Houtsoorten herkennen en afwerkingsmethoden bepalen

Bij houtbewerking hoort de keuze van het meest geschikte hout. Afhankelijk van de toepassing, houtverbindingen, de bewerking en de gewenste stijl zijn er dus diverse houtsoorten mogelijk. Iedere houtsoort heeft weer ander eigenschappen, dat maakt hout zo’n divers materiaal. Hieronder vindt je een uitgebreid overzicht van houtsoorten die bij het maken van een meubel bijvoorbeeld tot de mogelijkheden behoren. Referenties: The wood handbook, houtinfo en wikipedia.

Overzicht en kernpunten

Bij het bewerken van hout is het belangrijk om te letten op de vochtigheid. Nadat je het bij een houthandel hebt gehaald, moet je het hout laten acclimatiseren op de plek waar je het hout gaat bewerken. Dit om te voorkomen dat het hout krom gaat trekken (een natuurlijke eigenschap van hout dat opdroogt).

Appelhout

Appelhout is een fruit houtsoort. Deze houtsoort wordt gebruikt voor blindwerk, knoppen en handrepen. De houtsoort is matig verkrijgbaar. Het is aan te raden een alternatief te kiezen. kersen- en peren zijn mak-kelijker verkrijgbaar en zijn prima alternatieven. Lees verder →

Beukenhout

Beukenhout is een harde hout soort die zowel gestoomd als ongestoomd te verkrijgen is. Deze houtsoort is slijtvast en is daardoor erg geschikt voor gebruiks-meubels zoals tafels en stoelen die tegen een stootje moeten kunnen. Lees verder →

Douglas hout

Douglas hout is, door de grove nerf, net als grenen niet erg geschikt voor het vervaardigen van fijn houtwerk. Deze houtsoort wordt vooral voor buiten toepassingen gebruikt. Lees verder →

Eikenhout (Europees)

Een belangrijke eigenschap van eikenhout is dat het niet snel rot. Een vakgebied waar eiken veel gebruikt wordt is de scheepsbouw. Lees verder →

Esdoorn (Amerikaans)

Esdoornhout is naast heel hard ook heel compact. Dit maakt het dus geschikt voor rechte lijnen en het recht afsteken, maar het vereist wel heel scherp gereedschap. De regelmaat van de nerf zorgt ervoor dat het makkelijk te bewerken is. Lees verder →

Essenhout

Essenhout is een makkelijk te bewerken houtsoort die niet te hart en niet te zacht is. Essen is één van de meest buigzame houtsoorten die bestaan. Om hier een beeld bij te vormen kan je denken aan het hout waar Epke Zonderland zijn oefeningen aan doet. Lees verder →

Grenenhout

Grenen is niet ideaal om meubels mee te maken. De reden dat hier handmatig minder meubels van gemaakt worden is dat er een enorm hardheid verschil tussen het lente- en zomer hout is. Het is wel mooi hout waar je kennis mee maakt tijdens de cursus. Lees verder →

Iep Hollandse

Iepenhout is een zeer fraaie hout soort die door de iepen ziekte veel is weg gehaald. Deze hout soort typeert zich door de vele kleuren die er in zitten. Deze kleuren komen pas echt tot leven als het hout goed wordt opgeschuurd en met olie of was afgewerkt wordt. Iep is een taaier hout die prima te bewerken is. Iep kan gebruikt worden voor meubelen kasten, salon tafels en overige decoratieve meubelen. Lees verder.

Kersenhout

Kersenhout is een mooi, decoratie en makkelijk te bewerken houtsoort. Om die reden aan te bevelen voor beginnend houtbewerkers. Deze houtsoort wordt vaak gebruikt voor decoratief meubilair, muziekinstrumenten en om panelen van te maken. Lees verder →

Larikshout

Larikshout (Lariks) is een naaldhout soort die vroeger veel werd gebruikt om masten voor boten van te maken. Het jonge hout is vrij harsig waardoor het wat lastiger te bewerken is. Lees verder →

Mahoniehout

Mahoniehout is een welbekende tropische harthout soort die door zijn uiterst stabiele karakter onder de favoriete houtsoorten valt onder houtbewerkers. Lees verder →

Notenhout

Notenhout is een zeer zachte en makkelijk te bewerken hout soort. Het voordeel van deze houtsoort is dat met minder fysieke moeite iets te maken valt. Het nadeel is echter dat je bij het bewerken mogelijk teveel van het hout weg beitelt of schaaft. Lees verder →

Padouk

Padoek is een tropische harthoutsoort die zich onderscheid door zijn typische dieprode kleur. Het hout is zeer weerbestendig en kan wel tegen een stootje. Deze houtsoort is zeer geschikt voor gebruiksmeubilair dat tegen een stootje moeten kunnen. Lees verder →

Purperhart

Purperhart is een tropische harthout uit midden en Zuid-Amerika. deze houtsoort is niet erg makkelijk te bewerken omdat het heel snel splintert. Door de rood- paarse kleur is het een een bijzondere houtsoort die voor decoratieve doeleinde gebruikt wordt. Lees verder →

Taxushout

Taxushout is een harde naaldhoutsoort die over het algemeen prima te bewerken is. De noesten zorgen er echter wel voor dat op die plaatsen met super scherp gereedschap gewerkt moet worden. Op die plaatsen zal het hout ook laster glad te krijgen. Lees verder →

Teakhout

Teak is één van de bekendere tropische harthout soorten. Deze houtsoort werd vroeger veel gebruikt voor het dek van een schip. Deze hout soort is namelijk zeer geschikt voor buiten er wordt ruw als hij nat wordt waardoor men niet uitgleed op het dek. Lees verder →

Wengé

Wenge is een tropische hardhout soort uit centraal Afrika. Deze fraaie donkere houtsoort blijft het mooist zonder afwerking. Wengé heeft een brandvertragende eigenschap waardoor deze houtsoort veel wordt toegepast. Lees verder →

Zebrano

Zebrano dankt zijn naam aan de typische afwisseling van zwart en wit kleur die doet denken aan een zebra. Dit hout is zeer splinterig waardoor het moeilijk te bewerken is maar het is wel een bijzonder mooi stuk hout voor decoratieve doeleinden. Lees verder →

Een rondleiding door de labs en testruimtes van SHR laat zien hoe breed het bedrijf georiënteerd is. Het bedrijf test alles wat met hout, houtbewerking en bouwen te maken heeft. ‘Tegenwoordig testen we ook de stevigheid van meubels’, licht René Klaassen (foto) de billen toe. SHR ontstond vijfentwintig jaar geleden als Stichting Hout Research. Oprichters waren drie mensen die tot dat moment bij TNO testwerk deden voor de certificering van ramen, deuren en kozijnen. Holger Militz, ook werkzaam bij de vakgroep bosbouw van Wageningen Universiteit, werd directeur. ‘Het succes van SHR is grotendeels aan hem te danken’, zegt Klaassen. ‘Hij was een heel actieve man met veel kennis van hout en houtverwerking. Binnen de kortste keren trok SHR de hele branche naar zich toe. Binnen vijf of zes jaar werkten er veertig mensen.’

De komst van nieuwe werknemers zorgde ook dat het bedrijf zich met nieuwe takken van sport ging bezighouden, zoals houtmodificatie. Klaassen: ‘Houtmodificatie is een milieuvriendelijke tegenhanger van verduurzaming van hout met koper, chroom en arseen, het bekende groene tuinhout. Zo waren we betrokken bij de ontwikkeling van de Plato-methode, waarbij hout op hoge temperaturen wordt gemodificeerd. Een andere succesvolle methode die deels bij SHR is ontstaan, is het acetyleren van hout. Daarbij brengen we azijnzuuranhydride in het hout in. Het azijnzuur bindt aan het hout op plekken waar normaal water bindt. Omdat water minder goed aan hout kan binden, is dat hout veel droger, waardoor het niet door schimmels wordt aangetast.

Zelf was Klaassen de eerste bioloog bij het bedrijf. Hij had zich al aardig toegelegd op hout. Hij studeerde biologie in Utrecht met als hoofdvak de zureregenproblematiek, en bijvakken als bosbouw en houtanatomie. Tijdens deze studie deed hij ook een opleiding tot timmerman. Later promoveerde hij op houtanatomie bij het Rijksherbarium van de Universiteit Leiden. Een van grote pijlers waarmee hij nu bezig is, is houtaantasting van met name paalfunderingen. ‘In de jaren negentig waren er in Haarlem huizen die ineens inzakten. Bij nader onderzoek bleek het om aantasting door bacteriën te gaan. Daar was nauwelijks wat over bekend. Ik heb toen de goeroe op het gebied van bacteriële houtaantasting benaderd, de Zweedse hoogleraar Thomas Nilssen. Met hem heb ik binnen een internationaal consortium ontrafeld hoe dat proces werkt. Verder is Klaassen betrokken bij het houtsoortenloket, dat voor handelaren bepaalt wat voor hout ze hebben gekocht.

Door FSC-certificering komt er weer meer tropisch hardhout op de markt, vaak ook onbekende soorten, waarvan we de eigenschappen nog niet kennen. Ook dat onderzoeken wij. Wanneer een houtsoort potentie heeft voor de Europese markt, kunnen de resultaten ook worden opgenomen in het Houtvademecum. Op 1 en 8 maart vindt bij SHR in Wageningen een houtherkenningscursus plaats. In deze tweedaagse training leren de deelnemers om vijftig veel voorkomende houtsoorten te herkennen op basis van uiterlijke kenmerken die met of zonder loepje te zien zijn op geschaafd langshout of scherp aangesneden kopshout. De meest voorkomende naaldhoutsoorten (6 stuks), gematigde loofhoutsoorten (14 stuks) en zo’n 30 veel gebruikte tropische loofhoutsoorten worden behandeld. De cursus duurt van 14.00 tot 21.00 uur en is inclusief diner. Bij aanvang krijgt iedere deelnemer het gloednieuwe Houtvademecum uitgereikt (zie ook www.houtvademecum.com; winkelprijs €139,95).

Als inleiding leren de deelnemers hoe de structuur van hout er uitziet en welke variaties in structuur, kleur en geur er zoal voorkomen. Ook wordt de verwantschap tussen de verschillende houtsoorten uitgelegd. Aan de hand van verschillende monsters oefenen de deelnemers de kenmerken in het hout te zien. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een schepmes en een loepje. Hierna wordt de deelnemers geleerd om in stapjes tot een houtsoortenherkenning te komen. Op basis van een indeling in naaldhout of loofhout, in tropisch of niet-tropisch hout en specifieke opvallende zaken (gewicht, geur, kleur, textuur of tekening) worden de mogelijk houtsoorten voor een monster al behoorlijk beperkt. Sommige houtsoorten zijn zo uniek dat ze op basis van deze eerste indeling al herkend worden. Bij houtsoorten met een minder unieke structuur wordt verder gekeken naar kenmerken die alleen met een loepje te zien zijn. Alle houtsoorten worden op deze manier besproken en ook wordt op kenmerkende eigenschappen ingegaan. Met de aangeboden informatie in de cursus zijn de meeste houtsoorten binnen enkele minuten te herkennen. Van belang is dan wel dat de deelnemers ook na de cursus blijven oefenen, zodat hun soortenkennis actueel blijft en ze een vaardigheid ontwikkelen in het kijken naar hout met of zonder loepje.

Belangrijke houtgroepen en voorbeelden die aan bod komen

• Naaldhout: grenen, vuren, dennen, lariks, Douglas, Oregon pine.
• Gematigd loofhout: berken, beuken, eiken (rood, wit), elzen, esdoorn, essen, haagbeuken, iepen, kastanje, kersen, noten, plataan, robinia.
• Tropisch loofhout: afrormosia, afzelia, andira (rode kabbes), bacuri, bangkirai, basralocus, bilinga, bruinhart, curupixia, demerara groenhart, faveira amargosa (gele kabbes), guariuba, guatambu, ipé, iroko, jatoba, keruing, mahonie, makoré, massaranduba, meranti, merbau, moabi, mutenye, padoek, panga panga, purperhart, sapeli, sipo, sucupira preta (zwarte kabbes), tatajube, teak en wengé.

De tweedaagse cursus kost € 650,- excl. BTW. Kun je teak van mahonie onderscheiden, en grenen van eiken? Lees onze deskundige gids met informatie over de meest gebruikelijke houtsoorten. Zachthout is afkomstig van naaldbomen, zoals de den, fijnspar of zilverspar. Zachthout groeit snelt en is daarom relatief goedkoop. Hardhout is afkomstig van breedbladige loofbomen. Bekende hardhoutsoorten zijn eiken, walnoot en mahonie. Er bestaat ook tropisch hardhout, zoals teak. Dit type hardhout is beter bestand tegen schimmels en insecten dan hardhout dat niet uit de tropen komt. Dit is stevig, duurzaam hardhout dat rijk is aan oliën, waardoor het waterbestendig is en ideaal om tuinmeubilair van te maken. Mahonie is tropisch hardhout en staat bekend om de consistente kleuren en prachtige houtnerven. Vaak wordt gedacht dat de kleur van mahonie dieprood is. Dit Europese hardhout kun je herkennen aan de lichte, gouden kleur met een rechte nerf en ongelijke structuur. Dit hardhout met rechte nerf varieert in kleur van donkerbruin tot geel. Het is lastig te onderscheiden van mahonie, wat een erg vergelijkbare houtsoort is, en vaak iets dieproder van kleur. Grenenhout is waarschijnlijk het makkelijkst te herkennen door de onderscheidende lichte kleur en de kolkende donkere knoesten. Het is zachthout afkomstig uit de gematigde klimaatzones op het noordelijke halfrond. Grenen vind je veel terug in meubels in huis. Ook wordt het vaak gebruikt binnen bouwconstructies. Er zijn twee soorten sparren: de zilverspar en de douglasspar. De zilverspar heeft een compacte nerf, terwijl de nerven van de douglasspar goed herkenbaar zijn en recht met een roodbruine kleur. Hout van de zilverspar is geschikt voor gebruik in de tuin en voor allerlei bouwconstructies. Vurenhout komt van de fijnspar en is licht van kleur met een subtiel rechte structuur, met fijne tot matige nerf. Vuren wordt veel gebruikt als constructiehout in en om het huis.

Houtsoorten en afwerkingen

Naaldbomen en loofbomen komen beide voor in Nederland en Scandinavië. Naaldbomen kenmerken zich door snelle groei en zijn meestal zachter. Loofbomen groeien langzamer en leveren harder hout. Kernhout en spintout geven inzicht in de houtstructuur: kernhout uit het binnenste, spint uit het buitenste deel. Houten meubelen zijn o.a. in de volgende “samenstelling” te verkrijgen: 100% massief hout of plaatmateriaal met afwerkmateriaal. Plaatmateriaal bestaat uit grove of fijne houtvezels, onder zeer hoge druk samengeperst (spaanplaat, MDF of HDF).

We kennen o.a. de volgende afwerkmaterialen (over plaatmateriaal):

1. Fineer
2. Hard kunststof
3. Kunststof folie
4. Gelakt MDF

Houten Meubelen (massief of gefineerd) kunnen worden gekleurd en/of afgewerkt met:

• Lak: Lak heeft de eigenschap om het meubel te kleuren en/of te beschermen tegen warmte- en vocht kringen. Lakken zijn verkrijgbaar in kleurloze lakken, transparante kleurlak en dekkende kleurlak. Onderhoudsadviezen: Wood Care Kits Matt Polish, Elite Polish of Shine & Fix.
• Was: Was geeft een warme natuurlijke uitstraling; regelmatig onderhoud is nodig. Onderhoudsadvies: Wood Care Kit WaxOil of Greenfix.
• Olie: Olie geeft een natuurlijke uitstraling en bescherming; meestal op lijnolie gebaseerd. Onderhoudsadvies: Wood Care Kit Greenfix.
• Teak: Teakhout kent een matig grof tot grove nerf en een licht- tot goudbruine kleur. Het oppervlak voelt vettig aan door olieachtige stoffen in het hout. Onderhoudsadvies: Wood Care Kit Teakfix.
• Onbehandeld: Kale onbehandelde houten meubelen blijven natuurlijk uitzien; ze hebben soms bescherming nodig en moeten qua uitstraling aansluiten bij de originele kleur. Onderhoudsraad: onbehandelde houtproducten.

Afwerkingen hout + afbeeldingen:

• Glanzend gelakt hout: egale beschermlaag, glanzend en glad oppervlak.
• Mat gelakt hout: kleurloze beschermlaag met een dof uiterlijk.
• Geolied hout: natuurlijke uitstraling, mogelijk kleine oneffenheden voelbaar.
• Hout met waslaag: glanzende afwerklaag, redelijk kwetsbaar in gebruik.
• Gemelamineerd hout: kunststof folie met houtprint, zeer glad aanvoelend.
• Hout afgewerkt met Teakfix
• Onbehandeld hout: natuurlijke houtkleur, stroef aanvoelend.

Houtsoorten en duurzaamheid:

• Duurzaamheidsklassen: Klasse 1 (Zeer duurzaam) 25 jaar+; Klasse 2 (Duurzaam) 15-25 jaar; Klasse 3 (Matig duurzaam) 10-15 jaar; Klasse 4-5 (Weinig tot niet duurzaam) 5-10 jaar of korter. Voorbeelden: Klasse 1 Ipé, Padouk; Klasse 2 Eiken; Klasse 3 Douglas; Klasse 4/5 onbehandeld Vuren of Grenen.
• Joins en werking: hout is hygroscopisch en reageert op omgeving; krimpen en zwellen bij wisselende vochtigheid. Zwelruimte bij montage is cruciaal.

Nuttige tips en productie-informatie

Geïmpregneerd en thermisch gemodificeerd hout verlengen de levensduur, maar op verschillende manieren. Geïmpregneerd hout wordt onder hoge druk behandeld met verduurzamingsmiddelen; thermisch gemodificeer hout wordt met stoom en hoge hitte behandeld. Beide verhogen duurzaamheid maar hebben verschillende eigenschappen.

Manieren van afwerking:

• Geïmpregneerd
• Thermisch gemodificeerd
• Geolied
• Gebeitst
• Geverfd

Vragen en leerpunten

• Wat is het verschil tussen naaldhout en hardhout?
• Wat betekent de duurzaamheidsklasse van hout?
• Waarom wordt mijn hout na verloop van tijd grijs?
• Mijn planken scheuren of trekken krom, is mijn hout kapot?
• Er zitten kleine gaatjes in mijn tropische hardhout, heb ik houtworm?
• Er zitten zwarte vlekken op mijn hout, hoe komt dat?
• Moet ik echt altijd voorboren bij hardhout?

Samenvatting van praktische keuzes

Het kiezen van de juiste vlonderhoutsoort is cruciaal voor duurzaamheid en esthetiek. Hardhout, geïmpregneerd hout, thermisch gemodificeerd hout, composiet hout, Lariks/Douglas hout, Bankirai hout, Eikenhout en Grenen hout behoren tot de populairste opties. Elke soort heeft unieke eigenschappen en voor- en nadelen, dus baseer de keuze op jouw behoeften en wensen.

tags: #houtsoorten #afwerking #bepalen