Een beregeningsinstallatie (beregeningssysteem) is de ideale manier om de tuin te beregenen of bewateren zonder er veel tijd aan te besteden. Beregeningssystemen hebben verschillende voordelen. Tijdens de vakantie is er geen noodzaak meer om de buren water te laten geven. Bovendien geeft een constant wateraanbod met de juiste hoeveelheid water ook mooiere planten en bloemen. Ook bij beregening is een goede voorbereiding het halve werk. In deze en volgende hoofdstukken wordt stap voor stap toegewerkt naar een succesvolle beregeningsinstallatie. Door de stappen één voor één te volgen worden de verschillende facetten toegelicht en uitgewerkt. Op deze pagina geven we een korte introductie van de verschillende soorten Rain Bird-sproeiers en druppelslang, maar ook van andere producten zoals het Root Watering System (RWS).
Er zijn verschillende oplossingen om het water voor iedere situatie optimaal af te geven. Turbinesproeiers zijn sproeiers met een waterstraal die langzaam links- en rechtsom over het gebied gaat. Ze worden met name toegepast voor het gazon. De waterstraal is relatief hard waardoor planten en bloemen schade op kunnen lopen. Ze werken met door water aangedreven tandwielen waardoor ze stil zijn en een groot bereik hebben. De Rain Bird 3500 heeft een bereik tussen de 4,6 en 10,7 meter en de 5000 serie een bereik tussen 7,6 en 15,2 meter. De sproeiers worden standaard geleverd met een volledige set sproeimondjes. De sproeihoek is instelbaar tussen 40 en 360°. Alle turbinesproeiers zijn zogenaamde pop-up sproeiers. Dit betekent dat de bovenkant van de sproeier, wanneer deze niet in gebruik is, gelijk ligt met het grondniveau en tijdens het sproeien uit de grond omhoog komt. Hierdoor kan het gras gewoon gemaaid worden en is er over struikelen uitgesloten. Er zijn uitvoeringen met een pop-up hoogte van 10, 15 of 30 cm. De turbinesproeiers worden standaard geleverd met verschillende sproeimondjes. Afhankelijk van het sproeibereik dat u nodig heeft, kiest u het juiste sproeimondje.
De Rain Bird 1806-nevelaar en Rain Bird 1800 serie-nevelaars zijn all-round sproeiers die geschikt zijn voor kleinere gazons en borders. De nevelaar sproeit het water constant over het gehele oppervlak. Een nevelaar wordt geleverd zonder sproeimondje. De straal is afhankelijk van de sproeimondjesserie en de waterdruk. Het bereik van nevelaars ligt, afhankelijk van de sproeimondjesserie tussen de 0,6 en 9,1 meter. Nevelaars bevinden zich, net als turbinesproeiers, in de grond en komen tijdens het sproeien omhoog. Hierdoor kan het gras gewoon gemaaid worden en struikelt er niemand over de sproeier. Er zijn uitvoeringen met een hoogte van 7.5, 10, 15 of 30 cm. Voor een gazon adviseren wij de 10 cm versie. Nevelaars worden standaard geleverd zonder sproeimondjes. Deze moeten los geselecteerd en besteld worden. Daarnaast zijn er nog de Hunter MP Rotators die uitstekend op de Rain Bird 1800 serie-nevelaars te monteren zijn. De MP rotators hebben als voordeel dat ze een groter bereik hebben (tussen 2,4 en 9,1 meter), maar per uur weinig water verbruiken. Hierdoor kunnen er relatief veel gelijktijdig op de waterleiding aangesloten worden.
De specificaties van de sproeimondjes kunnen in de informatiesheets opgezocht worden. Hoe dit in zijn werk gaat, komt aan bod in de voorbeelden. Rechts staat een overzichtstabel van een willekeurig gekozen sproeimondjes met vaste hoeken. De sproeimondjes met een vaste hoek verbruiken minder water en hebben een egaler sproeibeeld dan instelbare sproeimondjes. De maximaal toegestane werkdruk bij een nevelaar is afhankelijk van het sproeimondje. Het is niet altijd verstandig verschillende soorten sproeiers in 1 zone te combineren. Er kan namelijk een verschil zitten in de hoeveelheid neerslag in mm/uur. Als deze combineert worden kunnen bepaalde delen al verzadigd zijn met water terwijl andere delen nog te droog zijn.
Een druppelslang is een product dat veel wordt toegepast op plaatsen die moeilijk met sproeiers zijn te beregenen. Bijvoorbeeld bij dichte beplanting of bodembedekkers. Daarnaast zijn ze goed toepasbaar voor heggen, hagen en jonge bomen. Een druppelslang geeft het water relatief langzaam af waardoor er niet snel plasvorming ontstaat en er relatief veel meters op de waterleiding aangesloten kunnen worden. Een druppelslang is slang waarin kleine gaatjes zitten op een vaste afstand van zo'n 33 cm. In feite is het geen gaatje, maar een menbraam. Door slimme techniek wordt het water, ongeacht de waterdruk, met een constant aantal liters per minuut afgegeven. Het water wordt daardoor langzaam en gelijkmatig aan de grond afgestaan over de lengte van de slang. Er zijn uitvoeringen die per membraan 2,3 liter, 3,5 liter of 4,3 liter per uur afgeven. Een druppelslang is er in uitvoeringen voor boven- en ondergrondse toepassing. Voor ondergrondse toepassing adviseren wij een goede kwaliteit te nemen. De Rain Bird XF SDI is daarvoor prima geschikt.
Voor bovengrondse toepassing bestaat een uitgebreide keuze. Het Rain Bird Root Watering System, afgekort als RWS, is speciaal ontwikkeld om water rechtstreeks en diep bij boomwortels af te geven. In het Nederlands betekent dit zoveel als Direct Wortelbewateringssysteem. Een volwassen boom heeft een prachtige meerwaarde voor uw tuin. Ze zijn echter kostbaar en het risico dat de boom de verplaatsing niet overleeft is aanwezig. Het RWS is een holle buis die aan beide zijden van de boom in de grond wordt ingegraven. De buis is voorzien van een raster aan kleine gaatjes zodat het water gelijkmatig aan de grond afgegeven zal worden. Het water komt de buis, ongeacht de waterdruk, binnen met 72 liter water per uur. Er zijn 3 uitvoeringen verkrijgbaar met een lengte van +/- 25 cm, 46 cm en 91 cm. Hoe groter de boom en wortels, hoe groter de buis.
Praktische voorbeelden: stap-voor-stap beregenen
In voorbeeld 1 zijn alle stappen doorlopen om een vierkant of rechthoekig gazon te beregenen. In de praktijk komen we ook gebogen oppervlaktes tegen. In dit voorbeeld zien we een gazon in de vorm van een halve cirkel. De straal van de cirkel is 7 meter (diameter 14 meter). We gaan uit van een beschikbare waterdruk (werkdruk) bij de sproeiers van 2.0 bar. Voor het berekenen van uw eigen installatie gaat u uit van de druk die u zelf heeft bepaald onder het hoofdstuk Bepalen van de watercapaciteit. De gebruikte nevelaars in voorbeeld 1 hebben een sproeibereik tot maximaal 4,5 meter. Turbinesproeiers beginnen bij ongeveer 4,5 meter en zijn daarmee de passende oplossing voor ons gazon met een diameter van 14 meter. Als u de documentatiesheet van de Rain Bird 3500 serie-turbinesproeiers opent, ziet u dat deze afhankelijk van de druk en het gebruikte sproeimondje een bereik heeft van 4,6 tot 10,7 meter. Daarnaast valt op dat turbinesproeiers niet werken met een vaste sproeihoek. Dit type sproeier heeft een instelbare hoek van 40 tot 360°. Het sproeibereik is met maximaal 35% te reduceren. Dat is 10% meer dan bij de nevelaars. De sproeier wordt geleverd inclusief alle sproeimondjes. In de documentatiesheet lezen we dat sproeimondje 2,0 bij 2.0 bar een bereik heeft van 8,2 meter. Rechts ziet u de gegevens van dit sproeimondje. Ook hier trekken we 10% vanaf zoals in voorbeeld 1 uitgelegd is. We komen daarmee aan een bereik van 7,4 meter die ook nog tot maximaal 35% is te verkleinen.
Stap 1: We nemen de stappen iets sneller dan in voorbeeld 1 aangezien het principe van het plaatsen duidelijk is. We positioneren eerst de 3 onderste sproeiers en de bovenste sproeier. Turbinesproeiers hebben een instelbare sproeihoek. Tijdens de installatie zal de hoek dus per sproeier ingesteld moeten worden. We zien dat er in de onderste hoeken en in het midden boven nog geen head-to-head is. Stap 2: Om de head-to-head te verbeteren voegen we 2 sproeiers toe in de cirkel. De diameter van deze 2 sproeiers maken we iets kleiner dan die uit stap 1, omdat er anders over de onderrand gesproeid wordt. Een andere optie is de cirkels groter te maken, maar er zal dan water aan de onderkant buiten het gazon komen. Dit heet overspray. Of dit een probleem is, hangt af van hetgeen zich naast het gazon bevindt. In het voorbeeld kiezen we ervoor om de cirkels kleiner te maken. Stap 3: De laatse stap die we uitvoeren, is het vermelden van het waterverbruik. In de tabel zien we in de vierde kolom dat ons sproeimondje bij 2 bar een verbruik heeft van 0,34 m³/uur. Zoals we eerder hebben gelezen is deze waarde constant. Ook als de cirkel kleiner is dan 360°. We tellen daarom het aantal sproeiers en vermenigvuldigen dit met 0,34 m³/uur. We gaan nog steeds uit van het sproeimondje dat in dit voorbeeld gebruikt wordt. In de tabel van valt in de tweede kolom van rechts af te lezen er bij bij 2 bar +/- 10 mm water per uur op de te beregenen oppervlakte valt. Dit is bij een hoek van 360°. Stel dat de hoek is ingesteld op 180° dan is de oppervlakte tweemaal zo klein. De hoeveelheid water die de sproeier afgeeft, blijft gelijk met 0,34 m³/uur, waardoor er +/- 20 mm op het oppervlak neerkomt. In het bovenstaande voorbeeld kan het een optie zijn om de sproeiers op te splitsen in meer dan 1 zone. Hoe dit exact werkt, leest u in het hoofdstuk groeperen in zones.
In voorbeeld 2 heeft u kunnen lezen dat bij de Rain Bird 3500-turbinesproeier de neerslag op een te beregenen oppervlakte verdubbelt als de sproeihoek van 360 naar 180° wordt teruggedraaid. Ook is uitgelegd hoe hiermee omgegaan kan worden. Selecteer op basis van de afmetingen van de te beregenen oppervlakte de juiste sproeier. Stap 1: Ook nu gaan we wat sneller door de stappen heen. We beginnen met de plaatsen van de sproeiers langs de randen. Tijdens het installeren van de sproeiers zal de sproeihoek van iedere sproeier exact ingesteld worden. Rondom de border zien we nog geen beregening. Stap 2: Om de beregening rond de border goed te krijgen voegen we 3 sproeiers toe. De tekening laat het niet zien, maar deze 3 sproeiers zullen enig water sproeien over de rand van de border. Dat komt omdat de sproeiers met een rechte straal sproeien en de ronde vorm van de border niet exact kunnen volgen. Dat is niet te voorkomen. We zien dat de head-to-head al aardig goed is. Stap 3: We plaatsen de laatste 2 sproeiers langs de border. Hiervan schroeven we de diameter tijdens de installatie wat terug. In de tekening is te zien dat de cirkels wat kleiner zijn. Er is daardoor geen sprake van 100% head-to-head, maar dat is niet erg. Als we de cirkels niet kleiner maken, ontstaat er overspray aan de onderkant en dat willen we in dit voorbeeld voorkomen.
In uw eigen ontwerp zult u bij bolle vormen altijd moeten kiezen tussen geen head-to-head of enige overspray. Stap 4: De laatste stap. Het noteren van het waterverbruik per sproeier. We lezen in de vierde kolom van bovenstaande tabel dat bij het gekozen sproeimondje en een druk van 2,5 bar het verbruik 0,5 m³/uur is. Net als bij de Rain Bird 3500-turbinesproeier is dit verbruik constant ongeacht de ingestelde hoek van de sproeier. Wat opvalt, is dat het totale waterverbruik erg hoog is. Dat is ook niet vreemd, want het betreft een behoorlijk groot gazon en er zijn flink wat sproeiers nodig. Mogelijk levert uw waterleiding niet genoeg water om het hele gebied in 1 keer te beregenen.
In het hoofdstuk Groeperen in zones leert u hoe u de sproeiers kunt verdelen in verschillende zones. In voorbeeld 2 heeft u kunnen lezen dat bij de Rain Bird 3500-turbinesproeier de neerslag op een te beregenen oppervlakte verdubbelt als de sproeihoek van 360 naar 180° wordt teruggedraaid. Ook is uitgelegd hoe hiermee omgegaan kan worden.
Borders: nevelaars versus druppelslang
Tuinen bestaan echter zelden geheel uit gras. Vaak zijn er delen ingericht als planten- of bloemborder. We onderscheiden daarbij 2 verschillende soorten borders. Beregenen met nevelaars: borders waarbij de planten van voor naar achter gezien in hoogte oplopen en de bodem niet geheel bedekken. Beregenen met druppelslang: borders met erg dichte beplanting, grote obstakels of bodembedekkers waarbij het voor nevelaars lastig is om het water goed bij de wortels van de planten te krijgen. Deze manier van beregenen is toepasbaar bij een groot gedeelte van alle planten- en bloemborders.
Een mooie kleurrijke tuin wil natuurlijk iedereen. Om uw tuin mooi te houden hebben uw planten voldoende water en onderhoud nodig. Een beregeningssysteem is dan een ideale uitkomst. Dit kunt u eenvoudig zelf aanleggen met de juiste materialen. Verwen uw planten met natuurwater. Om uw planten nog meer te verwennen, kunt u het beste natuurwater gebruiken. In natuurlijk water zitten namelijk gezonde voedingstoffen voor uw planten. Een waterpomp, zoals een beregeningspomp of hydrofoorpomp is dé oplossing om het water vanuit een bron naar uw sproeiers te pompen. Hierdoor bespaart u tevens kostbaar drinkwater!
Bij een kleine tuin wil het nog wel lukken om met een enkele tuinsproeier de tuin te beregenen. Maar als u een grote tuin heeft, dan heeft u meestal niet voldoende aan één sproeier. Een standaard waterleiding genereert niet genoeg druk om meerdere sproeiers tegelijkertijd aan het werk te krijgen. Een beregeningspomp kan wél een hogere druk realiseren. Deze waterpomp wordt naast een externe bron, zoals een sloot of kanaal, geplaatst (dus niet uw buitenkraan). Deze pomp zuigt het water via een aanzuigslang aan, waar het vervolgens met een hoge druk naar uw sproeiers wordt geperst.
Stappenplan beregeningssysteem aanleggen
- Graaf sleuven van ongeveer 60 cm diep om de leidingen of tyleenslang onder de grond te kunnen plaatsen. Dit is voldoende ruimte om ze te beschermen tegen vorst in koude periodes.
- Plaats de buizen in de gleuven en verbind deze met elkaar met behulp van verbindingsstukken en/of PVC-lijm (indien je PVC-buizen gebruikt). Zorg ervoor dat alles stevig en waterdicht is aangesloten. Gebruik eventueel een T-verbinding op de plaatsen waar de sproeiers komen. U kunt er ook voor kiezen om gaten in de buis te boren. Bij een tyleenslang kunnen er enkele gaatjes in de slang worden geprikt om daar de sproeiers/druppelaars aan te sluiten. Plaats de grondklemmen om de buizen stevig vast te zetten, zodat ze niet gaan verschuiven.
- Controleer of alles goed vast zit en sluit de watertoevoer aan. Dit kan de buitenkraan zijn (bij kleine installaties), of het inschakelen van de tuinpomp.
- Als er geen lekkages zijn, kunt u de gleuven weer dichtmaken. Installeer een beregeningscomputer op de watertoevoer, zodat het systeem zichzelf in- en uitschakelt. Stel de gewenste opties in.
- Kijk eens op onze pagina accessoires voor koppelstukken e.d..
Welke waterpomp heb ik nodig? Er zijn verschillende soorten waterpompen beschikbaar die aan uw beregeningsinstallatie gekoppeld kunnen worden. De bronpomp wordt in het water geplaatst. Voordat u een waterpomp aanschaft, is het belangrijk eerst uw beregeningssysteem in kaart te brengen. Hierdoor kan de leidingweerstand berekend worden, en kunt u aflezen hoeveel druk uw sproeiers nodig hebben om genoeg water door te laten. Iedere pomp beschikt namelijk over een minimale en een maximale prestatie (pomp curve) die meestal is af te lezen in een grafiek. Presteert de pomp grotendeels in het middelste gedeelte van deze grafiek, dan is er een optimale balans tussen de druk en hoeveelheid water die door de pomp wordt afgeleverd.
Om te controleren of de installatie van de druppelbevloeiing werkt, kun je een indicator plaatsen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een pop-up sproeier. Hiervan wordt de nozzle dichtgedraaid. Als er druk op de sproeier komt, komt deze omhoog. Zodra de sproeier zichtbaar is boven de grond is dit een teken dat de druppelbevloeiing werkt. Heb je het programma gestart maar de sproeier komt niet boven de grond uit?
Een druppelsysteem is speciaal geschikt voor de beregening van jouw tuin met een lage hoeveelheid water per uur. Doordat met een druppelsysteem het water direct bij of in de buurt van de wortels van de plant, is de beregening heel doelgericht. Hierdoor geef je op een efficiënte manier water en bereik je tevens een uitstekende besparing van water. Het is heel gemakkelijk om een druppelsysteem te automatiseren. De meest eenvoudige manier is om een tijdklok op jouw waterkraan te plaatsen. Hierdoor wordt de start- en eindtijd bepaald. Het is ook mogelijk om het druppelsysteem aan te sluiten op een beregeningscomputer. Vaak wordt dit toegepast als in de tuin ook gewerkt wordt met pop up sproeiers voor de gazons.
Bij een druppelsysteem van tyleen, leg je een tyleenslang met een diameter van 16 mm langs de te beregenen beplanting. Op de plaatsen waar een plant staat, prik je met een ponspen een gaatje in de tyleenslang. Vervolgens sluit je op het gaatje met een insteekplug een irrigatieslang aan. Aan het einde van de irrigatieslang plaats je een eindgrondpen waar je de irrigatieslang door kan steken. Aan het uiteinde van de irrigatieslang plaats je een druppelaar. Je kan zelf kiezen welke waterafgifte per uur wenselijk is. Een druppelsysteem met een druppelslang is geschikt om bodembedekking, dichte beplanting, haagrijen en bomen extra te beregenen.
Een druppelslang is een flexibele slang waarmee je zeer snel en eenvoudig een druppelsysteem aanlegt. Een druppelslang heeft een gelijke verdeling van de druppelaars over de druppelslang. Bij de verschillende druppelslangen staat precies aangegeven wat de waterafgifte per uur is. Een zweetslang is een slang met een poreuze buitenwand, waardoor de zweetslang over de gehele lengte en rondom water afgeeft aan haar omgeving. Het lijkt dus alsof de slang "zweet". Je kan een druppelslang zowel bovengronds als ondergronds plaatsen. Het voordeel van het plaatsen onder de grond is dat het water niet kan verdampen. Dit levert je een waterbesparing op tot wel 50%. De zweetslang heeft aan het uiteinde een "gardena" koppeling, waardoor je deze eenvoudig op de kraan kunt aansluiten. Een druppelsysteem kan met een ondergrondse druppelslang ook ondergronds worden aangelegd. Dit wordt met name toegepast bij gazons, borders en plekken die gevoelig zijn voor vandalisme. Het voordeel ondergronds beregenen is, dat je de hele dag onzichtbaar kan beregenen en dat bovendien het water direct bij de wortels van de plant komt. De ondergrondse druppelslang heeft op gelijke afstanden van elkaar druppelaars in de slang zitten. Door de druppelaars wordt het water afgegeven aan de omgeving.
Heb je nog vragen over een druppelsysteem? Een druppelsysteem is een vorm van micro-irrigatie om planten, struiken, bloemen en gewassen gedoseerd water te geven. Druppelsystemen leveren het water direct bij de wortel af en zorgen zo voor een flinke waterbesparing. Je gebruikt precies de hoeveelheid water die je nodig hebt zonder dat er water verdampt of wegstroomt naar bijvoorbeeld de weg of jouw tuinpad. Om een druppelslang aan te leggen, heb je in ieder geval een druppelslang of zweetslang en een wateraansluiting nodig. Een druppelsysteem werkt op basis van een druppelslang die om de 30cm voorzien is van een druppelaar. Deze geeft het water af in kleine druppeltjes. Daarnaast zijn er ook zweetslangen verkrijgbaar die over de gehele lengte van kleine gaatjes (poriën) zijn voorzien. Een druppelsysteem kan eenvoudig op een waterleiding of waterstopcontact aangesloten worden. Als de kraan wordt aangezet, vult de slang zich en komt het water druppelsgewijs vrij. Dat hangt ervan af of je kies voor bovengrondse of ondergrondse aanleg. Bij hagen en plekken met een dichte begroeiing wordt er meestal gekozen om de zweet- en druppelslangen boven de grond aan te leggen. Met behulp van grondpennen en een eindgrondpen hou je de slang op zijn plek. Jouw beregeningssysteem wordt mooi aan het zicht onttrokken en hoeft niet te worden ingegraven, zoals bij een ondergronds druppelsysteem. Hiervoor zijn weer speciale ondergrondse druppelslangen verkrijgbaar.
Bij WitWay vindt je voor messcherpe prijzen alle onderdelen die je nodig hebt om jouw eigen druppelsysteem aan te leggen. Onze zweet- en druppelslangen zijn verkrijgbaar op een rol van 25, 50 of 100 meter. Verder kan je gebruik maken van onze flexibele tyleenslang om jouw systeem helemaal op jouw eigen wensen aan te passen. Hiermee bepaal je precies wat de waterafgiftepunten zijn door op deze plekken met een ponspen een gaatje te prikken. Nu kan je hier een druppelaar in plaatsen. WitWay heeft een uitgebreid assortiment met klemkoppelingen, oversteekfittingen en accessoires voor jouw druppelsysteem.
Heb je een regenton in je tuin staan en vraag je je af of je die kunt combineren met een druppelslang voor efficiënte besproeiing? Goed nieuws: dit is absoluut mogelijk én het helpt je om water te besparen! Door een druppelslang aan te sluiten op je regenton combineer je twee duurzame tuiniermethoden. Je gebruikt opgevangen regenwater (gratis en kalkvrij) én je besproeit je planten via een waterbesparend systeem dat precies daar water afgeeft waar het nodig is. Plaats de filter: Bevestig eerst een filter aan het kraantje van je regenton. Monteer de drukverlagende adapter: Omdat druppelslangen werken bij lage druk, is het belangrijk om een drukverlagende adapter te gebruiken. Sluit de druppelslang aan: Verbind nu je druppelslang met de adapter. Een druppelslang werkt het beste als er voldoende waterdruk is. Plaats je regenton daarom idealiter op een verhoging. Elk 10 cm hoogteverschil geeft ongeveer 0,01 bar druk. Ja, met behulp van T-stukken en koppelstukken kun je een netwerk van druppelslangen creëren.
De juiste inhoud kies je op basis van je dakoppervlak: voor kleine tuinen volstaat 100 tot 200 liter, voor grotere percelen is 500 liter of meer aan te raden. Een regenton wordt aangesloten op de regenpijp via een inlaatfilter. Regenwater stroomt van het dak via de pijp in de ton en wordt daar opgeslagen. Onderin de ton zit een aftapkraan waarmee je het water kunt gebruiken voor de tuin of dieren. Een overloop zorgt dat de ton bij volle stand niet overloopt.
tags: #irrigatiesysteem #vanaf #regenpijp