Asbest is een mineraal dat uit microscopisch kleine vezels bestaat en niet zichtbaar is met het blote oog. Het werd in de vorige eeuw wereldwijd veel toegepast als brandwerend bouwmateriaal en is sindsdien verboden. De schadelijkheid van asbest hangt voor een groot deel af van de totale hoeveelheid vezels die iemand in zijn leven inademt, en van de toestand waarin het materiaal verkeert.
Is er een verschil tussen een kortdurige blootstelling en lange termijn blootstelling?
Bij een korte blootstelling, bijvoorbeeld tijdens een brand waar asbest vrijkomt of bij kleine klussen in en om het huis, neemt de kans op kanker door asbest nauwelijks toe. De kans op kanker door asbest is klein als de totale lifetime blootstelling laag blijft. Een normaal dagelijkse blootstelling is laag gedurende het hele leven.
Bij iemand die vele jaren veel asbestvezels heeft ingeademd, is het risico aanzienlijk groter. Dit komt vooral voor bij bepaalde beroepen zoals bouwvakkers, timmermannen, installatietechniek en industrie. Tegenwoordig zijn de regels strenger en de lange wachttijd tot kanker-gemiddeld circa 40 jaar-zorgt ervoor dat het aantal kankers door asbest nog steeds toeneemt, hoewel de blootstelling nu veiliger is.
Wat doet het RIVM en andere instanties?
Het RIVM adviseert de Rijksoverheid over asbestbeleid en werkt mee aan het uitvoeren ervan. Het Kenniscentrum Asbest (KCA) beantwoordt vragen van SZW en IenW, en faciliteert VIP voor landelijke validatie van saneringstechnieken. Voor vragen over risico's kunt u contact opnemen met de GGD in uw regio.
Asbest kan gevaarlijk zijn als het beschadigd raakt of wordt bewerkt (zagen, schuren, boren, breken). Bij niet-hechtgebonden materialen kunnen vezels zelfs zonder beschadiging vrijkomen, terwijl bij hechtgebonden asbest vaak geen vezels vrijkomen zolang het niet wordt bewerkt. Verweerd asbest moet vaak verwijderd worden, zeker als het in het buitenland of op het dak ligt waar weersinvloeden asbestvrij maakt.
Herkennen en identificeren van asbest
Asbest is lastig te herkennen omdat de vezels microscopisch klein zijn. Wel kun je indicatoren gebruiken: bouwjaar van het pand (meestal tussen 1945 en 1994), structuur en toepassing van het materiaal, en de aanwezigheid van vezelachtige patronen. Asbest kan verschillende kleuren hebben (wit, blauw, bruin), maar kleur alleen is geen betrouwbare maatstaf. Bij twijfel is een laboratoriumonderzoek noodzakelijk.
Hechtgebonden asbest zit stevig vast in een materiaal en hoeft in veel gevallen niet direct verwijderd te worden zolang het intact blijft. Bij dakbedekking en schoorstenen moet het echter altijd verwijderd worden als het beschadigd raakt of verweert. Niet-hechtgebonden asbest is gevaarlijker omdat vezels makkelijker kunnen vrijkomen en moet doorgaans zo snel mogelijk door een professioneel asbestbedrijf worden weggehaald.
Toepassingen en risico's
Asbest werd gewaardeerd om zijn sterkte, slijtvastheid, isolatie en lage kosten. Het werd vooral na 1950 veel toegepast in gebouwen en schepen. Er is onderscheid tussen hechtgebonden en niet-hechtgebonden toepassingen. Materialen die verweerd zijn of bewerkt worden, kunnen veel asbestvezels vrijmaken, wat gevaarlijk is om in te ademen. De gezondheidsschade, zoals mesothelioom en longaandoeningen, kan pas jaren later aan het licht komen-vaak 10 tot 60 jaar na blootstelling.
Er is aangetoond dat asbestvezels mogelijk kankerverwekkend zijn vanwege ijzerinhoud, wat vrije radicalen kan veroorzaken die DNA beschadigen. Sommige schimmels en micro-organismen onderzoeken naar ijzeropname laten zien dat bepaalde schimmelsoorten ijzer uit asbest kunnen halen en vezels kunnen vangen, waardoor ze minder vrij in de lucht terechtkomen. Desalniettemin blijft voorkomen en saneren de belangrijkste maatregelen.
Wat te doen bij vermoedens van asbest in huis
Als u vermoedt dat er asbest in uw huis zit, laat dan een asbestinventarisatie doen door een erkend bedrijf. Een visuele inspectie kan starten met kosten van circa 400-500 euro; bij destructieve inspectie wordt ook achter verborgen plekken gekeken. Verwijdering door niet-gecertificeerde partijen is meestal verboden en gevaarlijk. De eigenaar is verantwoordelijk voor veilige verwijdering van asbest bij beschadiging of bij sloop-/renovatieplannen.
Tot 1994 is asbest veel toegepast in onder andere asbestcement golfplaten, dak- en wandbekleding, vloerzeil en rioleringsbuizen. Asbest kan in huurwoningen voorkomen; verhuurders moeten informatie verstrekken over aanwezige asbest. Voor koophuizen geldt dat eerdere onderzoeken of koopcontracten aanwijzingen kunnen geven waar asbest zit. Het is raadzaam een gecertificeerd asbestinventarisatiebedrijf in te schakelen en daarna te beslissen over sanering.
Praktische richtlijnen bij klussen
Laat asbesthoudend materiaal altijd verwijderen door een erkend bedrijf en probeer het materiaal niet zelf te verwijderen of te bewerken. Als u toch zelf aan de slag wilt: voldoe aan strikte voorwaarden en werk in één keer het hele oppervlak weg, zonder te zagen of te breken, en uitsluitend wanneer het material los ligt en geen schade heeft. Voor 1994 werden veel daken van schuurtjes en garages met asbest gemaakt; na 30 jaar is verwering waarschijnlijk en kan sanering noodzakelijk zijn. Daken zonder structurele schade kunnen soms blijven zitten, afhankelijk van de situatie.
Als er asbest in de bodem zit door verontreiniging rondom mijnen of industrie, is de kans op ziekte geringer dan bij wind- of stofinhalatie in gebouwen. Een inspectie en sanering in kaart brengen door professionals is dan aan te raden, zeker bij renovaties of sloopwerkzaamheden.
Extra notities over herkenning en bronnen
Asbest is een verzamelnaam voor zes mineralen met microscopische vezels. De vezels kunnen in de longen blijven en zijn niet af te breken. Het identificeren van asbest vereist laboratoriumonderzoek onder een microscoop. Heeft u vragen of wenst u advies op maat, bel dan een erkend asbestinventarisatiebedrijf of JongDijk Asbestsanering voor advies of sanering.
Wat is asbest en wat zijn de risico's? - Homekeur
Weten waar asbest zit en hoe te handelen kan het verschil maken tussen veilig blijven en gezondheidsrisico’s. Laat altijd een professional meekijken bij twijfel en volg Advies op Maat bij eventuele ingrepen in een gebouw met mogelijk asbest.
Praktische samenvatting van risicogebieden en stappen
- Identificeer mogelijke locaties: plafonds, vloeren, daken, dakgoten, riolering, vensterbanken, schuurtjes en schoorstenen.
- Laat een asbestinventarisatie doen door een erkend bedrijf.
- Beslis over sanering of behoud op basis van gezondheid en bouwkundige toestand.
- Laat verwijdering en afvoer uitvoeren door gecertificeerde specialisten.
- Bij renovatie of aankoop van een woning voor 1994: kies voor advies en inspectie vooraf.