Ligt jouw baby in het ziekenhuis, dan kun je op de afdeling disposable ready-to-use plastic flesjes krijgen waarin je de afgekolfde melk kunt bewaren, per voeding in een apart flesje. Noteer op het flesje de datum, tijdstip van kolven en de naam van jouw kind. Zet het meteen na het afkolven in de koelkast. In het ziekenhuis wordt het liefst verse melk gegeven, omdat door invriezen en ontdooien de kwaliteit vermindert. Heeft u thuis afgekolfd, dan kunt u de verse voeding gekoeld, bijvoorbeeld in een koelbox, naar het ziekenhuis vervoeren. De moedermelk is dan in het ziekenhuis nog 48 uur houdbaar. Ingevroren moedermelk die van thuis wordt meegenomen, moet binnen 24 uur gebruikt worden. Ook hiervoor geldt dat u deze in een koelbox naar het ziekenhuis moet brengen.
De eerste moedermelk, ‘het colostrum‘, wordt vanwege het grote belang wel ingevroren en zo mogelijk als eerste voeding gegeven. Daarna wordt de oudste melk, niet ouder dan 48 uur, als eerste opgebruikt. Als jouw baby thuis is, kunt u de melk bewaren in iets van plastic of glas. Vooraf goed afwassen met heet water of in de afwasmachine. Plastic moet eerst worden omgespoeld met koud water. Vers afgekolfde melk moet eerst in de koelkast afkoelen voordat u het bij eerder gekoelde moedermelk giet. Gekoelde moedermelk blijft tot 5 dagen goed in een koelkast (4-6ºC). Buiten de koelkast is de melk op kamertemperatuur in principe 6 uur houdbaar.
Het invriezen van moedermelk in speciale bakjes, potjes of zakjes kan handig zijn voor thuis. Warm de moedermelk niet op in de magnetron. Soms kun je tijdelijk geen borstvoeding geven. Ook kan het zijn dat jouw baby niet zelf uit de borst kan drinken. Daarnaast kan het gebruik van een bepaald medicijn er voor zorgen dat je (tijdelijk) geen borstvoeding kan geven. U kunt kolven kan met de hand of met een hand- of elektrische kolf. Handkolven is vooral geschikt voor kleinere hoeveelheden. Voor het op gang brengen en houden van een goede melkproductie is het belangrijk dat je vlak na de geboorte al begint met kolven. Vaak en kort kolven heeft meer zin dan weinig en lang kolven. Kolf als het mogelijk is minimaal 8 keer per dag.
Het doel van antenataal kolven is het verzamelen van de eerste moedermelk, het colostrum. Het voordeel van het verzamelen van colostrum tijdens de zwangerschap is dat je kunt voorkomen dat je moet bijvoeden met kunstvoeding als het medisch noodzakelijk is dat je kind extra voeding nodig heeft. Moet u uw eigen melk afkolven en bewaren voor later gebruik? Door uw melk volgens de huidige aanbevelingen te bewaren, behoudt u de veiligheid en kwaliteit ervan. Gebruik bakjes die zijn afgewassen in heet zeepsop en afgespoeld, of in de vaatwasser. Deze informatie is gebaseerd op de huidige aanbevelingen en is van toepassing op gezinnen met gezonde, voldragen baby's. Gezinnen met te vroeg geboren baby's, baby's op de neonatale intensive care (NICU) of baby's die ziek zijn, kunnen door hun zorgteam worden geadviseerd om strengere richtlijnen te volgen.
KOLVEN IN JE ZWANGERSCHAP | Colustrum | Voedingspuit | Bijvoeding met moedermelk | Borstvoeding
Richtlijnen voor bewaren en labelen
Volgens de vragen en antwoorden van de CDC over het bewaren van melk: bevroren moedermelk die al ontdooid is maar nog ijskristallen bevat, kan opnieuw worden ingevroren. Label alle melk met de laatste datum van afkolven vóór het bewaren. Bewaar de melk zo snel mogelijk in de koelkast nadat u deze heeft afgekolfd. Het protocol voor het bewaren van moedermelk van de Academy of Breastfeeding Medicine (2017) adviseert om verse melk in de koelkast te koelen voordat u deze toevoegt aan eerder afgekolfde melk. Geef je baby, indien mogelijk, gekoelde melk vóór ingevroren melk. Vermijd plastic verpakkingen die gemaakt zijn met BPA of BPS. Een veilig alternatief is polypropyleen. Was de containers af in heet zeepsop, spoel ze goed af en laat ze aan de lucht drogen voordat u ze gebruikt. Vul de containers niet tot de rand. Gebruik alleen diepvriesmelkzakken die geschikt zijn voor het bewaren van moedermelk. Deskundigen raden het gebruik van wegwerpflessenzakken of plastic zakken die niet bedoeld zijn voor het bewaren van melk af. Ze zijn minder sterk en hebben de neiging te lekken. Het risico op besmetting is groter. Zet of leg de zakken in een andere bak achterin de koelkast of achterin de vriezer.
Hoewel veel baby's tevreden zijn met melk op kamertemperatuur, geven sommige baby's de voorkeur aan warmere melk. Vermijd koken en verwarm moedermelk niet in de magnetron. Deze methoden gaan ten koste van de voedingswaarde van de melk. De magnetron kan de melk ongelijkmatig verwarmen, waardoor er hete plekken ontstaan die brandwonden kunnen veroorzaken. Afgekolfde moedermelk kan van geur veranderen tijdens het bewaren. Ouders beschrijven afgekolfde of ontdooide melk soms als een vreemde geur - metaalachtig, zeepachtig of zelfs ranzig. De reden hiervoor is niet helemaal duidelijk, maar het kan te wijten zijn aan de afbraak van melkvetten na verloop van tijd. Mits goed bewaard, is deze melk veilig en zullen de meeste baby's hem drinken.
Moedermelk splitst zich van nature in een melklaag en een bovenste roomlaag wanneer deze wordt bewaard. Dit is normaal. Eerder ingevroren melk die ontdooid is, kan tot 24 uur in de koelkast bewaard worden (Lawrence & Lawrence, 2010). Er is weinig onderzoek gedaan naar de veiligheid van het opnieuw invriezen van moedermelk, maar het kan verdere afbraak van voedingsstoffen veroorzaken en het risico op bacteriegroei verhogen. De ABM suggereert dat moedermelk die in een kleine koelbox met een koelelement wordt bewaard, tot 24 uur veilig kan zijn. Probeer uw melk zo snel mogelijk over te brengen naar een koelkast of vriezer voor betrouwbare bewaartemperaturen.
Als er geen koelbox met koelelement beschikbaar is, hebben onderzoekers gesuggereerd dat de container met afgekolfde melk kan worden ondergedompeld/omringd door een bak met koud water. De Nigeriaanse studie suggereert veiligheid bij opslag op kamertemperatuur of onderdompeling in koud water voor maximaal 9 uur in tropische omgevingen. Als je baby de fles niet leegdrinkt tijdens een voeding, raden experts aan om de resterende melk binnen twee uur te gebruiken. Gooi melk die daarna overblijft weg (ABM, 2017). Melk die langer wordt bewaard dan de aanbevolen bewaartermijnen, kan voor uitwendig gebruik worden gebruikt.
De bewaarrichtlijnen voor alle soorten vriezers zijn hetzelfde. Het Center for Disease Control and Prevention(n) stelt dat de bewaarrichtlijnen afhankelijk zijn van de temperatuur van de vriezer, niet van het type vriezer. De bewaarrichtlijnen schrijven invriezen voor bij temperaturen van -17,8 °C of lager. Afgekolfde melk kan in een gemeenschappelijke koelkast op de werkplek of in een kinderdagverblijf worden bewaard. In geval van spruw hoeft melk niet weggegooid te worden; het is niet nodig volgens ABM en meerdere bronnen. Raadpleeg altijd een lactatiekundige bij vragen.
Praktische bewaartips
- Bewaar gekolfde melk in schone flessen of zakjes BPA-vrij; label met datum en tijd.
- Kleed de melk in de koelkast achterin op een constante 4 °C; vermijd de deur van de koelkast.
- Vries melk in kleine porties (<60 ml) voor gemakkelijke ontdooiing en minder verspilling.
- Ontdooi bevroren melk langzaam in de koelkast; anders verlies je voedingsstoffen; gebruik stromend lauw water voor snellere ontdooiing.
- Opwarmen tot 37-40 °C; nooit hoger dan 40 °C; gebruik geen magnetron.
- Meng voorzichtig na het opwarmen; schudden kan voedingsstoffen beschadigen.
- Restjes die door de baby niet opgedronken zijn, weggooien binnen 1-2 uur.
Specifieke situaties en afhandeling
Als je babyPrematuur is of op NICU ligt, of ziek is, kunnen strengere richtlijnen gelden. Overleg met het zorgteam en lactatiekundige. Bij afgekolfde melk in de koelkast of vriezer labelen en beheren helpt bij tracing en veiligheid. In sommige situaties kan pasteurisatie overwogen worden om bepaalde risico’s te verminderen; dit is echter meestal niet nodig bij gezonde, voldragen baby's. De melk blijft een waardevolle voedingsbron dankzij antistoffen en levende cellen, mits goed bewaard en gehanteerd.
Gekolfde moedermelk kan na ontdooien twee dagen in de koelkast bewaard worden en daarna niet opnieuw ingevroren; ontvriezen in de koelkast duurt meestal 6-12 uur. Ontdooid is melk twee uur op kamertemperatuur houdbaar of 24 uur in de koelkast. Melk kan gescheiden raken in melklaag en roomlaag; mix voorzichtig voor voeding. De melk kan op kamertemperatuur of lichaamstemperatuur gegeven worden, afhankelijk van de voorkeur van de baby.
Essentieel is een goede hygiëne bij kolven en bewaren: handen wassen, schone materialen gebruiken en alles grondig reinigen na gebruik.
Verantwoorde opslag in de praktijk
- Kolf minimaal 7-8 keer per 24 uur; begin zo snel mogelijk na de bevalling met kolven om productie op gang te brengen.
- Gebruik een betrouwbare kolfset en bewaardoekjes; vergeet niet de gebruiksaanwijzing te lezen.
- Bewaar melk achter in de koelkast of diepvries; gebruik de oudste melk als eerste.
- Plan vooruit: neem kleinere porties mee naar werk of opvang om verspilling te voorkomen.
Moedermelk is een levende vloeistof met antibacteriële eigenschappen; hoe beter bewaard, hoe langer de kwaliteit behouden blijft. Bij een stroomstoring of kapotte vriezer blijven de adviezen relevant: houd de deur gesloten en vriezwachtheden controleren, en indien ontdooid, bewaar volgens de regels.