Hejhej! Tussen vrijdag 10 juli en zaterdag 25 juli is de webwinkel even gesloten. Alle fysieke producten die je in die periode bestelt, worden op 27 juli weer verstuurd. Online cursussen staan natuurlijk wel gelijk voor je klaar! Van cursisten krijg ik vaak vragen over het afwerken van naden: samen afwerken, enkel afwerken, locken, zigzaggen, waarom überhaupt?
Voor of na het stikken (daar kom ik op bij stap 4) van twee lagen stof op elkaar zet je een extra stiksel op de naadwaarde en dat noemen we afwerken. De volgende vraag is zo mogelijk net zo belangrijk: waarom werk je naadjes eigenlijk af? Wanneer je met geweven stoffen werkt, zoals een ‘katoentje’, viscose, canvas, jeans, hydrofiel, wafelstof, etc, werk je naden af omdat de stof anders gaat rafelen en op den duur verdwijnt. Werk je met gebreide stoffen (tricot, sweatstof, fleece, modal, french terry, gebreide jacquard, etc) loop je niet het risico dat de stof gaat rafelen.
De reden dat je dit soort stoffen afwerkt is dat ze gaan opkrullen wanneer je ze niet afwerkt. In eerste instantie lijkt dat misschien niet zo’n probleem, dat krullen, maar nadat je het kledingstuk een paar keer hebt gewassen, veranderen die krullende naadjes in harde randjes en dat zit niet lekker. Meer weten over verschillende stoffen? Dat kun je op verschillende manieren aanpakken en ook met verschillende machines!
De basis: naaimachine, lockmachine en de afwerksteken
Op vrijwel elke naaimachine zit een ‘afwerksteek’ (zoek maar op in je handleiding). Sommige naaimachines hebben er zelfs een speciaal voor stretchstoffen. Die afwerksteek is in principe bedoeld om te stikken en af te werken inéén. Ik gebruik die steek liever niet: enerzijds moet je dan goed rekening houden met de naadwaarde en anderzijds is het een rotklus deze steek uit te halen als je een foutje hebt gemaakt… Maar de steek is wel uitstekend te gebruiken om ná het stikken het naadje af te werken.
Heb je niet zo’n steek? Waar zet je die zigzag/afwerksteek? Vlak naast je stiksel, op het randje, om het randje heen?
- Vlak langs de steek: kan als je stof niet zo dik is en je van plan bent nog een randje stof af te knippen.
- Heb je een lockmachine? Dan gebruik je die: de lockmachine snijdt een randje stof af en werkt er gelijk een mooi stiksel omheen.
Als je voor enkel afwerken kiest, werk je eerst alle randen af voordat je de delen aan elkaar stikt. Dan kun je na het stikken de naadjes openstrijken. Als je kiest voor samen afwerken, stik je eerst de delen op elkaar en vervolgens werk je de twee lagen stof (of soms 3) samen af. Voordeel: lekker snel.
Welke aanpak past bij welke stof en welk patroon?
Bij aannemen van een patroon kun je zelf afwegen hoe de stof zich zal gedragen na een eerste wasbeurt. Bijna alle stoffen lenen zich voor enkel afwerken - stikken - openstrijken, behalve tricot en modal. Die zijn dun en de naadjes krullen zo irritant omkrullen wanneer enkel afgewerkt. Die kun je dus beter samen afwerken. Andersom, hele dikke stoffen kun je beter niet samen afwerken.
Als je beleg van tricot maakt, ontkom je niet aan enkel afwerken. En we zijn er doorheen! De tricot (jersey) omvat meerdere varianten: single en interlock (double tricot). Interlock ziet er aan beide kanten hetzelfde uit en is wat dikker. Tricot heeft de neiging om te krullen aan de randen, dus de afwerking is extra belangrijk.
Tricot en rekbare naden: welke steken en gereedschap?
Tricot stof heeft geen aparte horizontale en verticale draden; er is één draad met lusjes. Het is fijn en rekbaar. Voor stretchstoffen gebruik je speciale naalden (stretch- of ballpoint-naalden) met een ronde punt zodat de stof niet beschadigd raakt. Gebruik ook stretchgaren (100% polyester of Seraflex garen van Mettler Amann) zodat de naden rekbaar blijven.
Voor tricot naait men meestal met een lockmachine om twee- of meerdradige afwerking te krijgen. De randen worden door de lockmachine weggesneden en gelijktijdig afgewikkeld met neu afwerkstiksel. Als je geen lockmachine hebt, kun je een zigzagsteek gebruiken langs de rand naast de naad, en daarna strijken en spelden vastzetten.
Andere belangrijke overwegingen: bij tricot kan een tweelingnaald gebruikt worden voor zomen, waardoor twee parallelle stitchlijnen aan de voorkant ontstaan en een zigzag aan de achterkant. Houd rekening met extra garen en extra spoelen.
Stappenplan: hoe stikte je een eenvoudige tricot T-shirt
- Stel de machine in op een 5-draads steek en naai één schoudernaad met de juiste kanten op elkaar.
- Stel de machine in op een 4-draads overlocksteek voor de mouw- en zijnaden.
- Strijk halsbeleg weg van het shirt en vouw het naar de achterkant.
- Stel de machine in op een kettingsteek en naai langs de gleuf langs het beleg vanaf de goede kant.
- Stel de machine in op een 5-draads steek en naai de andere schoudernaad.
- Naai de zijnaden van het voor- en achterpand met een 5-draads steek en houd een naadtoeslag van 1,25 cm.
- Naai de mouwen aan, leg de korte kanten van de mouwen samen en sluit de naad met de 5-draads steek.
- Rimpel de mouwen in en plaats ze in het armsgat; naai rondom met de 5-draads instelling.
- Vouw de zoom twee keer 2,5 cm om en strijk plat.
- Voor de halsopening: bereik met een halsboord die past; stik vast en strijk de zoom na.
- Stel de machine in op een coversteek en strijk de zoom 2 cm om; naai de zoom aan de goede kant van het shirt.
Welke steken kun je kiezen per stof en waarom?
De 4-draadse zigzagsteek is geschikt voor het samenstikken en zigzaggen van elastische stoffen. De 5-draadse confernaad is handig voor stevige stoffen en randen die tegen een stootje moeten kunnen. De smalle 3-draadse steek is ideaal voor lichte stoffen die snel rafelen, terwijl de brede 3-draadse zigzagsteek ook geschikt is voor steviger stoffen en rafelende materialen. De coversteek (brede en smalle varianten) wordt toegepast bij naden en zomen van elastische stoffen en kan ook decoratieve sierstiksels opleveren.
Voor de rekbaarheid: gebruik stretchsteek (flauwe zigzag, rechte stretch steek, of tweelingnaald). Een driedubbele rechte steek ziet er mooi uit en behoudt wat rek; deze verbruikt wel meer garen en vraagt om langere steeklengte. Voor zomen kan een tweelingnaald mooi resultaat geven, maar vereist extra spoelen en inrijgbehoefte.
Belangrijke tips voor tricot en rekbare stoffen
- Laat de stof onder de naaivoet mee bewegen; trek niet te veel aan tijdens het naaien.
- Gebruik kopspelden en wonder clips om lagen netjes op elkaar te houden.
- Strijk na elke naad om de stof in model te brengen; strijk ook de zomen voordat je ze vastzet.
- Overweeg vlieseline tussenvoering voor kragen en beleg, maar kies rekbare varianten zodat rek behoud blijft.
- Rafelen doet tricot meestal niet, maar afwerking blijft netter en duurzamer.
Overige gereedschappen en hamers
Een naaimachine met stretchsteken, een lockmachine, en relevante garen zijn essentieel. Garen van 100% polyester biedt doorgaans de beste balans tussen sterkte en rekbaarheid. Seraflex garen kan de beste kwaliteit zijn voor de rekbare naden in tricot en stretchstoffen. Gebruik hiervoor de juiste naalden: stretchnaalden voor geweven stretchstoffen en jerseytricot-nadeln voor gebreide stoffen.
Infografiek: keuzeschema voor afwerking van naadjes
Video-uitleg: rekbaarheid en naadsteken demonstratie
Soorten steken bij handnaaien en hoe je ze gebruikt | Rekbare en geweven stoffen | Handnaaien
Wil je samen verder oefenen? Probeer proeflapjes op te zetten en varieer met verschillende steken en instellingen voordat je aan echt project begint. Strijkstrken en strijk het beleg en de zoom na het verwerken om het gewenste resultaat te krijgen.
Samenvatting van belangrijkste punten
Tricot stof rafelt meestal niet, maar de afwerking blijft belangrijk voor nettere naden en rekbaarheid. Gebruik stretchsteken of lockmachine voor rekbare naden. Voor tricot zijn de tweelingnaald en de juiste naalden cruciaal, evenals geschikt garen. Bij geweven stoffen moet je naden afwerken om rafelen te voorkomen. Kies de juiste techniek op basis van dikte, rek en gewenste zichtbaarheid van de naad.