Jordan Wolfson in het Stedelijk Museum: Colored Sculpture, Raspberry Poser en de tweedelige solo-expositie

De eerste keer dat Museumkijker ‘Colored Sculpture’ van Jordan Wolfson in het Stedelijk Museum wilde bekijken, was het kunstwerk kapot. Dat zou de rest van de dag niet meer goed komen, zei de dienstdoende suppoost. Vandaag opnieuw gegaan en begrepen waarom: door de krachtsexplosies stelt 'Colored Sculpture' hoge eisen aan de techniek. Het kunstwerk ervaren is heftig: al gauw tot in het merg gevoeld hoe hulpeloos de roodharige jongen de extreem gewelddadige computergestuurde bewegingen moet ondergaan. Is de identificatie zo hevig omdat de beelden van wanhopige inwoners van Oost-Aleppo - de wereld om hulp smekend - deze dagen onophoudelijk ververst op het netvlies blijven staan?

In de zaal met 'Colored Sculpture' voelt de afschuwelijke realiteit dichtbij. Op de expositie worstelt Wolfson (New York, 1980) in zijn videowerk ‘The Crisis’ in een schitterend mooie kathedraal met de vraag wat hij als kunstenaar nog zou kunnen toevoegen, intussen klinkt Händels ‘Sarabande’. Toch iets anders met zijn leven gaan doen? De expositie ‘Manic/Love’ van Jordan Wolfson in het Stedelijk Museum duurt tot en met 29 januari. Deel 2 ‘Truth/Love’ opent op 18 februari en duurt tot en met 23 april. Het Stedelijk museum verwelkomt… mij - voor de press release voor Jordan Wolfson’s soloshow. Je leest solo-show, ik bedoel dubbele solo-show.

Ik heb het idee dat Wolfson een bad-boy is. Een Enfant terrible is dat in het frans. Veel van mijn oud-docenten op de kunstacademie wimpelen hem te gemakkelijk weg met woorden als oppervlakkig, onoprecht of god-forbid ‘flitsend’. Maar goed, hij heeft wel een tweedelige solo-show in het Stedelijk Museum. Zijn animatronische sculpturen en animaties kijken je aan terwijl ze vallen, dansen, dood gaan - maakt niet uit, want het zijn poppen, maar ze doen van alles. De één vindt het (te veel) een attractie en de ander niet. Ik ben benieuwd. Eens kijken of ik verder kan komen dan het high-gloss exterieur van zijn werk en de kunstenaar zelf.

Afbeelding van Colored Sculpture en performatieve ruimte in het Stedelijk

De presentatie in het Stedelijk begint. Jordan praat weinig, en Beatrix Ruf net genoeg. We lopen door de laatste ruimte die nu nog toegewezen is aan Tinguely: de oude, zwaardere en lomere, old spirit-brother van Jordan. Colored Sculpture is het meest recente werk van Jordan Wolfson. Als Alfred E. Neuman en Howdy Doody een liefdesbaby kregen in het Huckleberry Finn tijdperk en die opgroeide tot een big boy, dan had Colored Sculpture basically een broertje. De pop, bevestigd aan enkele metalen kettingen, wordt opgetild, weggetrokken: oscillerend tussen agressie en tederheid, mishandeling in een schitterende choreografie. He’s just a kid denk ik nog, maar hij kijkt ondeugend. Ook is Raspberry Poser te zien, Wolfsons animatie film uit 2012. Deze 9 minuten durende film draait in een ruimte die volledig is bekleed met een hoogpolig wit tapijt, een ga-maar-lekker-liggen duwtje in de rug. In de animatie zijn stuiterende HIV cellen te zien op stock-images van champagne gekleurde woonkamers die mijn ouders sowieso prachtig gevonden hadden. Ook zien we een geanimeerde tiener die rokend de woorden: YES, NO, NO, YES, YES uitblaast en later veranderd in een stoel met spijkers.

SB: Jordan, laten we beginnen met een meerkeuzevraag. Met welk van de drie opties identificeer jij je het makkelijkst? Ze beginnen allemaal met de letter P, wat formeel is maar niet per se betekenisvol. JW: Ik vind ze allemaal fascinerend, maar als ik heel eerlijk ben zie ik mijn werken meer als sculpturen of sculpturale situaties. Ik voel niet per se een sterke emotionele band met ze, alleen als ik ze als karakters zou zien misschien. Maar ik zie ze echt meer als sculpturen, dat houdt het een stuk formeler. Best saai eigenlijk. SB: Het oogcontact en het staren zijn nogal aanwezig in je werk. Zowel Colored Sculpture als Raspberry Poser kijken je aan. Binnen het systeem van kijken of staren, hoe sta jij tegenover het moment van knipperen?

JW: Het is beide, geloof ik. Ik denk dat het een belangrijke vraag is. SB: Dit knipperen van de ogen vindt niet alleen plaats bij de werken die nu te zien zijn in het Stedelijk, maar ook bij de sculptuur Female Figure. Op het moment van deze vraagt stormt een andere man de ruimte binnen, in een mooi pak - dat wel. Hij vraagt luid en terloops aan Jordan: ‘Jordan, do you have a name for this sculpture? Ik vertel hem dat ik die vraag net aan het stellen ben en hij best mag blijven luisteren. Ook zeg dat ik stiekem denk dat de echte naam van Female Figure ‘Nora’ is. Jordan en de man in pak vragen zich beide af waarom. Dat zit zo: De tekenserie Dora the Explorer is ontwikkeld in Amerika om jonge kinderen Spaans te leren. Dora adresseert de televisiekijker direct, breaking the fourth wall of television en vraagt constant aan de tv-kijkers waar al haar verloren spullen zijn. Dora is in dat opzicht een pionier, dan wel niet een boegbeeld van een geanimeerd karakter die de fourth wall doorbreekt en hiermee probeert door te dringen tot de realiteit van de non-fictieve wereld.

Female Figure zie ik als de sletterige, grotere en oudere zuster van Dora, met een Bacardi in haar hand en haar kont die ritmisch op de muziek meewiegt. JW: Die show ken ik niet, helaas! Een naam voor haar heb ik eigenlijk niet, echt niet. Andere mensen wel - het productieteam en de andere ontwerpers hebben allemaal werknamen of koosnamen. JW: Redelijk formeel weer. Eigenlijk is ze een seksueel object, maar hoe ga je dat intuïtief tegen - hoe draai je dat om? Het heksenmasker staat symbool voor onvruchtbaarheid. Dus het gezicht signaleert onvruchtbaarheid terwijl het lichaam juist vruchtbaarheid schreeuwt - ze danst sexy als een soort lokroep. Best grappig eigenlijk, dit is kunstmaken 101.

SB: In Female Figure gebruik je het lied Blurred Lines. Een logische keuze lijkt me. JW: Ik probeer hier zo intuïtief mogelijk een compositie in te maken, van alle zinnen die gezegd worden. Eerst wilde ik haar alleen THIS IS MY HOUSE laten schreeuwen, ik dacht dat dat wel een slimme institutionele kritiek was. SB: Na die tekst gaat Female Figure over in een gedicht over de moeder. Daar worden best wat heftige dingen gezegd. Hoe ga je om met moraliteit in je werk? JW: Ja, dat gedicht gaat over seks hebben met je moeder. Ik was redelijk geobsedeerd door die tekst. Ik werd me erg bewust van de karaktertrekken die ik mijn personages laat ontdekken. Ik ben geen homo, mijn ouders leven nog en ik hoef geen seks met mijn moeder - snap je wat ik bedoel? Ik ben niet degene die deze dingen zegt - het is een fictie die ontdekt wordt. SB: Heb je bepaalde stijlfiguren in je hoofd terwijl je vorm geeft aan je possy van karakters? JW: Nee, nee. Ik denk en probeer totaal vrij te zijn van elk stijlfiguur, of persoonlijke binding met de karakters. Alles wat ik doe is zonder reden: ik voel het gewoon. Niet een emotioneel gevoel - maar één waar ik spanning en vibraties aanvoel. Ik had bijvoorbeeld twee opties voor de handen van Colored Sculpture - beide met sproeten, maar in het paar handen dat ik rechts van me had liggen zat gewoon meer spanning dan de linker. JW: Ik probeer daar echt ver van te blijven. Ik ben een compleet narcistisch slachtoffer van mijn eigen brein - snap je - daarom mediteer ik zoveel. Ik heb niet eens gedoucht voordat ik hier naartoe ging - ik werd wakker samen met mijn vriendin - het was al laat . Zie je al het snot wat nog in mijn ogen zit?! Maar mediteren en een positieve energie behouden is belangrijker voor mij dan er cool uitzien. Ik focus dus wel heel erg op mijn eigen bewustzijn, zonder per se die intuïtie te doorgronden. Ik ben redelijk succesvol - en dit zeg ik op de meest nederigste toon mogelijk. Ik geloof ook echt dat professioneel succes voort stroomt uit creatief succes en creatief succes stroomt weer voort uit constante verzorging van je bewustzijn. Ik ben bijvoorbeeld redelijk snel bang, dat zou je niet zeggen, maar ik ben echt snel bang. Nu niet meer, niet meer met de werken die hier nu staan, maar tijdens de productie ben ik zo zelfbewust van elk werk dat ik maak. SB: Oké.

Het tweede deel van de expositie opent op 18 februari. JW: Het wandtapijt zouden we opnieuw moeten omarmen! Het verwarmt immers je huis zonder gebruik van energie. Dat hadden ze lang geleden al door, toen de vorstenhoven nog ambulant waren en de vorsten en heren van kasteel naar kasteel reisden. Omdat het de ruimtes niet alleen verwarmde maar ook versierde, werden de decoraties steeds uitbundiger. We volgen in deze lezing het verhaal van schering en inslag. Meester van het wandtapijt. Je hoort over de functie van een tapijt, het maakproces, de gangbare ontwerpen. En natuurlijk over de beste kunstenaars die werden aangetrokken om een ontwerp te maken. In de renaissance waren dat Pieter Coecke van Aelst en Rafael. Vanaf de negentiende eeuw omarmt de beweging Arts en Crafts het wandtapijt. Ook de prerafaëlieten gaan ermee aan de slag en jaren later is het Grayson Perry die het oude medium oppakt en met eigentijdse beelden vult. We eindigen bij Margriet Luyten, die wandtapijten weeft op basis van fotografie. Speciaal voor het kunstwerk Colored Sculpture (2016) is een grote zaal van het Stedelijk Museum ingericht als podium. In de stalen constructie die tot het plafond reikt en waar boxen en kabels aan bevestigd zijn wordt al wekenlang opgetreden: door een pop, een jongenspop met het griezelige voorkomen van Chucky en de guitigheid van Dennis de Menace.

Ontwerp en beweging van de animatronische sculpturen in de zaal

Hij danst en hij huppelt, benut de hele ruimte, maar op het moment van mijn binnenkomst slepen zware kettingen, waar hij met handen en voeten aan gebonden is, hem langzaam over de grond. De jongen piept, hij is gemaakt van rubber, en zijn felgekleurde hoofd en ledematen stuiteren over de vloer voor hij omhoog getild wordt, even in elkaar zakt, en dan in een rechte lijn de lucht in gaat. Zijn lijf vouwt zich uit, zijn tenen komen los van zijn voeten, zijn vingers van zijn handen, en daar hangt hij, weerloos, met schrammen in zijn gezicht, afgeranseld. Het tikkende geluid van oprollende kettingen doet denken aan een wagentje op een achtbaan dat zijn hoogste punt bereikt, even stilhoudt en dan in volle vaart naar beneden stort.

Detail: activering van de kettingen en beweging van de animatronic

Het Stedelijk introduceert de Amerikaan Jordan Wolfson (1980) als een kunstenaar die inspiratie vindt in de digitale samenleving. Colored Sculpture sluit aan bij de performancekunst die de afgelopen jaren in het museum te zien was en is als beeld een toevoeging aan allerhande vreemde schepsels. De avatar van Ed Atkins bijvoorbeeld, een digitale creatie die te omschrijven viel als melancholisch, pathetisch en aandachtsziek. Of de schaduwfiguren die Jon Rafman opdiepte uit online subculturen en presenteerde in een tentoonstelling die de vraag opwierp waar menselijkheid eigenlijk ophoudt te bestaan. Wolfson is de eerste om zijn ‘vondst’ fysiek gestalte te geven, te laten dansen op een melodie die afwisselend meeslepend (‘When a man loves a woman’) en helemaal afwezig is. Zijn pop is een ‘animatronic’, een bewegende sculptuur die door computers gedreven wordt en is uitgerust met de techniek om contact te maken met mensen. Dat gebeurt in de grote blauwe ogen die je willen verleiden in een gezicht dat verder vertrokken is van walging. Colored Sculpture is het perfecte kunstwerk voor een tijd die de waarheid voorbij is, waarin illusie, schone schijn en leugens regeren en nieuwe technologieën iedereen in de gaten houden.

De tentoonstelling omvat verder videowerk en een aantal ‘digitale wandobjecten’, collages waarin diverse lagen werkelijkheid zijn samengeperst. Maar het zijn de blauwe ogen die Wolfson zijn pop gaf die hier de show stelen. Dit is de laatste week dat die zijn dans in het Stedelijk Museum zal opvoeren. Dan kan het rubber van de vloer gepoetst worden en begint de tweede voorstelling van deze tentoonstelling. Jordan Wolfson: Manic / Love / Truth / Love. Deel 1 is t/m 29 januari te zien. Deel 2 van 18 februari t/m 23 april.

  1. Colored Sculpture: animatronic pop, bewegingschaos en machtige kijkervaring
  2. Raspberry Poser: 9 minuten, wit tapijt, stockbeelden en provocerende beelden
  3. Male en Female Figure: dialogen over identiteit, moraliteit en genderrollen
  4. Wandtapijt en archief van kunsthistorische verwijzingen
  5. Tweede deel: Truth/Love en de thematiek van publieke observatie

Meer weten? Uiteraard krijg je ook van het tweede deel van de tentoonstelling een verslag. Het wandtapijt zouden we opnieuw moeten omarmen! Het verwarmt immers je huis zonder gebruik van energie. Dat hadden ze lang geleden al door, toen de vorstenhoven nog ambulant waren en de vorsten en heren van kasteel naar kasteel reisden. Omdat het de ruimtes niet alleen verwarmde maar ook versierde, werden de decoraties steeds uitbundiger. We volgen in deze lezing het verhaal van schering en inslag.Meester van het wandtapijt.

Wandtapijt-achtige installatie als metafor voor warmte en decoratie

Het narrative van de tentoonstelling wordt afgesloten met een vooruitblik op de vervolgexpositie en de thematiek van de tweede helft: aan het eind van de tour roepen de tunnel-achtige ruimtes vragen op over menselijkheid, technologie en publiekseffecten, terwijl de animatronic pop nog steeds de zaal observeert.

Samenvatting van de belangrijkste werken

  • - animatronic pop, intens fysieke choreografie, blauw-gekleurde ogen, geluid van kettingen en muziek
  • - 9 minuten videowerk, wit tapijt, stockbeelden, provocerende beelden
  • - dansend figuur met masker, speelt met onderwerpen rond moeder en seksualiteit
  • - vervolgt de verkenning van beeldvorming en fictie in context van digitale cultuur
  • - historische referenties naar tapijtkunst en hedendaagse herinterpretaties

tags: #jordan #wolfson #stedelijk #vloerbedekking