Tien jaar geleden ontwikkelden twee Zweedse telecom-miljonairs isolatiemateriaal van oude kranten. Brandvertragend, geluidswerend en volledig circulair. Een fabriek in Nederland is nu de volgende stap voor dit materiaal. Volgens iCell zitten zij in een impasse. Ze hebben een fantastisch duurzaam product dat ze graag met een eigen fabriek naar Nederland willen halen. Maar zo’n investering is een financieel risico en afzet is nog niet gegarandeerd. Zij zitten nu in een dilemma: gaan ze nu investeren, omdat ze geloven in de groeimarkt van duurzaam isolatiemateriaal?
De oorsprong en potentie van papier als bouwgrondstof
iCell werd in 2012 opgericht door twee Zweden die rijk werden in de telecom. Totdat ze besloten het roer radicaal om te gooien en zich te richten op duurzaamheid. Ze zagen een kans voor isolatiemateriaal op basis van cellulose uit papier en ontwikkelden een innovatief productieproces. Aan de ene kant gingen oude kranten de fabriek in. iCell is niet de enige die weet dat papier een mooie grondstof is voor allerlei duurzame toepassingen. Milieudienstverlener en recycler PreZero zet zich al jaren in voor de inzameling en verwerking van papier en karton. Daarnaast is het bedrijf voortdurend op zoek naar nieuwe projecten en toepassingen voor oud papier. Volgens value chain directeur papier en karton bij PreZero is het omzetten van een oude krant naar een nieuwe krant mooi. Maar het is nog mooier als ze oud papier kunnen upcyclen naar een hoogwaardige toepassing.
Proces en materiaal: van papier tot isolatiemaat
Na een uitgebreid marktonderzoek zijn ze overtuigd van de potentie van een iCell-fabriek in Nederland. Met PreZero als grondstoffenleverancier. Maar daarmee zijn ze er nog niet klaar. Ze hebben ook commitment nodig van de bouwsector. Oud papier en karton worden ingezameld en tot grote balen geperst. Deze balen papier worden in een grote pulper gereinigd. Wat overblijft is papierpulp: water met papiervezels. In verschillende stappen wordt de pulp gezuiverd en gefilterd. Uiteindelijk wordt de natte derrie gedroogd en in grote vellen opgerold. Daarna kan er weer van alles mee gemaakt worden. De vuistregel was altijd dat dit proces zeven keer herhaald kon worden. Daarna was de papiervezel te klein om te recyclen. Maar inmiddels laat onderzoek zien dat het wel vijfentwintig keer kan. Hoe verder de techniek vordert, hoe vaker ze papier kunnen recyclen.
Overigens doet Nederland het goed op dit gebied. Een natuurlijk materiaal als papier leent zich heel goed als isolatiemateriaal. De holle vezels houden warmte vast en kunnen zowel vocht opnemen als afstoten. Bovendien dempen papiervezels geluid, hierdoor wordt je huis veel stiller. De matten bestaan uit 80 procent oude kranten, 10 procent zouten (tegen schimmelvorming) en 10 procent bindvezel. De papiervezelmat gaat de concurrentie aan met isolatiemateriaal op basis van mineralen, zoals glas- en steenwol. Glas- en steenwol hebben vergelijkbare isolatiewaarden, maar zijn ook goedkoper. Bij de prijs van mineralewol wordt geen rekening gehouden met de impact die ze hebben op het milieu. Glas- en steenwol zijn moeilijk te recyclen. Dus belandt het in de verbrandingsoven of op de stort. Daarbij wordt mineralewol op veel hogere temperaturen (800 °C) gemaakt dan papieren isolatie (120 °C). Daardoor is de CO2-uitstoot door productie ook veel hoger. Glas- en steenwol zijn per definitie onbrandbaar. Hoe zit dat een isolatiemateriaal van papier?
Veiligheid, prestaties en levensduur
De matten zijn uitvoerig getest en voldoen aan alle brandveiligheidscertificeringen, ook hun wanden werken brandvertragend. Bij uitslaande brand zorgen ze dat de structuur van het huis langer blijft staan. Dat draagt bij aan de veiligheid. De maakindustrie in China speelt een belangrijke rol voor papierstromen over de hele wereld. China exporteert veel, dus is de vraag naar karton hoog. De dozen gemaakt van dit karton vinden vervolgens hun weg naar andere continenten. In het Westen worden de dozen verzameld, verpulverd en weer tot karton gevormd. Daarna gaan de platen karton terug naar China, waarna het proces zich herhaalt.
Maar de afgelopen jaren waren onrustig. Nieuwe duurzaamheidsmaatregelen, importheffingen en door corona gehinderde logistieke ketens schudden de papierwereld op. De afgelopen twee jaar kende de grootste papierprijsstijgingen ooit. Wat weerhoudt bouwbedrijven dan om de stap naar papier te zetten? De bouwwereld is best risicomijdend, hierdoor wisselen bouwbedrijven niet snel van materiaal dat ze al goed kennen. Ook de prijs speelt nog steeds een grote rol. De transportkosten zijn te hoog als ze iCell uit Zweden halen. Ten derde staat de bouw bol van de certificaten. Elke materiaaltoepassing behoeft een eigen certificaat. Zij hebben de essentiële certificaten, maar om het product voor een breed scala aan toepassingen te gebruiken, hebben ze nog meer nodig. En daar komen de kosten voor de aanvraagtrajecten voor duurzame of gerecyclede materialen nog bij.
iCell heeft inmiddels al een aantal referentieprojecten in Nederland gerealiseerd. Ze worden bijvoorbeeld gebruikt op de TU Delft en in het circulaire restaurant De Vondeltuin in Amsterdam. In april is op de Floriade een ecolodge te zien voorzien van iCell-materiaal en later, in het voorjaar, start ook woningbouwvereniging deltaWonen een pilot. Door de geluiddempende werking worden de wanden eveneens gebruikt om lawaai te beperken van luchtbehandelingskasten en ventilatiesystemen. Nederland staat met 100.000 nieuwe woningen per jaar voor een gigantische bouwopgave en de overheid stuurt steeds meer op verplicht gebruik van duurzame materialen. Neem daarbij de renovatieopdracht voor energiezuinige gebouwen en je hebt ons inziens met isolatie een flinke groeimarkt te pakken.
Verwachtingen en samenwerking
iCell kan nu al leveren uit Zweden, maar het liefst zien de twee ondernemers zo snel mogelijk groen licht voor een fabriek in Nederland. Als ze het sein krijgen zetten ze een speldenprik op de kaart. Met de kennis uit Zweden bouwen ze een fabriek zo op. Binnen anderhalf jaar staat ie er dan. De ondernemers staan te popelen om dit samen met partners uit de bouw op te zetten. Ze bieden een unieke kans om samen te investeren in dit partnerschap en een fabriek te bouwen. “Wat een vakman!” Frank Elders heeft niet veel woorden nodig om de kennis en kunde van Wigand Dijkstra, directeur van iCell Benelux, te omschrijven.
Ervaringen uit de praktijk
Samen met zijn gezin is hij de trotse nieuwe eigenaar van het Tolhuisje, het kleine huisje tegenover het oude Sportcentrum Tijenraan in Raalte. Een monument uit vervlogen tijden dat op termijn dienst moet gaan doen als Bed & Breakfast. Prachtig natuurlijk, maar voordat iCell in beeld was nog niet met de beste isolatiewaardes. “Nadat de iCell isolatie was aangebracht, hebben we een aantal koude nachten gehad. Het was voor Elders - zelf energievakman bij Energieloket Salland - het onomstotelijke bewijs dat hij een goede stap had gemaakt door iCell Benelux in te schakelen. Twijfels had hij niet, maar het is natuurlijk wel fijn als het goede gevoel wordt bevestigd. iCell Benelux brengt namelijk cellulose isolatie op de markt, gemaakt van oude kranten. En dat is voor iedereen wel even wennen.
“Maar”, stelt Dijkstra. “Het kan snel gaan. In Zweden, het land waar cellulose isolatie is ontwikkeld, is iCell in zeven jaar uitgegroeid tot marktleider als het gaat om natuurlijk isolatiemateriaal.” De familie Elders heeft zorgvuldig gezocht naar de beste manier van na-isoleren en bescherming van de constructie. “Naast een uitstekende isolatiewaarde biedt iCell bijzonder goede brandwerende, vocht-regulerende en akoestische eigenschappen. Onze wens is om van de gehele nieuwbouw en het tolhuis een energieneutraal en gasloos-project te maken. Dan is het van groot belang dat de basis, de bouwkundige schil, goed is. Cellulose isolatie is vernieuwend, maar het gebruik van oude kranten als middel tegen kou en vocht is al zo oud als de weg naar Rome. Het is nog niet zo lang geleden dat wielrenners in de Tour de France krantenpapier onder hun wielershirt stopten alvorens zich vanaf een Alpentop naar beneden te stortten.
“Het gebruik als isolatiemateriaal in woningen en bedrijfspanden is in Nederland onbekend, maar in vele andere landen wordt het wel toegepast. Bijvoorbeeld in de Verenigde Staten en de Scandinavische landen waar ze al langer met isolatievlokken van krantenpapier werken. In Zweden is dat doorontwikkeld tot isolatiematten. Een mooi voorbeeld van upcycling, vindt Dijkstra. “Een laagwaardig materiaal als oud papier krijgt een nieuwe bestemming als hoogwaardig isolatiemateriaal. We staan garant voor een gezond woon-, leef- en werkklimaat en dat is letterlijk een goed nieuws verhaal!
De Raaltenaar heeft de boodschap inmiddels op meerdere beurzen verkondigd en heeft zelfs al meerdere onderscheidingen mee naar huis mogen nemen. Tijdens het ‘Material Matters’ congres kreeg zijn bedrijf de handen op elkaar voor het beste initiatief op het gebied van circulaire economie. En tijdens de Bouwcompleet en SGA Vakdagen ging iCell naar huis met de Innovation Award. De prijzen en de bijbehorende publiciteit trekken natuurlijk wel de aandacht. Zo is iCell Benelux inmiddels actief voor erkende partijen op het gebied van recreatie, bouw, toerisme (o.a. Landal) en installatietechniek/duurzaamheid (o.a. Vooral het traject met Landal springt in het oog. Daar is het zogenaamde project ‘Expedition Zero’ gestart met als doel om op termijn een energieneutraal vakantiepark te kunnen bieden. “En daar mogen wij in participeren”, stelt Dijkstra trots.
Hij heeft de directie van Landal weten te overtuigen met zijn verhaal over duurzaamheid en een prettige verblijfsomgeving (betere akoestiek en stabiel binnenklimaat) voor de gasten. “We hebben een aantal huisjes ingericht met onze cellulose isolatie. Die gaan we een jaar lang monitoren en vergelijken met de andere huisjes.”
In de praktijk blijkt: cellulose isolatie biedt uitstekende brandveiligheid, geluiddempende eigenschappen en een hoge weerstand tegen vocht. De matten voelen als katoen, zijn zacht maar toch stevig, en hebben een technische levensduur van ongeveer 75 jaar. Wanneer een gebouw na bijvoorbeeld 30 jaar wordt afgebroken kan het product worden hergebruikt. Het voegt dus zeker wat toe en het heeft absoluut zin. Wij gebruiken afval, en dat afval is opnieuw recyclebaar.
Toepassingen en toekomstperspectief
EverUse circulaire isolatie bewijst dat oud papier ook via andere vormen kan worden ingezet. Voorbeelden zoals kantoren, woningen, loodsen en meubels tonen aan dat het materiaal 100% recyclebaar is en geen schadelijke stoffen bevat. Het productieproces vindt geheel in Nederland plaats, wat transportuitstoot beperkt. Damp-open bouwen is steeds belangrijker. Dat kan met EverUse. Groeimogelijkheden zijn er zeker: hoewel overstappen naar een minder bekend materiaal in de bouwsector traag gaat, groeit de aandacht voor duurzaamheid en papier- en drukwerk. iCell ziet potentieel in een bredere toepassing van papierisolatie en zoekt constructieve samenwerking met partijen uit de bouw.“
Een andere inspirerende richting is het idee van upcycling van oud papier naar hoogwaardige isolatie en woningisolatie, met nadruk op damp-open bouw en gezond binnenklimaat. De verhaallijn laat zien hoe oude kranten een kringloop kunnen maken van afval naar waardevolle bouwcomponenten, en hoe samenwerking tussen producenten, leveranciers en bouwers nodig is om dit potentieel te vertalen naar grootschalige realisatie.
Circular Circuits: onderzoek naar circulaire elektronica
We sluiten af met een uitnodiging aan bouw- en projectpartners om samen te investeren in deze circulaire technologie en een fabriek te realiseren die Nederland energieneutraal kan maken.