Waar komt dit nieuws vandaan? Een artikel van 2 juni in de krant De Standaard wees op vereenzaming als risicofactor voor vroegtijdig overlijden.
Het gebrek aan vrienden zou het immuunsysteem negatief beïnvloeden en stress veroorzaken. Dat laatste kan dan weer het risico op hartaandoeningen verhogen. De verhoogde sterfte zou vergelijkbaar zijn met het roken van 15 sigaretten per dag.
Onderzoek naar de invloed van eenzaamheid op vroegtijdig overlijden Een internationaal team van wetenschappelijke onderzoekers onderzocht de invloed van eenzaamheid op vroegtijdig overlijden (2).
Eenzaamheid wordt geassocieerd met een minder goede algemene gezondheid door minder goede eet- en leefgewoonten. Dat kan de sterfte beïnvloeden.
Om die relatie te onderzoeken, voerde het wetenschappelijk team een literatuurstudie uit. De wetenschappers zochten naar waarnemende cohortstudies die eenzaamheid bij de start van de studie in kaart brachten via vragenlijsten en tijdens de opvolging de sterfte op termijn nagingen.
In totaal vonden de wetenschappers 27 studies op meer dan 1 miljoen mensen. Gemiddeld verhoogde eenzaamheid de kans op vroegtijdig overlijden met 33%.
Volgens de onderzoekers leidt sociale eenzaamheid tot minder gezonde eet- en leefgewoonten wegens een gebrek aan motivatie en een lager zelfbeeld. Eenzame mensen:roken meer; eten minder fruit en groenten; zijn fysiek minder actief;drinken meer alcohol. Al die factoren samen kunnen de stijging van de sterfte verklaren.
Bron (1) Nu ook op medisch voorschrift: een goede vriend | De Standaard 2 juni 2023.
Hoe moet je dit nieuws interpreteren? Deze literatuurstudie toont aan dat sociale afzondering de kans op vroegtijdige sterfte verhoogt, maar het is niet duidelijk hoe dat komt. Sociale eenzaamheid kan aanleiding geven tot chronische stress, maar gaat ook vaak gepaard met minder gezonde eet- en leefgewoonten. Daardoor is het in waarnemende studies altijd moeilijk om een onderscheid te maken tussen beide mogelijke oorzaken van verhoogde sterfte.
Een bijkomende moeilijkheid is dat de aanwezigheid van een ziekte eveneens kan leiden tot sociale vereenzaming. Iemand die bijvoorbeeld chemotherapie krijgt voor kanker, voelt zich dikwijls minder goed om sociale contacten te leggen. Daardoor kan die persoon een verhoogd risico hebben om vroegtijdig te overlijden. De vergelijking met roken gaat evenwel niet helemaal op. Sociale eenzaamheid gaat gepaard met een stijging van de vroegtijdige sterfte met 33%, terwijl roken de sterfte door kanker, hartziekten en infecties met 180% doet stijgen (3).
Roken is dus veel nadeliger voor de gezondheid dan sociale afzondering. Dat neemt niet weg dat de Wereldgezondheidsorganisatie eenzaamheid en sociale afzondering vooral bij ouderen aanziet als een probleem voor de volksgezondheid. Daarom is het belangrijk dat er maatregelen genomen worden om eenzaamheid te beperken (4).
Conclusie Leven met weinig sociale contacten is inderdaad niet gezond, omdat wie zich eenzaam voelt vaker ongezonde eet- en leefgewoonten heeft. Daardoor kan eenzaamheid het risico op vroegtijdig overlijden verhogen. Sociale afzondering is echter niet te vergelijken met roken, zoals het krantenbericht beweert. Roken is nog veel slechter voor de gezondheid dan een gebrek aan sociale contacten.
Dat neemt niet weg dat bepaalde maatschappelijke inzichten en beleidsmaatregelen belangrijk blijven. De overbehandeling van eenzaamheid als puur individueel probleem heeft beperkingen; er ligt een behoefte aan bredere maatschappelijke aandacht en gerichte interventies.
Risicofactoren van eenzaamheid
- Eenzaamheid ontstaat vaak door combinatie van risicofactoren
- Genetische factoren kunnen meespelen
- Verlies van sociale contacten, activiteiten of werk speelt een rol
- Gezondheidsproblemen en persoonlijkheidskenmerken dragen bij aan eenzaamheid
Let op: dit onderdeel gebruikt geen blokquote per instructie; onderstaande paragrafen zijn in dezelfde structuur verwerkt.
Eenzaamheid wordt beïnvloed door genen De erfelijkheid van eenzaamheid wordt tussen de 37% en 55% geschat. Dit betekent dat een deel van de verschillen tussen mensen in eenzaamheidsgevoelens wordt bepaald door genetische factoren. De genetische invloed lijkt een grotere rol te spelen bij jongeren dan bij ouderen.
Sociale eenzaamheid vooral door beperkt sociaal netwerk Eenzaamheid komt vaak voor; bijna de helft van de Nederlanders voelt zich wel eens eenzaam (zie: cijfers over eenzaamheid). Het hebben van vier belangrijke relaties beschermt doorgaans tegen eenzaamheid. Ook het hebben van een divers netwerk beschermt tegen eenzaamheid. Een divers netwerk betekent variatie in familie, vrienden, buren en collega’s. De uitwisseling van steun is tevens belangrijk binnen relaties.
Gevolgen van eenzaamheid Stress onderliggend aan veel negatieve gezondheidsgevolgen
Mensen zijn sociale wezens. Wanneer er een gebrek aan sociaal contact is, veroorzaakt dit een stressreactie. Die stressreactie stimuleert om contact te zoeken met anderen, maar zorgt er ook voor dat mensen zich meer gaan focussen op mogelijke bedreigingen uit de (sociale) omgeving. Dit leidt tot angstige, vijandige en depressieve gevoelens.
Eenzaamheid verhoogt mogelijk risico op dementie Uit onderzoek blijkt dat eenzaamheid het risico op dementie verhoogt. Het hebben van een klein sociaal netwerk en het weinig ondernemen van sociale activiteiten is gerelateerd aan slechter cognitief functioneren.
Eenzaamheid kan leiden tot depressie en suïcide Eenzaamheid kan tot een depressie leiden.
Factoren die samenhangen met eenzaamheid Lichamelijke en verstandelijke beperkingen en eenzaamheid gaan vaak samen. Ook zijn er verschillen tussen mannen en vrouwen en leeftijdsgroepen, zie Eenzaamheid naar leeftijd en geslacht. Eenzaamheid komt iets vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Vanaf 75 jaar is het percentage eenzamen hoger.
Eenzaamheid is niet alleen een persoonlijk probleem. Het is een maatschappelijke tijdbom met verstrekkende gevolgen die verder reiken dan het individuele lijden. We staan aan de vooravond van een sociale crisis die, als we niet ingrijpen, kan escaleren tot een volledige ontbinding van het maatschappelijk weefsel. De weg van eenzaamheid naar sociale desintegratie, toenemende polarisatie en uiteindelijk zelfs gewapend conflict is korter dan we denken.
Eenzaamheid is een neurologisch fenomeen dat het brein meetbaar verandert. Wanneer mensen chronisch eenzaam zijn, treden er neurobiologische reacties op. Het stresshormoon cortisol stijgt, de prefrontale cortex functioneert minder effectief, en het beloningssysteem voor sociale interacties raakt ontregeld. De hersenen gaan in een overlevingsmodus die evolutionair is ontwikkeld om gevaar te detecteren.
Neurologisch geïnformeerde interventies en herontwerp van digitale omgevingen: Programma’s tegen eenzaamheid moeten rekening houden met de neurologische realiteit van sociale angst en hyperalertheid. Technologiebedrijven moeten verantwoordelijkheid nemen voor de sociale impact van hun producten. Investeren in fysieke ontmoetingsruimten en educatie over relationele vaardigheden zijn belangrijke pijlers.
Extreme vormen: hikikomori Een extreme vorm van isolatie, genaamd hikikomori, komt vooral voor onder jongeren en wordt gezien als een moderne vorm van depressie. Het fenomeen is niet cultuurgebonden en kan ook buiten Japan voorkomen.
De weg terug naar verbinding Gelukkige voorbeelden en praktische handvatten helpen om sociale contacten te onderhouden, zoals virtuele ontmoetingen en aandacht voor de kwaliteit van relaties in plaats van kwantiteit.
Tot slot: in buurten waar veel mensen weggaan, kan achterblijven zich eenzaam voelen; verbondenheid met de woonplek of buurt heeft daarom veel invloed op hoe iemand zich voelt.
tags: #isolatie #van #de #samenleving