozijnaansluitingen op een stenen binnenblad met isolatie in de spouw. Volgens BRL 0801 paragraaf 6.1 draagt de timmerfabrikant in concept III en IV verantwoordelijkheid voor ontwerp en montage. In dit kader worden toepassingsklassen voor houten gevelelementen toegelicht; hoge blootstelling/belasting van het buitenklimaat kent strengere eisen aan materialen en verlijming.
11.2 Toepassingsklassen en uitgangspunten
De toepassingsklassen bepalen de mate van blootstelling/belasting door het buitenklimaat op het gevelelement. Onder beschut wordt verstaan buiten de slagschaduw van regen. Verbindingen t.b.v. onderdorpen mogen vanaf 50 mm boven het watergedragen vlak, zoals maaiveld, in hout uit duurzaamheidsklasse 1 en 2 en in houtsoorten als Oregon Pine en Sapeli worden uitgevoerd. Voor bergingskozijnen kunnen kozijnen ook met een metalen onderdorpel aan de onderzijde van de stijlen worden uitgevoerd.
Plaatsing in de bouw
Voor eisen en verantwoordelijkheden met betrekking tot aanlevering en plaatsing van kozijnen en toe te passen dichtingsmaterialen wordt verwezen naar katernen 40, 72, 73 en 81. In bouwkundige aansluitingen mogen geen capillaire naden voorkomen. Bij het plaatsen van raamdorpelstenen dient rekening te worden gehouden met een vrije ruimte in de aansluiting op de onderzijde van de onderdorpel, zodat de onderdorpel afeschilderd en onderhouden kan worden. De vrije hoogte onder de neus van de onderdorpel dient 15 mm te bedragen, met een waterslag van ten minste 10° afschuining, bijvoorbeeld volgens tekening 11.B2.03; of een dorpel met verhoogde neus mag toegepast worden, mits de scheluwte na plaatsing 0,5% van de kleinste afmeting is. Waar nodig kan toegangseis volgens Bouwbesluit afd. 4.1 art. 11.5 aanvullende maatregelen afdwingen.
Uitvoeringsvormen van kozijnen
- Inmetselkozijnen: spouwlatten worden toegepast als overgangselement tussen kozijn en bouwkundig kader (tekening 11.B1.01).
- Prefab betonnen wanden: bij montage tegen prefab wanden ook spouwlatten als overgangselement, met geprofileerde omkanten voor juiste aansluiting op het bouwkundig kader (tekening 11.B1.01).
- Niet dragende houten binnenspouwbladen en houtskeletbouw: aansluitingen wijken af van standaard inmetselkozijnen; tekeningen serie 11.B2 tonen veelvoorkomende details.
- Stelkozijnen: stelkozijn dient overgang te vormen tussen kozijn en bouwkundig kader. Aansluiting moet duurzaam waterdicht zijn en luchtdichting zoveel mogelijk aan binnenzijde, in één vlak geplaatst worden.
Bevestiging en draagstructuur: belastingen op het kozijn worden via het sponningstelsel naar het stelkozijn overgebracht. Bevestiging geschiedt met passende bevestigingsmiddelen of systemen; koudebruggen dienen voorkomen te worden.
Verankering, hoekankers en rekwerken
Het kozijn wordt rondom aan het bouwkundig kader verankerd met hoekankers. Hoekankers dienen corrosiewerend te zijn en geplaatst te worden tegen het bouwkundig kader binnen de thermische spouwisolatie. De h.o.h. afstand van hoekankers mag maximaal 700 mm bedragen; bij toepassing van reliëfdorpels kan een kleinere afstand gelden. Rekwerken naast, boven en/of onder het kozijn dienen als één geheel tegen het kozijn bevestigd te worden, rekening houdend met het zwaartepunt van het gevelelement (glaslijn).
Bevestiging hoekankers en verankeringspunten
Hoekankers worden bevestigd aan spouwlatten of rekwerken. De juiste bevestigingsmiddelen (type en afmetingen) bepalen de constructeur. Ankers dienen ook tegen het bouwkundig kader bevestigd te worden.
11.7 Dichtingen, luchtdicht en waterdicht
11.7.1 Luchtdichting bij de aansluiting op het bouwkundig kader
Door luchtdrukverschillen tussen spouw en woonruimte kunnen luchtstromen ontstaan. De aansluiting van kozijn op spouwlat met bouwkundig kader (warme zijde) moet een rondgaande luchtdichting hebben die ononderbroken, in één vlak wordt aangebracht. Ruimte voor luchtdichting moet afgestemd zijn op het toegepaste materiaal en de vervormingen. Indien technisch niet mogelijk, kan de dichting doorgaand, ononderbroken en verspringend geplaatst worden.
11.7.2 Waterdichting
Algemeen: waterdichte/waterwerende lagen worden toegepast; overlaps dienen dakpansgewijs te zijn. De bovenzijde van de spouwlat/stelkozijn en de bovendorpel dienen beschermd te worden tegen water in de spouw; indien lateidetailleringen worden toegepast, dient eventueel in de spouw terecht gekomen water naar buiten te worden afgevoerd. De waterdichte laag moet minimaal 150 mm hoog tegen het binnenblad bevestigd worden; buiten de gevelvulling dient het verticale deel ten minste 15 mm hoog te zijn. De waterdichte laag moet weerszijden van het kozijn ten minste 100 mm overlappen en ten minste 20 mm omhoog komen. Water op de bovendorpel moet voorkomen worden. Bij waterslag onder de onderdorpel moet in de spouw een waterwerende laag van minimaal 100 mm hoog aanwezig zijn en 5-10 mm afstand tot isolatiemateriaal houden om vochtdoorslag te voorkomen. De waterwerende laag moet het bovenliggende kozijn aan weerszijden ten minste 100 mm overlappen, zodat deze bedekt is door bovenliggende lagen van zijaansluitingen (dakpansgewijs overlappen).
Bij gekoppelde kozijnen groter dan 15 m² dienen stijlen en dorpels van elk kozijn aan het bouwkundig kader bevestigd te worden; de koppelingen moeten over de gehele hoogte/breedte doorlopen. Aandacht voor water- en luchtdichting tussen productonderdelen vereist voegdichtingen zoals schuimbanden, kit of rubbers. Duct-tijdige onderhoud aan voegdichtingen is noodzakelijk gezien de beperkte levensduur van water- en luchtdichtingsmaterialen. Na positionering en verankering aan het bouwkundig kader moeten de kozijnen op ten minste twee plaatsen van de te koppelen stijlen en/of dorpels met schroeven aan elkaar bevestigd worden. De verbinding maakt beweging mogelijk en biedt vrije ruimte voor krimp/zwel van hout. Voor de koppeling tussen boven- en onderdorpel wordt een wisselsponning toegepast; aan de buitenzijde een duurzame waterdichting, aan de binnenzijde luchtdichting. Een minimale marge van 15 mm tussen waterkering aan buitenzijde en luchtdichting aan binnenzijde blijft gerespecteerd.
11.9 Renovatie, levering en kosten
Bij renovatie geldt een afwijkende regelgeving ten opzichte van nieuwbouw. Asbest kan bij sloopwerkzaamheden voorkomen; inventarisatie is vereist voor veiligheidsredenen.
Voordelen en toepassingen van houten kozijnen: houten kozijnen bieden lange levensduur bij goed onderhoud; houtsoorten zoals mahonie en meranti blijven courant voor buitenkozijnen, met aandacht voor duurzaamheid en isolatie. Hout is vaak goedkoper dan kunststof, mits rekening houdend met onderhoud en levensduur. De keuze voor hout- en afwerking sluit aan bij energiebesparing en lange termijn rendement.
In deze sectie worden enkele praktijkoverwegingen voor onderhoud en montage besproken, zoals de keuze voor onderdorpels (hout of DTS/onderhoudsvrije varianten), draairichting en scharnierzijde, en het belang van een goede detaillering bij houten kozijnen in steens muren met zwelband en kit voor water- en luchtdichtheid. Ook wordt aandacht besteed aan verschillende houtsoorten zoals meranti en mahonie, hun isolerende eigenschappen en verwerkingsspecificaties.
Toepassingsvarianten en montage tips
- Bij houten buitendeurkozijnen: onderdorpelkeuze bepaalt vochtwering en garantie; houten onderdorpels kosten minder maar vereisen meer onderhoud, DTS onderdorpels zijn onderhoudsvrij.
- Bij bouwpakket kozijnen: montagevoorschriften zoals schroefafstand, lijm- en verbindingsmethoden; bouwpakket kan kosten besparen en eenvoudiger transport mogelijk maken.
- Bij glasafwerking: HR++ en HR+++ glasopties, en kiezen tussen verschillende groten en stijlen (draaikiep, stolpraam, glaslatpositie).
- Standaarddikte kozijnen: 68 mm of 90 mm (met triple of HR++ glas) afhankelijk van isolatiewensen.
- De samenstelling van de stijl-dorpelverhouding en de koppeling tussen kozijnen vereist aandacht voor dilataties, zodat elk kozijn onafhankelijk kan bewegen.
Samenvattend: een houten kozijn zonder onderdorpel vereist zorgvuldige detaillering van de aansluiting op het bouwkundig kader, correcte luchtdicht- en waterdichtingslagen, en passende verankering en rekwerken. De keuze voor materialen en onderdorpels hangt af van onderhoud, isolatiewaarde en gewenste levensduur.
Montage kozijnen | DW Kozijnen
tags: #houten #kozijn #zonder #onderdorpel