Isaias Afwerki werd geboren op 2 februari 1946 in de Aba Shi'Aul-wijk van Asmara, Eritrea, toen onder Brits bestuur. Hij doorliep een jeugd in Asmara en ging naar de Prince Makonnen High School (nu Asmara Secondary School), waar hij zich bezighield met discussies over nationalistische Eritrese politiek. In 1965 begon hij aan de studie techniek aan de College of Engineering van de Haile Selassie I University in Addis Ababa, Ethiopië, maar vertrok in 1966 na tegenvallende cijfers en een gemiste herkansing van het eerste semester. In september 1966 trok Isaias met Haile Woldense en Mussie Tesfamichael naar Kassala, Sudan, om zich aan te sluiten bij de Eritrean Liberation Front (ELF).
Bij terugkeer in 1968 werd hij aangesteld als politiek commissaris van de ELF's Zone 5 in de Dekibarek-regio. De groep begon kritiek te leveren op de sectarische neigingen van de ELF. In 1969 leidde interne machtsstrijd tot de defectorie van Zone 5, waaronder Isaias, waarna zij zich verenigden met Kebessa-krijgers onder Mesfin Hagos en de Ala-groep vormden. In augustus 1971 hielden deze christelijke defectors een vergadering bij Tekli en stichtten Selfi Natsinet (“Independence Party”). Isaias volgde zichzelf op als leider, en publiceerde Nihnan Elamanan (“We and Our Goals”).
In 1972 verklaarde de ELF oorlog aan de PLF, wat een burgeroorlog tot gevolg had tot 1974. Tijdens deze periode werd Selfi Natsinet steeds machtiger in de PLF en werden belangrijke besluiten genomen over de richting van de beweging. Een crisis ontstond toen de Obel-factie in april 1973 vertrok; Isaias pleitte vervolgens voor eenheid en een sterke militaire en bestuurlijke structuur, wat uiteindelijk leidde tot de vorming van de Eritreese Volksbevrijlingsfront (EPLF) in augustus 1973. Na de executie van elf EPLF-leiders, waaronder Mussie Tesfamichael, op 11 augustus 1974, wist Isaias tegen de vroege jaren 80 het movement te centraliseren en te transformeren naar wat hij voor ogen had.
De EPLF werd een strakke nationalistische organisatie onder toezicht van een krachtige binnenpartij die alle belangrijke beslissingen nam. Vanaf medio jaren 80 begin Isaias de politieke kern van de oprichters van de EPLF te marginaliseren en de partij te vullen met loyale aanhangers. Bij het tweede congres van de EPLF in 1987 werd hij benoemd tot secretaris-generaal, waarmee hij vrijwel alle macht in handen kreeg. Volgens Dan Connell kreeg Isaias rond die tijd onbetwist de controle over de EPLF. Als leider van de Eritrese strijd tegen Ethiopisch bestuur werd Isaias een symbool van verzet.
In april 1991 bevrijdde de EPLF Asmara uit de Ethiopische handen; in de volgende maand verdreven zij de Derg-troepen uit de omgeving. In april 1993 werd er een door de VN-onder toezicht staank referendum over onafhankelijkheid gehouden en in de daaropvolgende maand werd Eritrea de facto onafhankelijk. Op 16 februari 1994 werd de EPLF hernoemd tot het People’s Front for Democracy and Justice (PFDJ) en Isaias werd verkozen tot secretaris-generaal. Hiermee begon hij de Politieke en Administratieve controle over het land te consolideren, terwijl hij ook de commandant van het leger bleef en voorzitter van de PFDJ was.
Isaias onderging economische hervormingen, maar een grondwet uit 1997 werd nooit ingevoerd en verkiezingen werden afgelast. In zijn eerste jaren werd hij door sommige waarnemers gezien als een nieuw type Afrikaans president. In 1997 werd de grondwet vastgesteld, maar pas in 2001 werd de presidentsverkiezing uitgesteld en diverse oppositie-leiders gearresteerd. De regering werd bekritiseerd vanwege mensenrechtenschendingen en het voortdurend uitbreiden van de nationale dienst en repressie.
In 2018 maakte Eritrea’s verhoudingen met Ethiopië een onverwachte ommezwaai door, nadat Ethiopisch premier Abiy Ahmed aan de macht kwam. Een “joint declaration of peace and friendship” op 9 juli 2018 legde de basis voor heropening van handelsroutes en portactiviteiten, en in september 2018 werd opnieuw een vredesverdrag ondertekend in Jeddah. Sindsdien hebben de inlichtingendiensten nauwere samenwerking, terwijl de grenskwesties tussen de twee landen en andere regionale spanningen aanhouden. Isaias bleef intussen een geduchte en afstandelijke leider die een lange termijn visie opleverde voor Eritrea, vaak met een combinatie van autoritaire bestuur en nationaal zelfvoorzienende ontwikkeling.
Gedurende zijn bewind werd Eritrea geconfronteerd met ernstige mensenrechtenschendingen en een gebrek aan politieke pluralisme; talrijke rapporten vermelden opsluitingen, verdwijningen en repressie. In 2012 noemde de danmalige premier van Ethiopië, Meles Zenawi, Isaias soms een ambitieuze, maar wispelturige medestander; na Zenawi’s dood veranderden de regionale verhoudingen en ontwikkelingen onder Abiy Ahmed. Isaias werd vaak beschreven als een beheerder die vreesde voor verlies van controle en die afhankelijk was van sterke, centrale macht om zijn visie te handhaven.
Isaias heeft nooit publiekelijk een verkiezing gewonnen of een democratisch mandaat ontvangen volgens de rapportages en werd gezien als iemand die een constitutionele mandaat vermijdt en de onafhankelijkheid van Eritrea bewaart door een strikte en soms autoritaire controle. Hij werd ook een belangrijke figuur in regionale geopolitiek; Eritrea onder zijn leiding had inspanningen aangewend in de betrekkingen met onder meer Iran, Noord-Korea, Rusland en Syrië, en het land raakte verstrikt in conflicten met buurlanden zoals Ethiopië en Djibouti. Met de verhoudingen met Ethiopië in 2018 veranderde de dynamiek in de regio en werd de oorlogstoestand in het zuiden geleidelijk beëindigd.
Isaias Afwerki blijft een controversiële en bepalende figuur in Oost-Afrika: hij wordt beschreven als strategisch en vasthoudend, maar ook als autoritair met een temperament en een neiging tot geheimhouding. De toekomst van Eritrea en de regio hangt nauw samen met hoe zijn leiderschap en het politieke systeem blijven evolueren, en hoe internationale betrekkingen en mensenrechten worden benaderd in de komende jaren.
Eritrean President Pins Hope on China to Reshape New World Order of Cooperation
Belangrijke feiten in vogelvlucht:
- Isaias Afwerki werd geboren in Asmara, 1946, in een periode van Brits bestuur.
- Na studies en militaire training leidde hij de EPLF, die Eritrea uiteindelijk onafhankelijk maakte in 1993.
- In 1994 werd hij secretaris-generaal van de PFDJ en bleef hij de machtig leider van Eritrea, met beperkte politieke vrijheid en controverse rond mensenrechten.
- De verschuivingen in de relaties met Ethiopië in 2018 veranderden de regionale dynamiek, hoewel Eritrea nog steeds een streng bewind kent.