De renovatie van het Binnenhof is technisch, organisatorisch en politiek bestuurlijk een complex project. Het Binnenhof bestaat bijvoorbeeld uit vier gebruikers: de Eerste en Tweede Kamer, Raad van State en het ministerie van Algemene Zaken. Allemaal hebben ze een andere positie en andere belangen. TwynstraGudde draagt bij aan verschillende onderdelen van het renovatieprogramma, zoals transitiemanagement, ontwerpmanagement, ondersteuning bij besluitvorming en duurzaamheidsadvies.
Wie participeert er en waarom is afstemming cruciaal?
Voor de Tweede Kamer geeft TwynstraGudde samen met het Rijksvastgoedbedrijf invulling aan het ontwerpmanagement. Voor het gebouw van de Tweede Kamer werken vijf ontwerpteams tegelijk aan het uitwerken van het renovatieplan. Ontwerpmanagement houdt in dat we architecten, de landschapsontwerper en technisch adviseurs begeleiden om met elkaar een samenhangend plan te maken. De nieuwe publieksentree is de grootste toevoeging aan het Tweede Kamer complex. Bij het ontwerp zijn veel stakeholders betrokken, met ieder eigen belangen. Als projectmanager zorgen wij voor afstemming tussen deze stakeholders en zorgen we voor de benodigde voortgang van dit traject.
Om de uitgangspunten voor de entree scherp te krijgen hebben we de wensen en eisen voor de nieuwe publieksentree met de verschillende belanghebbenden gedefinieerd en partijen actief betrokken in het ontwerpproces. Bij de start van dit project waren de eisen voor duurzaamheid en circulariteit anders dan nu. Daarom hebben wij hier extra aandacht aan besteed. Voor het definitief en technisch ontwerp hebben wij een circulaire projectstrategie ontwikkeld en uitgevoerd. Deze strategie is door eigenaar (Rijksvastgoedbedrijf) en gebruiker (Tweede Kamer) vastgesteld.
De gebruikers van de Tweede Kamer verlieten in de zomer van 2021 het pand. De ondersteunende diensten moesten het beheer loslaten. Het complexdeel van de Tweede Kamer is ongeveer 80.000 m2 en telt zeven bouwdelen. De transitiemanager van TwynstraGudde heeft de overdracht van het Tweede Kamercomplex richting het Rijksvastgoedbedrijf naar de aannemerscombinatie begeleid. Daarnaast ondersteunen wij het Rijksvastgoedbedrijf en de Tweede Kamer in de besluiten over opeenvolgende faseproducten. Het bewaken van kwaliteit, tijd en geld krijgt in dit project een nieuwe dimensie, omdat we altijd in het oog houden dat er naast een technische waarheid ook een politieke waarheid is.
Openbaarheid, transparantie en de rol van open rapportages
Hoe breng je verduurzaming in bij een lopend project van deze complexiteit? Voor het definitief en technisch ontwerp hebben wij een circulaire projectstrategie ontwikkeld en uitgevoerd. De grootschalige renovatie van het Binnenhof is in volle gang. Het complex van de Tweede Kamer heeft verschillende gebouwdelen, eigendomssituaties en veiligheidsinstallaties. Om te kunnen starten met de renovatie zijn de gebouwen ontruimd en is het beheer overgedragen aan een aannemerscombinatie. De renovatie van het Binnenhof is een van de meest complexe projecten in Nederland. En doordat geen enkele plint hetzelfde is, is de renovatie een complexe opgave. TwynstraGudde zorgt er samen met het Rijksvastgoedbedrijf al sinds 2018 voor dat de enorme opgave invulling krijgt.
Op een cruciaal punt is de openheid rondom plannen en uitwerkingen: staatssecretaris Knops beloofde in oktober 2019 de rapporten over de renovatie openbaar te maken. Vanaf 2019 zijn meerdere rapporten en documenten openbaar geworden, waardoor discussies en besluitvorming zowel binnen als buiten de Kamer in alle openheid kunnen plaatsvinden. De minister rapporteert twee keer per jaar aan de Tweede Kamer over voortgang, maar deze rapportages kennen geen accountantscontrole en sluiten soms niet volledig aan bij interne rapportages van het Rijksvastgoedbedrijf. Desondanks blijft de openbaarheid een prioriteit voor de betrokken partijen.
Kosten, risico's en verantwoording
De grootschalige renovatie is er een van de grootste en meest complexe projecten in Nederland. De raming van kosten en planning is in beweging geweest: in 2015 werd een raming van 475 miljoen euro voorgesteld, maar in latere jaren steeg deze tot circa 2,7 miljard euro. De verschillende partijen hebben gezamenlijk gezocht naar manieren om deze kosten beheersbaar en transparant te houden. In 2019 werden meerdere disclaimers genoemd die extra kosten konden rechtvaardigen, bijvoorbeeld door beveiligingsverhogingen, duurzaamheidseisen en onvoorziene operationele risico’s. Het is essentieel dat het management continu de balans bewaakt tussen technische waarheden en politieke realiteit.
Het Binnenhof is een acht eeuwen oud monument met diverse bouwdelen en eigendomssituaties; dit maakt de renovatie extra complex. Er werken zes verschillende architectenbureaus aan de renovatie en diverse technische adviseurs om ieder een deel van het complex onder hun hoede te nemen. De renovatie richt zich op veiligheid, duurzaamheid en het verbeteren van de logistiek voor toenemende bezoekersstromen. De Tweede Kamer verhuist tijdelijk naar het voormalige ministerie van Buitenlandse Zaken, terwijl de Eerste Kamer en delen van Raad van State en Algemene Zaken een ander onderkomen krijgen.
Projectorganisatie en fasering
Het Ontwerpmanagement omvat een samenhangend ontwerpteam met architecten, landschapsontwerpers en technisch adviseurs. In de uitvoering wordt de circulaire projectstrategie toegepast, om circulariteit en duurzaamheid te verankeren in het definitieve ontwerp. De eerste plannen voor de publieksentree tonen een ruim en licht ontwerp met een ondergrondse ingang, die het bezoekersaantal (ongeveer 300.000 per jaar) beter kan opvangen. Het definitieve ontwerp wordt gevormd uit de eerder vastgestelde voorlopige ontwerpen en het programma van eisen (PvE).
De start van de bouwfase is gepland nadat alle gebouwen leeg zijn en de overdracht naar de aannemerscombinatie is afgerond. In het voorbereiden van dit proces voeren TBI-ondernemingen en de betrokken partijen diverse onderzoeken uit naar constructie, materialisatie en beschermingsmaatregelen. De renovatie biedt daarnaast gelegenheid tot functionele verbeteringen, waarbij de nieuwe centrale publieksentree als een van de meest zichtbare verbeteringen geldt.
Op deze manier worden de wensen en eisen van de Tweede Kamer en andere gebruikers integraal meegenomen in het ontwerp- en aanbestedingsproces. Wil je alle publicaties in een handzame uitgave ontvangen? Deze uitgave geeft een overzicht van de aanpak en de voortgang van het renovatieprogramma van het Binnenhof.
Achtergrond en historische context
Het Binnenhof bestaat uit zeven bouwdelen (A, B, C, H, J, K en N) en omvat een combinatie van historische en moderniseringsfasen. De renovatie is onderdeel van een bredere wens om veiligheid, toegankelijkheid en duurzaamheid te waarborgen, terwijl de identiteit van het gebouw behouden blijft. Het project wordt geleid vanuit Rijksvastgoedbedrijf in samenwerking met de Tweede Kamer en andere gebruikers, met duidelijke verantwoording en open communicatie.
BBC over de Directievoering en het Toezicht van de renovatie van het Binnenhof in Den Haag
Verhuizen, samenwerking, en openbaarheid blijven sleutelpunten in dit traject. De betrokken partijen blijven in dialoog om ervoor te zorgen dat de renovatie niet alleen functioneel en veilig is, maar ook democratische processen en publieke betrokkenheid stimuleert. De renovatie van het Binnenhof blijft dankzij deze intensieve samenwerking een van de meest aandacht-getinte en gespannen maar leerzame bouwprojecten van Nederland.
tags: #inspraak #tweedekamer #verbouwing