In een doodgewoon huis, aan een doodgewone straat in Stockholm, woont de zevenjarige Erik. Hij deelt zijn leven met een doorsnee gezin: een puberbroer en -zus, een moeder en een vader. Maar hoog op het dak van hun woning schuilt een buitengewoon figuur: Karlsson. Dit kleine, ronde mannetje bezit een uniek talent: met een propeller op zijn rug kan hij vliegen.
De Vreemde Vriend van Erik
Karlsson is echter geen eenvoudige vriend. Hij is buitengewoon zelfingenomen en egocentrisch. Zijn gedrag kenmerkt zich door leugens, het verdraaien van spelregels, het niet nakomen van afspraken en een neiging tot vernieling, zoals te zien is aan Eriks stoommachine die hij al op de eerste dag sloopt. Hij pruilt wanneer hij niet de aandacht krijgt die hij meent te verdienen. Ondanks deze eigenaardigheden, koestert Erik een diepe genegenheid voor Karlsson.
De reden hiervoor is simpel: Karlsson brengt een welkome dosis avontuur in Eriks leven. Hij neemt Erik mee op ontdekkingsreizen over het dak, jaagt samen met hem zijn zus Bettie en haar vriendje de stuipen op het lijf, en weet zelfs een stel dieven het huis uit te zetten.
Ouders en de Fantasievriend
Eriks ouders maken zich zorgen over hun jongste zoon. Ze zijn ervan overtuigd dat Erik zich deze merkwaardige vriend inbeeldt. Om aan Eriks hartewens te voldoen en hem een echt speelkameraadje te geven voor zijn verjaardag, besluiten ze hem een pup te schenken.
Karlsson in het Pantheon van Lindgren
Hoewel Karlsson van het dak mogelijk minder bekend is dan andere iconische personages van Astrid Lindgren, zoals Pippi Langkous of Emiel van de Hazelhoeve, past hij perfect in dit rijtje. Hij belichaamt de elementen van humor, rebellie en een rijke fantasie die kenmerkend zijn voor Lindgrens werk. Sommigen speculeren dat deze personages misschien wel alter ego's van Lindgren zelf zijn. Kenmerkend voor haar verhalen, staat de rebel Karlsson in schril contrast met zijn welopgevoede omgeving, vertegenwoordigd door de brave jongen Erik. Dit maakt het een gezellig, ouderwets boek dat uitermate geschikt is om voor te lezen vanaf vijf jaar.
De Unieke Aard van Karlsson
Het is niet alledaags dat kleine, dikke mannetjes met opklapbare propellers op hun rug en een startknop op hun buik boven op het dak wonen. Toch is dat precies wie Karlsson is. Erik kent niemand die zo goed kan 'figureren', 'tiriteren' en poetsen bakken als Karlsson van het dak. Deze neiging tot streken en ondeugd loopt echter niet altijd goed af. De vraag blijft dan: wie gelooft Erik als hij beweert dat Karlsson van het dak verantwoordelijk is? Eén ding is zeker: als Karlsson in de buurt is, hoef je je nooit te vervelen!
Karlsson in Verschillende Media
De avonturen van Karlsson zijn niet beperkt gebleven tot de boeken. Deze serie is gebaseerd op de drie boeken die Astrid Lindgren schreef over Karlsson. Vooral in Rusland genoten de boeken grote populariteit; Karlsson's antiautoritaire houding sprak veel Russen aan ten tijde van de Sovjet-Unie.
In Rusland werden in 1968 en 1970 tekenfilms over Karlsson gemaakt. In 1974 volgde een Zweedse speelfilm met echte acteurs. Door de toevoeging van extra scènes kon deze film later worden omgezet naar een televisieserie. Voor de Nederlands nagesynchroniseerde versie werden enkele namen aangepast: Erik, Bernard en Betty heten in het origineel Svante, Bosse en Bettan. Toen de VPRO de reeks in 1994 herhaalde, maakte acteur Rik Hoogendoorn een nieuwe bewerking, trad op als verteller en zong de titelsong. De dvd bevat de in 2002 digitaal gerestaureerde speelfilm in de originele Zweedse versie.
Astrid Lindgrens Inspiratie en Thematiek
Astrid Lindgren deed inspiratie op voor Karlsson van het dak in haar eigen buurtje in de wijk Vastastan in Stockholm, waar het verhaal zich ook afspeelt. Ze zou zich geïnspireerd hebben gevoeld toen ze vanuit haar appartement over de daken van de omliggende huizen keek. Het boek, dat in 1955 verscheen, volgde op het meer magische verhaal Mio, mijn Mio.
Een interessant feit is dat Karlsson in Rusland het meest populaire karakter van Astrid Lindgren is. Met zijn oneerbiedige houding tegenover het establishment had hij waarschijnlijk een belangrijke functie in de voormalige Sovjet-Unie, waar Lindgren werd beschouwd als 'de auteur van het volk'. De Sovjet-ambassadeur in Stockholm vertelde begin jaren tachtig zelfs dat de twee meest voorkomende boeken in Russische huizen de Bijbel en Karlsson van het dak waren. Later, na het overlijden van Lindgren, rezen er in Rusland stemmen op om het boek op een verboden lijst te plaatsen vanwege de mogelijke negatieve invloed van de minachting voor autoriteit op kinderen.
Karlsson op het dak door Astrid Lidgren (Duitse HD)
De Vriendschap tussen Erik en Karlsson
Erik voelt zich thuis vaak alleen, mede doordat zijn oudere broer en zus (vijftien en veertien jaar oud) zich al in een heel andere levensfase bevinden. Dit gevoel van eenzaamheid wordt versterkt doordat zijn ouders zijn wens voor een hond niet inwilligen. Wanneer hij op zijn slaapkamer zit, vliegt er plotseling een klein, dik mannetje met een propeller op zijn rug de kamer binnen: Karlsson.
Karlsson, die in een huisje achter de schoorsteen op het dak woont, wordt al snel Eriks beste vriend. Hij helpt Erik zelfs bij het verjagen van inbrekers door zich als spook voor te doen. De eigenwijze Karlsson keert steeds terug en neemt Erik op zijn rug mee voor vluchten boven Stockholm, waarbij hij ook zijn eigen huisje laat zien.
Net als Pippi Langkous, die Tommy en Annika meesleept in haar avonturen, treft Erik in Karlsson een vriend die hem in onverwachte situaties brengt. Lindgren laat ook hier haar kinderlijke geest de vrije loop, en neemt de lezer mee in de belevingswereld van een kind, met veel humor en speelsheid, zonder de complexe emotionele wereld van kinderen te negeren. Het eenzame kind is een terugkerend thema in Lindgrens werk. Erik, de jongste van de familie Erikson, voelt zich soms alleen omdat hij niemand heeft waar hij op kan terugvallen, in tegenstelling tot zijn moeder (die papa heeft), zijn broer Bernard (met zijn elektrische gitaar) en zijn zus Bettie (met haar nieuwe vriendje). Karlsson lijkt zelfs nog eenzamer te zijn, hoog op het dak. Gelukkig vinden ze elkaar.
Karlsson in de Filmwereld
De bekendste film over Karlsson werd in 1974 geregisseerd door de gerenommeerde Zweedse regisseur Olle Hellbom, die ook films regisseerde over Pippi Langkous, Emiel van de Hazelhoeve, Kinderen van Bolderburen, Rasmus en de Landloper en De Gebroeders Leeuwenhart. Hij was ook verantwoordelijk voor de tv-serie Samen op het eiland Zeekraai. De film Karlsson van het dak werd opgenomen op het dak van Centralbadet in Stockholm. Er werd lang gezocht naar het perfecte dak, dat groot genoeg moest zijn voor een veilige productie. De belangrijkste rollen werden vertolkt door Lars Söderdahl als Erik en Mats Wikström als Karlsson. Voor Mats Wikström was het zijn eerste rol; hij was destijds negen jaar oud.
De film wordt omschreven als een leuke film voor een jong publiek, hoewel volwassenen het wellicht te naïef vinden. Het verhaal past uitstekend in de wereld van scenarioschrijfster Astrid Lindgren, die een reeks van dit soort jeugdverhalen schreef, wat zorgt voor onschuldig amusement voor kinderen.
Publicaties en Beschikbaarheid
Er is helaas nog geen verzamelbundel met alle verhalen over Karlsson van het dak. De andere twee delen zijn vooralsnog alleen verkrijgbaar als luisterboek of als tweedehands boek. De dvd met de film is in Nederland niet los verkrijgbaar.
Een Zweedse vriendin herinnert zich Karlsson als een vervelend mannetje dat vooral ergernis opwekt. De auteur van dit stuk vindt Karlsson echter dolkomisch. Na het lezen van Pippi Langkous begon hij met Karlsson van het dak. Hoewel de twee personages op het eerste gezicht weinig gemeen lijken te hebben, deed Karlsson hem sterk aan Pippi denken. Beiden hebben lak aan conventies, beschikken over een bijzondere gave - Pippi is ijzersterk, Karlsson kan vliegen - en lijken ook een beetje eenzaam te zijn.
Dit sfeervolle, mooi geïllustreerde boek bevat alle drie de boeken van Astrid Lindgren over Karlsson: Karlsson van het dak, Karlsson vliegt weer en De beste Karlsson van de wereld. Het wordt meesterlijk verteld en is heerlijk rebels! Het is geschikt om voor te lezen vanaf vijf jaar en zelf te lezen vanaf zeven jaar.