Of je nu zonnepanelen installeert, dakpannen vervangt of een inspectie uitvoert: het toepassen van de juiste valbeveiliging is essentieel om ongevallen te voorkomen. Veilig op een schuin dak werken is immers een vak apart. Naast diepgaande kennis van daktechniek heb je op een schuin werkoppervlak te maken met bijzondere werkomstandigheden. Je moet exact weten hoe je binnen deze situaties veilig werken op hoogte in de praktijk brengt.
Bij het werken op hellende daken spelen de zwaartekracht en de hellingshoek een doorslaggevende rol. Zodra je je evenwicht verliest op een schuin dak, start direct een glijpartij naar beneden. Het inzetten van gecertificeerde beschermingsmiddelen is de enige manier om de impact van deze risico’s op te vangen. Tot een helling van 15 graden wordt een dak gezien als een plat dak en mag er ook volgens de regels voor platte daken gewerkt worden. Is de helling groter dan 15 graden, dan heb je officieel te maken met een hellend dak.
Volgens de Arbowet is het gebruik van valbeveiliging verplicht bij een valhoogte vanaf 2,5 meter. Werknemers en zzp’ers moeten hierbij de arbeidshygiënische strategie volgen. Dit betekent dat collectieve valbeveiliging (zoals hekwerken of steigers) altijd de voorkeur heeft boven individuele hulpmiddelen. Permanente valbeveiliging zijn helaas niet altijd aanwezig, zeker bij kortdurende werkzaamheden aan bijvoorbeeld particuliere woningen. Als dakwerker kom je dus regelmatig in een situatie terecht waar ingebouwde veiligheidsvoorzieningen ontbreken.
Wanneer je kiest voor collectieve valbeveiliging op hoogte, is een systeem voor tijdelijke valbeveiliging op een hellend dak de meest veilige optie. Dit type randbeveiliging vangt je op bij de dakgoot, nog voordat je over de rand kunt vallen. Zo’n tijdelijk ankerpunt op een schuin dak vormt de absolute basis van je veiligheid wanneer de dakrand open blijft. Deze punten moeten voldoen aan de strenge europese norm (NEN-EN 795) en worden stevig in de dragende constructie geschroefd. Als een permanent of collectief systeem ontbreekt, biedt mobiele valbeveiliging de oplossing. Welke materialen je exact nodig hebt, hangt volledig af van de specifieke werkzaamheden die je uitvoert. Een handige leidraad hiervoor zijn onze speciale beroepensets.
Als je bent aangewezen op mobiele valbeveiliging en persoonlijke beschermingsmiddelen, bepalen de juiste techniek en verankering je veiligheid. Bij een hellend dak weet je waar je heen kunt vallen: naar achteren en naar beneden. Het veiligheidsharnas moet daarom een bevestigingspunt op de borst hebben. Het ankerpunt voor je vanglijn moet boven je liggen of aan de andere kant van het dak (over het dak heen). Dit is belangrijk, want je veiligheidssysteem moet direct kunnen blokkeren bij een val. Ligt het ankerpunt onder jou, dan moet je eerst voorbij dat punt vallen voordat je valbeveiliging je op kan vangen. Om je vanglijn over het dak te krijgen kun je een werplijn als hulpmiddel gebruiken. De werplijn gooi je over het dak heen, zodat je daarmee je vanglijn over de nok van het dak kunt trekken.
Let goed op bij de keuze van een ankerpunt. Je kunt je valbeveiliging nu eenmaal niet zomaar overal aan zekeren. Een anker of borgingspunt moet minimaal 12 kilonewton (kN) aankunnen. Bevestig je valbeveiliging door middel van een strop, een kozijnanker of aan officiële ankerpunten. Op sommige daken zijn specifieke dakhaken gemonteerd waaraan je jezelf direct kunt vastmaken. Elk project start met een gedegen voorbereiding. Breng de gevaren vooraf goed in kaart met een gerichte risico inventarisatie om te bepalen welke systemen noodzakelijk zijn voor jouw klus.
Heb je vragen over de juiste materialen voor jouw dakproject of wil je weten welke systemen aansluiten bij jouw werkzaamheden? Veiligheid op het dak is geen luxe, het is de basis van je werk. Als dakdekker, aannemer of vastgoedbeheerder weet je dat een val van hoogte een van de grootste risico’s in de bouw is. Toch ontstaat er vaak discussie op de werkplaats: “Voor dit klusje van een uur hoeven we toch geen volledig hekwerk te plaatsen?” of “Op een plat dak is markering toch genoeg?” De regels rondom valbeveiliging lijken soms complex, maar de wetgever is eigenlijk vrij duidelijk. Het niet naleven van deze regels brengt niet alleen je personeel in levensgevaar, maar kan ook leiden tot torenhoge boetes of zelfs het stilzetten van je project. In dit artikel leggen we helder uit wanneer dakrandbeveiliging wettelijk verplicht is, met een focus op verschillende typen daken en werkzaamheden.
Voordat we in de specifieke daktypen duiken, is het belangrijk om de algemene regel uit het Arbobesluit te kennen. Werk je op een hoogte van 2,5 meter of meer? Dan is valbeveiliging verplicht. Punt. Er zijn echter uitzonderingen waarbij je ook onder de 2,5 meter maatregelen moet nemen. Dit geldt wanneer er sprake is van extra risico’s rondom de werkplek, zoals werken boven water, verkeer of uitstekende objecten op de grond. Een belangrijk principe in de Arbowet is de arbeidshygiënische strategie. Waarom? Omdat dakrandbeveiliging iedereen op het dak beschermt zonder dat zij daar zelf iets voor hoeven te doen.
Bij werkzaamheden op platte daken hangt de verplichting van dakrandbeveiliging sterk af van waar u zich op het dak bevindt. Werkt u binnen 2 meter van de dakrand? Dan is het valgevaar groot. In deze zone is volledige dakrandbeveiliging verplicht. Dit moet een fysieke barrière zijn, zoals een tijdelijk hekwerk dat voldoet aan de NEN-EN 13374 norm. Bevindt de werkplek zich tussen 2 en 4 meter van de rand? Dan mag u in plaats van een vast hekwerk ook kiezen voor een afzetting met markering, zoals paaltjes met kettingen of linten. Werkt u in het midden van een groot dak, meer dan 4 meter verwijderd van de rand? Dan zijn er in principe geen specifieke valbeveiligingsmaatregelen nodig, mits de route naar deze werkplek ook veilig is. Op een hellend dak is het risico op vallen groter, omdat je niet alleen je evenwicht kunt verliezen, maar ook kunt wegglijden. Bij een dakhelling groter dan 15 graden is dakrandbeveiliging bijna altijd noodzakelijk.
Wettelijk gezien maakt het voor het valgevaar niet uit of je een nieuw pand bouwt of een oud pand renoveert: vallen is vallen. Bij nieuwbouw kun je beveiliging vaak al in de ontwerpfase meenemen. Het plaatsen van steigers rondom het hele pand is standaardpraktijk, omdat er vaak ook gevelwerkzaamheden plaatsvinden. Voor een inspectie van tien minuten of het vervangen van één dakpan voelt het opbouwen van een volledig hekwerk als overkill. Als het plaatsen van collectieve beveiliging meer risico oplevert of extreem veel meer tijd kost dan de klus zelf, mag je uitwijken naar individuele valbeveiliging (lijnsystemen). In die gevallen is dakrandbeveiliging huren een praktische en wettelijk verantwoorde oplossing.
Arbeidsinspectie: Inspecteurs controleren streng, zeker in de bouw. Stillegging van het werk: Als de situatie als ernstig gevaarlijk wordt beoordeeld, legt de inspectie het werk direct stil. Aansprakelijkheid: Mocht er onverhoopt een ongeval plaatsvinden, dan ben jij als werkgever of opdrachtgever hoofdelijk aansprakelijk. Het plaatsen van dakrandbeveiliging moet een standaardonderdeel zijn van je werkvoorbereiding. Taak Risico Analyse (TRA) is vereist wanneer permanente valbeveiliging niet geplaatst kan worden. In deze TRA worden de werkzaamheden in chronologische volgorde opgeschreven en vervolgens per activiteit de risico’s bepaald.
Dakbetreden en looppaden: Een ladder is vaak het eerste wat je denkt bij daktoegang. Zorg voor een stevige en vlakke ondergrond of gebruik een LadderMat. De ladder moet minimaal één meter boven het te betreden oppervlak steken en staan tegen een hoek van ongeveer 75 graden. Voor veilig weer verlaten van het dak kan een LadderUitstap helpen. Voor hoger gelegen daken en vaker dakwerk zijn kooiliste (kooi- of gevelladders) en dakliften/hoogwerkers betere opties. Vanaf drie meter worden gevelladders voorzien van een veiligheidskooi ter bescherming tegen vallen. Schuil een maatwerkaanvraag als afwijkende maten nodig zijn.
Veilig werken op een plat dak: De plat dakzones worden geanalyseerd als groen (veilig), geel/oranje (kritisch) en rood (gevaarlijk). In de groene zone mag zonder valbeveiliging gewerkt worden; in de geel/oranje zone zijn markeringen vereist; in de rode zone is valbeveiliging altijd noodzakelijk. Obstakels zoals lichtkoepels vereisen dezelfde gebiedsindeling of aanvullende beschermingsmaatregelen zoals DomeWeb om valgevaar te elimineren. Collectieve maatregelen zoals zelfdragende hekwerken hebben de voorkeur boven individuele maatregelen, mits mogelijk. Looppaden, zoals zwarte rubberen tegels met gele rand, verbeteren grip en afwatering op natte of vieze daken.
Obstakels en valbeveiliging: DomeWeb en andere afdekoplossingen kunnen obstakels coveren als alternatief voor volledig hekwerk. Dak RI&E en TRA zijn cruciaal om de toegang tot het dak veilig te bepalen, rekening houdend met de aard van de werkzaamheden en eventuele beveiligingsmaatregelen.
BASISPRINCIPES VAN VALBEVEILIGING | ABCD's, demonstratie, PFAS, valbeperking versus valarrest, en meer!
Looppaden en markeringen, en advies op maat: Looppaden zijn een belangrijke vorm van veiligheidsmaatregelen op daken. Laat je adviseren over de mogelijkheden voor veilig werken op hoogte en welke systemen het beste passen bij jouw klus. Je kunt de juiste maatregelen combineren afhankelijk van de situatie en de duur van de werkzaamheden.
Samenvattend: veiligheid op het dak vereist een combinatie van verplichte regels, passende systemen en goede voorlichting. Het raadplegen van een veiligheidsdeskundige of Arbocatalogus Platte Daken kan helpen om de juiste keuzes te maken voor jouw specifieke situatie.