Op de Klarendalseweg in het Modekwartier is vanaf 9 mei aanstaande een bijzondere kunstroute te ervaren waarin kunst, technologie en verbeelding samenkomen.
Verspreid over de Klarendalseweg in het Modekwartier zijn kunstwerken te vinden op ramen en muren.
Op het eerste gezicht lijken het stille beelden, maar wie zijn smartphone op de werken richt - via de gratis app Artivive - ontdekt een verborgen laag.
De route speelt met de dunne grens tussen realiteit en verbeelding.
Wat je ziet, blijkt niet altijd wat het lijkt.
Een stilstaand beeld verandert onverwacht in een scène met beweging; een blinde muur of gesloten raam krijgt een nieuwe betekenis.
Het project ontstond vanuit een onderzoek naar hoe gedachten ontstaan en hoe dromen werkelijkheid worden.
Wat begint as een idee of experiment, kan - door verbeelding - uitgroeien tot iets tastbaars.
Dit uitgangspunt vormt de kern van de route.
De route is meer dan een kunstproject.
Leegstaande etalages, graffiti-gevoelige muren en vergeten hoeken krijgen een nieuwe functie.
Dichte ramen en anonieme plekken worden onderdeel van de route en dragen bij aan een levendigere, aantrekkelijkere omgeving.
Download de gratis Artivive-app via de App Store of Google Play, open de app en richt de camera op een van de werken op de route.
De route start vanaf restaurant Goed Proeven in het Modekwartier en is vrij toegankelijk.
De AR-route Look Twice wordt officieel geopend op zaterdag 9 mei om 12:00 uur in het Modekwartier in Arnhem.
Bezoekers zijn van harte welkom om de route als een van de eersten te ervaren.
De opening vindt plaats op de Klarendalseweg, ter hoogte van het pleintje tussen Zuijders en Wildside Klarendal.
Samen met modeontwerper Mirte Engelhard en Ruimtekoers ga je op zoek naar verhalen in Klarendal.
Door met een creatieve blik op mode verhalen op te halen en fashion te maken, krijg je tools in handen om de wijk samen met de bewoners nog fijner te maken!
Voor wie?
- Voor jongeren van 13-18 jaar met een voorliefde voor mode én mensen, die willen leren hoe je met creatieve methoden zoals mode contact kunt maken met bewoners, verhalen kan ophalen en sociale uitdagingen kan herkennen.
Wanneer en waar?
In de wijk Klarendal met als homebase Thomas a Kempis, van 21 november 2024 tot 27 februari 2025.
Elke donderdag van 15-17 uur (en enkele middagen van 13-16 uur).
Wat ga je doen?
We halen verhalen op de in de wijk en creëren aan de hand van de verhalen een mini-collectie voor de wijkbewoners.
Met wie?
Mirte Engelhard
Met de Klarendalse én Arnhemse modeontwerper Mirte Engelhard! Daarnaast is er één van de weken een stylist te gast, uitgenodigd door State of Fashion, die met jullie een techniek deelt.
Wat leer je?
Je leert creatieve tools in te zetten om contact te maken. Deze tools komen uit social design en design antropologie. Dat zijn ontwerprichtingen waarin je eerst écht contact maakt met de mensen voor wie je iets maakt. Daarmee betrek je ze bij het maken van je kunstwerk. Je ontwerpt vanuit de verhalen van inwoners en maakt misschien zelfs mét hen kunstwerken. De professionele kunstenaar helpt je hierbij. Je leert natuurlijk ook over mode!
Er zijn verschillende technieken die aan bod komen, zoals prints en patchwork, maar je leert ook hoe je een verhaal kan vertellen met een kledingstuk.
Waarom is dat belangrijk?
Bij Ruimtekoers zien we hoe kunst mensen kan raken. Iedereen heeft wel een lievelingsliedje, of een foto waar die uren naar kan kijken. Door vanuit kunst eerst de bewoners te ontmoeten en op een open manier kennis te maken, kan je beter analyseren waar inwoners behoefte aan hebben. Zo ben je als sociaal professional beter in staat om oplossingen te bedenken voor mensen met hulpvragen.
Wat we samen gaan doen
Week 1: Ontmoeten: We ontmoeten elkaar & elkaars verwachtingen, én: we gaan de wijk in met een observatietool!
Week 2: Kennismaken: Gebruik van creatieve tool om de wijkbewoners nog beter te leren kennen.
Week 3: Samen maken: Deelnemers maken samen met de maker vertalingen van de opgehaalde verhalen, halen nog meer op, reflecteren op het maakproces.
Week 4: Samen maken: Deelnemers maken samen met de maker vertalingen van de opgehaalde verhalen, halen nog meer op, reflecteren op het maakproces.
Week 5: Samen maken: Deelnemers maken samen met de maker vertalingen van de opgehaalde verhalen, halen nog meer op, reflecteren op het maakproces.
Week 6: Voorbereiding samen vieren: We kijken terug op het proces en selecteren welke stappen voor ons persoonlijk de meeste impact hebben gemaakt.
Week 7: Voorbereiding samen vieren en samen evalueren: We ontwerpen de viering van de verschillende uitkomsten, uitkomsten waarin ook het proces het eindproduct kan zijn. En we evalueren op creatieve wijze.
Hee, doe je mee?
Hee, wil je meedoen met de Arnhem School of Social Arts? Leuk! Dan nemen we rap contact op. Tot gauw!
De stadswijk Klarendal begint zich vanaf 1830 te ontwikkelen.
De wijk start wat macaber, met een kerkhof aan de Hommelseweg.
Maar daarna neemt het oprukkende Arnhem langzaam maar zeker bezit van dit parkachtige buitengebied.
In Klarendal is uit alle fasen van de moderne geschiedenis van volkshuisvesting typerende bebouwing te vinden.
Er zijn fraaie arbeiderswoningen uit de aller vroegste fase van de woningbouwverenigingen vanaf 1850 (Paulstraat).
Je vindt er ware arbeidersparadijzen uit de periode van de woningwetwoningen na 1901 (Mussenberg, Vogelwijk, Talmaplein), maar je wandelt er ook langs de wat sobere sociale woningbouw van de late jaren twintig en jaren dertig (Kapelbuurt).
Een groot stuk van Klarendal is vanaf de jaren zeventig drastisch gesaneerd, waardoor de wijk ook typische voorbeelden kent van de stadsvernieuwing na 1970 (Nijverheidsstraatjes, Rappardstraat, Peterbuurt).
De wijk is altijd een volksbuurt geweest, met een roerige geschiedenis.
In 1892 raakten opstandige arbeiders slaags met de autoriteiten rondom de Velperpoort, in 1970 ontstond een heus oproer tegen de verloedering van de wijk, in 1989 traden buurtbewoners op tegen de oprukkende drugsoverlast.
Bewoners spraken toen van Klarendal Tranendal.
Sinds 2005 staat de wijk ook als modekwartier op de kaart.
In Klarendal leven lekker-hip en doe-maar-gewoon naast elkaar.
Fier in het midden van de wijk prijkt als een trots icoon de Klarendalse molen, die in 1870 vanaf de Amsterdamseweg steen voor steen naar de wijk werd verplaatst.
Dat historische samenspel van mensen en gebouwen maakt de wijk tot een levend museum van de geschiedenis van sociale volkshuisvesting.
De wandeling kent een lengte van ongeveer 4,5 kilometer en duurt 1 à 1,5 uur.
Wat nu Station Klarendal is, was vroeger het postdistributiekantoor naast station Arnhem.
Het werd daar in 1887 gebouwd naar een ontwerp van rijksbouwmeester Cornelis H. Peters.
Postkantoren werden toen vaker in neoklassieke stijl gebouwd, waarin zich elementen van de Hollandse renaissance en laatgotiek mengden.
We zien Vlaamse geveltjes, klimmende sierbogen in de topgevels, veel siermetselwerk, speklagen en rijk geprofileerde vensterafsluitingen waarbij zandsteen is gebruikt.
In 2005 moest het gebouw wijken om de aanleg van het nieuwe station mogelijk te maken.
Het werd in 125 stukken afgebroken om vervolgens op de hoek Sonsbeeksingel / Klarendalseweg in 2007 en 2008 weer in elkaar gezet te worden.
Het moest het symbool worden voor het herstel van de wijk.
Bureau K3 architectuur tekende voor de herbouw.
Op 25 mei 2008 werd 'Station Klarendal' als centrum van het nieuwe modekwartier in Klarendal geopend.
In het gebouw vindt onder meer café-restaurant goed.proeven onderdak, met een prachtig terras.
Deze opzienbarende verhuizing heeft Klarendal een krachtige positieve impuls gegeven.
U kunt de wandeling natuurlijk altijd vooraf laten gaan door een versnapering te nemen in of op het terras van restaurant 'goed.' proeven, waar de wandeling begint.
Als u er klaar voor bent, loopt u vanaf het terras de Sonsbeeksingel westwaarts in, richting het spoorwegviaduct en de kruising met de Hommelseweg.
Het viaduct vormt vanuit het centrum en de wijk St. Marten de toegangspoort tot Klarendal, vandaar de twee betegelde wanden van het viaduct.
Het kunstwerk, bestaande uit 16.000 metrotegeltjes, dateert uit 2011 en is gemaakt door grafisch ontwerpster Hanneke van de Pol uit Klarendal.
In de patronen zijn twee verschillende sferen te onderscheiden, een stofpatroon voor Klarendal en een bloemetjesmotief voor St. Marten.
Vanuit de Sonsbeeksingel slaat u rechtsaf de Hommelseweg in.
Hofjes zijn een uniek Nederlands verschijnsel en een van de prilste uitingen van georganiseerde volkshuisvesting in ons land.
Arnhem kent eigenlijk maar een hofje, dat misschien ook wel het laatste hofje van Nederland is: het Luthers Hofje.
Het intieme hofje werd midden negentiende eeuw gebouwd in opdracht van de Evangelische Lutherse Gemeente.
Deze Gemeente had geld gekregen voor de onteigening van huizen elders in de stad en in overleg met stadsarchitect Heuvelink werd besloten dit geld te gebruiken voor de bouw van het hofje voor 'ouden van dagen' aan een open stuk land aan de Hommelseweg dat de Lutherse Gemeente in 1858 had aangekocht.
In 1860 werden de 22 woninkjes opgeleverd.
In 1890 kreeg het complex 'buitenprivaten' (nog steeds zichtbaar achterin), nadat het hofje geheel was ingebouwd.
De oorspronkelijke ontwerpers waren twee ambachtslieden, tevens 'broeders' in de Lutherse Gemeente, de heren Traanboer en Beijer.
Het hofje is in 1983 grondig gerenoveerd, waarbij het aantal woningen is teruggebracht tot 13.
Als u het Luthers Hofje verlaat slaat u rechtsaf.
U volgt de Hommelseweg en gaat vervolgens de tweede straat rechts in: de Noord-Peterstraat.
Klarendal kent twee grote saneringsperiodes.
De eerste was eind negentiende eeuw en leidde onder meer tot de bouw van het complex aan de Hovenierstraat en daarop volgend na 1910 de uitbreidingen op de Mussenberg, de Vogelwijk en het Talmaplein.
De tweede grote saneringsperiode vond plaats na 1970, de periode van de stadsvernieuwing. De Peterbuurt is hier een van de laatste resultaten van.
De nieuwbouw in de verschillende Peterstraten telt in totaal 117 woningen.
De woningen zijn in 1986/1987 gebouwd in opdracht van de Centrale Woningstichting Arnhem door projectarchitect Peter Ghijsen.
De architectuur is strak, een duidelijke breuk met de grillige patronen uit de jaren zeventig.
Door de hoge woonlasten hadden de bewoners aangedrongen op energiezuinige huizen.
De opvallende luiken wijzen dan ook op de bijzondere aandacht voor energiebesparende technieken bij de bouw van deze woningen.
Ingesloten door de nieuwe bebouwing ligt het Peterplein, nu vooral een speelplek, maar oorspronkelijk bedacht als een levendig ontmoetingspunt in de buurt.
Vanaf het Peterplein komt u in de Noord-Peterstraat en vervolgens langs de westzijde naar het Peterplein.
Het steegje kent halverwege een knik naar rechts. Links op de blinde muren heeft de kunstenares Els van der Kooi in 1991 in opdracht van buurtbewoners een reeks mooie muurschilderingen aangebracht.
Op de Klarendalseweg aangekomen gaat u linksaf.
U loopt even door en treft aan uw rechterhand een in rode kleuren getint woonblok aan. Dit gerenoveerde blok is het resultaat van de laatste periode van wijksanering in het kader van de Vogelaarwijkaanpak.
In 1888 werd Arnhem geteisterd door een cholera- en tyfusepidemie.
Duidelijk was dat slechte hygiëne en belabberde huisvesting voor een snelle verspreiding zorgden van de ziekte.
De gemeenteraad besloot daarom tot sanering van het meest verloederde deel van Klarendal, de eerste grote sanering van de wijk.
Meer dan twee hectaren werd met de grond gelijk gemaakt.
In plaats van een bebouwing die als een bonte lappendeken het straatbeeld bepaalde, werd in het nieuwe stratenplan rekening gehouden met de zonlichttoetreding door de straten in een noord-zuid richting te situeren.
J.W.C. Tellegen, directeur van gemeentewerken en later burgemeester van Amsterdam, was het grote brein achter de hele saneringsoperatie.
De eerste fase van de nieuwbouw werd in 1896 gerealiseerd door Openbaar Belang.
Op de hoek van de Koolstraat en de Klarendalseweg werden in 1897 nog eens een viertal gestapelde woningen gerealiseerd.
De architectuur van de woningen links in de Hovenierstraat is neoklassiek.
Het ontwerp van deze woningen is van V.G.A. Bosch en F.K. Ozinga.
Het complex is inmiddels meermalen gerenoveerd.
In feite zijn alleen de voorgevel en de bouwmuren gehandhaafd, waardoor unieke details aan de woningen bewaard zijn gebleven.
U loopt nu verder de Klarendalseweg op richting molen.
Op de hoek van de Paulstraat stuit u op het oudste sociale woningbouwblok van Klarendal.
Het blok woningen vanaf de hoek Klarendalseweg/Paulstraat stamt uit 1865.
Ze werden gebouwd door de Vereeniging tot het verschaffen van geschikte woningen aan de arbeidersklasse, de tweede woningbouwvereniging van Nederland.
(De eerste werd in 1852 in Amsterdam opgericht.)
Oorspronkelijk waren het eenkamerwoningen met een huiskamer, twee bedsteden en een zolderruimte.
Het toilet stond buiten, achter de woning. De oppervlakte bedroeg 25 vierkante meter.
De woningen zijn gebouwd naar een ontwerp van de architecten W. Post en W.A. Nicola.
In 1987 zijn ze ingrijpend verbeterd door Woningstichting Openbaar Belang, tegenwoordig beheerd door Volkshuisvesting.
Aan de buitenzijde zijn de traditionele luiken gehandhaafd en zijn de gevels gereinigd en opnieuw gevoegd.
Halverwege de Paulstraat, net voorbij de commissiewoningen uit 1860 en tegenover de Putstraat treft u een onderdoorgang aan.
Aan de linkerwand treft u een grove afbeelding uit van een oude foto die herinnert aan het feit dat hier in de Catharijnestraat vanaf 1883 een kinderziekenhuis was gevestigd.
De foto laat een bezoek zien van koningin Juliana en prins Bernard in 1950.
Dat was het tweede koninklijke bezoek aan Klarendal.
In het midden van de Paulstraat vindt u aan beide kanten een complex van 93 nieuwbouwwoningen.
Deze woningen zijn ontworpen door Bureau STUT uit Den Bosch.
De realisatie van dit complex vervangende nieuwbouw in 1984 betekende een historische doorbraak in de stadsvernieuwing in Klarendal.
Vanaf het allereerste begin zijn toekomstige bewoners en de bewonersorganisatie Werkgroep Klarendal bij dit project betrokken door middel van een Buurt Ontwerp Groep.
Uniek aan dit complex is de flexibele woningindeling: de toekomstige bewoners konden in overleg met de architect zelf de woningindeling bepalen.
Dat was toen ongekend.
Dit onderdeel vond plaats als onderzoek van de Stuurgroep Experimenten Volkshuisvesting, het toenmalige innovatieplatform van de volkshuisvesting.
U gaat de onderdoorgang in het verlengde van de Putstraat door, richting Catharijnestraat.
U loopt nu recht tegen een vergelijkbaar blok arbeiderswoningen aan, die vlak na de woningen in de Paulstraat zijn gebouwd en in 1866 gereed zijn gekomen.
U zult deze woningen aan het einde van de wandeling nog een keer passeren, zodat u ze dan nauwkeurig kunt bestuderen.
Nu gaan we links de Catharijnestraat en dan meteen rechts de Johannastraat in.
Als u rechts de oude huisjes bent gepasseerd betreedt u het gebied van de Nijverheidsstraatjes en daarmee het tijdperk van de stadsvernieuwing die vanaf de jaren zeventig het karakter van Klarendal ingrijpend heeft veranderd.
U passeert aan uw rechterhand de 1e Nijverheidsstraat, de 2e Nijverheidsstraat gaat u in (rechtsaf).
De oorspronkelijke bebouwing van de Nijverheidsstraatjes dateerde uit de jaren 1871-1874.
De woningen werden gebouwd door de stichting Nijverheid die haar naam aan de straatjes verbond.
Na de tweede Wereldoorlog verslechterde de staat van deze bebouwing snel.
Zoals in veel steden smeedde ook het gemeentebestuur van Arnhem grootse sloopplannen om forse verkeersdoorbraken mogelijk te maken.
Klarendal werd omschreven als 'een oude wastobbe, die je wel kunt repareren, maar toch uit de tijd blijft'.
In 1970 brak er een volksopstand uit tegen de verloedering van de wijk waarbij dichtgetimmerde huizen in brand werden gestoken en buurtbewoners slaags raakten met de politie.
Voorman van het Klarendalse verzet was groenteboer Tempo van Vlaanderen, die zijn bijnaam aan een wedstrijd ontleende toen zij allebei met paard en wagen uit groenteveiling in Nijmegen kwamen.
De wedstrijd ging er om wie het eerste bij de Arnhemse brug zou zijn.
Niet alleen Van Vlaanderen, maar ook het kabouterraadslid Willem van Haeren wist bewoners te mobiliseren tegen 'de gemeentelijke stoomwals'.
Door het verzet koos het gemeentebestuur eieren voor zijn geld en werd er voor een combinatie slopen en renovatie gekozen.
Naar een ontwerp van T.A.J. Janssen van Architectenbureau Van Heelsbergen werd er in 1974 met de nieuwbouw van 121 woningen in de vier Nijverheidsstraten begonnen.
In 1975 werd de laatste woning opgeleverd.
Het oude stratenpatroon werd in tact gelaten, maar om de beperkte ruimte toch volgens de nieuwe normen te kunnen bebouwen, bedacht men iets creatiefs: om en om blokjes van twee woningen, afwisselend met de voorkant van de ene en dan weer naar de andere straat.
In 1974 gaven Tempo van Vlaanderen en de burgemeester Roelen een gezamenlijke rondleiding door de wijk aan staatssecretaris Jan Schaefer.
U loopt de 2e Nijverheidsstraat uit totdat u in Rappardstraat komt.
Daar gaat u linksaf.
U loopt langs het Wijkcentrum en rechtdoor.
Na de Nijv...
Sorry, deze activiteit is niet meer beschikbaar.
