Aan het inademen van asbest zijn heel wat nadelige gevolgen verbonden. Asbestose en diverse kankers zijn de meest bekenden. Vaak treden die ziektes pas jaren na de blootstelling op, waarbij een langere blootstellingsduur eveneens in een hogere kans op de ontwikkeling van asbestziekten resulteert. Maar wat volgt er na het inademen van asbest en kan je weten of je al dan niet asbest inademde?
Kan je weten of je asbest inademde?Het antwoord op deze vraag is negatief. Op korte termijn zullen er immers geen merkbare verschillen optreden. Ook niet in de eerste weken of maanden na het inademen van asbest. Zo zal je geen pijn ervaren, geen ademhalingsproblemen ondervinden en zelfs niet eens hoesten of kuchen. Aan het inademen van asbest zijn in eerste instantie dan ook geen symptomen verbonden. Die problemen ontstaan vaak pas tientallen jaren na de initiële blootstellingen. Het bewijzen van de aanwezigheid van asbestvezels in het lichaam is dan ook heel moeilijk. Ook de medische literatuur vertrekt meestal van studies die plaatsvonden na het overlijden. Vaak zijn de vezels dan al over het volledige lichaam terug te vinden en dat in talloze organen. Een medisch onderzoek net na de blootstelling heeft dan ook meestal geen zin. Enige geruststelling is echter op zijn plaats: bij een enkele blootstelling in beperkte mate, is de kans op de ontwikkeling van asbestziekten vrij beperkt. Toch valt het, bijvoorbeeld voor een mesothelioom, niet geheel uit te sluiten. Om die reden blijft het noodzakelijk om inademing te voorkomen en, indien er reeds inademing plaatsvond, zich te beschermen tegen verdere blootstelling aan asbestvezels.
Symptomen na verloop van tijd
Het bewijs voor het inademen van asbest situeert zich meestal in het ziektebeeld. Zo zullen pleurale plaques bijvoorbeeld een vroegere asbestblootstelling impliceren. Weet dat die moeilijke bewijslast overigens weinig gevolgen heeft voor de gezondheid: het opsporen van de meeste asbestziekten (pleurale plaques, asbestose en een mesothelioom) in een vroeg stadium hebben weinig voordelen voor de gezondheidssituatie, gelet op de moeilijke behandeling ervan.
Asbest is een verzamelnaam voor een aantal mineralen die zijn opgebouwd uit microscopisch kleine, naaldachtige vezels. Asbest is een natuurlijk materiaal en werd tot het verbod in 1993 vaak gebruikt om zijn gunstige eigenschappen: het is sterk, slijtvast, bestand tegen hoge temperaturen, isolerend en bovendien goedkoop. Het is verwerkt in veel bouwmaterialen zoals in cement golfplaten. Sinds 1993 zijn de meeste toepassingen van asbest niet meer toegestaan.
Asbest is moeilijk te herkennen. Meestal is de beoordeling nodig van een asbestdeskundige. Aan de vezelachtige structuur is soms te zien of het om asbestverdacht materiaal gaat. Alleen microscopisch onderzoek kan aantonen of het materiaal echt asbest bevat. Asbest is bestand tegen zeer hoge temperaturen en sterke krachten. Ook na een brand blijft het zijn eigenschappen van asbestvezels behouden. En dus ook de risico’s. Het asbesthoudende ‘bindmateriaal’ (zoals karton/papier, kunststof of cement) raakt vaak zwaar beschadigd, verbrandt of versplintert tot kleine stukjes. Pas boven 1200 °C verandert asbest van structuur en verliezen de vezels hun gevaarlijke eigenschappen. Gezondheidsrisico’s kunnen alleen optreden wanneer losse asbestvezels ingeademd worden.
In de buitenlucht zijn altijd lage concentraties asbestvezels aanwezig. Niet iedereen die asbestvezels inademt, krijgt hierdoor kanker. De kans op kanker wordt groter bij het langdurig inademen van grote hoeveelheden asbestvezels. Omdat de blootstelling aan losse asbestvezels die vrijkomen tijdens een brand relatief van korte duur is, is het gezondheidsrisico dat je loopt verwaarloosbaar klein. Blootstelling aan asbest moet niettemin zo veel mogelijk worden voorkomen. Ik heb in de rook gestaan. Het is niet waarschijnlijk dat je (veel) vezels hebt ingeademd. Als er in een gebouw asbestcement aanwezig is, kan dit bij verhitting kapot knappen. Dan komen er brokjes asbestcement vrij. Deze brokjes kunnen meegevoerd worden met de rook die opstijgt boven het vuur. Naast de brokjes komen ook losse asbestvezels vrij die ingeademd kunnen worden. Deze vezels zweven met de rook mee en de concentratie wordt verdund in de lucht. Hierdoor is het extra risico van asbest in rook nihil.
Inademen van asbestvezels veroorzaakt geen hoesten. Mogelijk heb je rook ingeademd waardoor de luchtwegen zijn geïrriteerd. Deze klachten verdwijnen meestal vanzelf. Als de klachten toch lang blijven aanhouden, kun je het beste de huisarts raadplegen. Nee, hier bestaat geen test voor. Ik ben zwanger. Nee, er is geen extra risico voor zwangere vrouwen. Er is geen risico voor het ongeboren kind. Kinderen kunnen een hogere blootstelling aan asbestvezels hebben, doordat ze bijvoorbeeld kruipen of veel op de grond spelen. Kinderen lopen ook meer risico asbestvezels in te ademen als ze met brandresten spelen. De mensen die aan het opruimen zijn dragen beschermende kleding. Werknemers van een asbestverwijderingsbedrijf komen bijna dagelijks met asbest in contact. Beschermende kleding is voor hen noodzakelijk.
Veilig omgaan met asbest en preventie
Risico’s door inademen van asbest kunnen onstaan na langdurige, herhaalde blootstelling. Met vragen over asbest en gezondheid kunt u contact opnemen met de plaatselijke GGD, afdeling Medische Milieukunde. In de buitenlucht zijn altijd lage concentraties asbestvezels aanwezig. De brandresten die op straat liggen kunnen asbest bevatten. Zolang deze resten niet verbrokkelen, kan het geen kwaad. Door het verbrokkelen van de brandresten komen mogelijk asbestvezels vrij, die ingeademd kunnen worden. Het is daarom belangrijk om niet door het afgezette gebied te begeven. Ik heb in de rook gestaan. Trek je kleding voorzichtig uit en was het in de wasmachine. Gewassen kleding kan je gewoon weer dragen. Spoel schoenen schoon met water vóórdat je je huis binnen gaat om te voorkomen dat asbestvezels in huis terechtkomen. Is dat niet mogelijk? Asbestvezels worden niet opgenomen door de plant maar blijven aan de buitenkant zitten. Was groenten uit eigen tuin daarom voor gebruik extra goed schoon.
