Na de Tweede Wereldoorlog werd de stad welke bestond uit twee pittoreske delen, verspreid aan beide zijden van de Donau en verbonden door majestueuze bruggen, het bleek weer uit elkaar gescheurdим. Pоeen militaire kaart van Boedapest met ontbrekende verbindingen en witte vlekken waar ooit gebouwen stonden, was onderdrukkerau. Maar optimistische stedenbouwkundigen zagen het wel vernietigingen geen tragedie, maar kans: mogelijkheden om fouten uit het verleden te corrigeren en vrijheid te geven aan een nieuw architectonisch tijdperk. ‘Tijdens de pijnlijk lange vijftig dagen van het beleg, in de duisternis van de schuilkelder en te midden van het gebrul van explosies, dachten we vaak na over wat er precies vernietigd kon worden in Boedapest. Maar helaas kwam de hoop van Virgil niet uit. Boedapest lag van eind december 1944 tot half februari 1945 aan de frontlinie. De strijd om deze stad was uiteindelijk een van de moeilijkste. De omvang van de vernietiging was alleen vergelijkbaar met de belegering van Leningrad, Stalingrad en Warschau.
Het aantal menselijke slachtoffers was enorm. Voor Boedapest, maar ook voor het hele land, had de eerste fase van de ontwikkeling van de naoorlogse architectuur, die in de jaren veertig viel, vooral betrekking op de wederopbouw. Veel historische gebouwen werden verwoest. Het Boeda-fort werd zwaar beschadigd, aangezien het een van de laatste bolwerken van de nazi-troepen in de stad was. De kasteelwijk en de Boeda-heuvels met uitzicht op de Donau lagen in puin. De architecturale monumenten die het silhouet langs de oevers bepaalden, werden vernietigd zonder enige mogelijkheid tot restauratie. De omvang van de vernietiging van de woningvoorraad was van cruciaal belang: bijna 5% verdween volledig, 6,5% werd onbewoonbaar en nog eens 16% raakte ernstig beschadigd. Een rapport uit december 1946 bevestigt dat slechts 782 à 4 van de 5 huizen in het eerste stadsdeel het overleefden. 16,8% van de gebouwen werd volledig verwoest, 62,4% werd zwaar beschadigd en 20,3% werd licht beschadigd.
Alle zeven bruggen over de Donau werden vernietigd na de terugtrekking van Duitse troepen tijdens het beleg. Het meest getroffen onder hen was Erzsébet, dat in 1945 werd opgeblazen door de terugtrekkende Wehrmacht-eenheden. Bruggen waren belangrijke verkeersaders die de zustersteden Boeda en Pest met elkaar verbonden, evenals de oostelijke en westelijke helft van het land. Fase een. Voor Boedapest, maar ook voor het hele land, had de eerste fase van de ontwikkeling van de naoorlogse architectuur, die in de jaren veertig viel, vooral betrekking op de wederopbouw.
Andrássy Avenue, de belangrijkste theaterstraat van Boedapest: hier bevinden zich het Nationale Operahuis en vele toneeltheaters. Gedurende deze tijd worden de transport- en voetgangersverbindingen hersteld. In 1945 werd de Kossuth-brug in recordtijd gebouwd en deze duurde tot 1960. Vanwege de overhaaste bouw werden er een aantal beperkingen opgelegd aan de Kossuth-brug. Tijdens de zittingen van het parlement overlapte het soms vanwege lawaai en om veiligheidsredenen. De helft van de belangrijkste bruggen van Boedapest is weer tot leven gekomen. Sint-Stefanusbasiliek in Boedapest.
Destijds was de houding van de nieuwe regering tegenover historische architectuur en objecten van cultureel erfgoed dubbelzinnig. De restauratie was selectief: sommige gebouwen werden zorgvuldig gerestaureerd, andere bleven jarenlang in de vergetelheid. Het socialistische principe van het afwijzen van ‘architectonische excessen’ droeg niet altijd bij aan het behoud van waardevolle architectonische details. Zo werd tijdens de reconstructie van de Margitbrug het decor aanzienlijk vereenvoudigd: voorbij zijn de sierlijke leuningen, lantaarns en sculpturen die op maat zijn gemaakt in Frankrijk. Vrijheidsbrug in Boedapest. Bron afbeelding: usplash.
Wat heeft de meeste historische gebouwen van Boedapest van de vergetelheid gered? Ten eerste werden hun ruïnes van de sloop gered door een acuut gebrek aan middelen voor de bouwsector, en ten tweede door de ontzagwekkende aandacht van individuele specialisten die een directe relatie hadden met culturele monumenten. Het proces van herstel van het architecturale erfgoed van de Hongaarse hoofdstad ging gepaard met het aanvullen van verloren gegane kunstvoorwerpen. Het Vissersbastion is een van de beroemdste bezienswaardigheden van Boedapest, gelegen nabij het Boeda-fort, in het eerste district van Boedapest.
In de eerste naoorlogse jaren werd bezuinigd op de bouw van openbare gebouwen, deze werden in kleine aantallen opgetrokken en in een aantal gevallen werden overgebleven bouwdozen gebruikt. De inwoners van Boedapest, die zonder dak boven hun hoofd zaten, namen deel aan de wederopbouw van de woningvoorraad. Dankzij de financiële steun van de regering hervatten de steenfabrieken al in mei 1945 hun werk en kregen de stedelingen leningen om hun huizen te restaureren. In 1947 waren van de 1335 verwoeste huizen van het eerste stadsdeel er al 878 bewoond. ”In het voorjaar van 1948 voltooiden de inwoners van de hoofdstad onder leiding van de minister van Arbeid en Openbare Werken de restauratie van de beschadigde daken van 26 huizen”, zegt een kleine gedenkplaat op de muur van het stadhuis van de hoofdstad.
Een regularly raster van wijken in Boedapest met dichte gebouwen en smalle binnenplaatsen. Bron afbeelding: usplash. Tegelijkertijd waren de Sovjetautoriteiten op zoek naar een andere manier om de woonruimte op een economische manier te vergroten. Aanvankelijk bereikten ze hun doel door grote appartementen in Boedapest te nationaliseren en deze in kleinere eenheden te verdelen. 200 gebouwen van de hoofdstad vielen onder de uitvoering van deze taak. Het oplossen van de taken van nieuw ontwerp en constructie begon onmiddellijk na het einde van de oorlog. Al in 1946 en 1947 werden wedstrijden gehouden voor projecten van woongebouwen en appartementen ontworpen voor het gebruik van in de fabriek gemaakte bouwelementen.
Schema van het algemene plan van Boedapest eind jaren veertig. De bouw van een nieuwe woningvoorraad begon in 1947-1949 en hield verband met de industrialisatie van het land en de oprichting van nieuwe mijndorpen. Om huisvesting voor de arbeiders te bieden, begonnen bakstenen huizen van drie en vier verdiepingen te verschijnen. Dankzij het milde klimaat werd het mogelijk om galerijwoningen te realiseren. In Boedapest werden ze gebouwd aan de Mirostraat, de Zaporstraat, in het Bartók-park en in de kapel. Geleidelijk aan begon de bouw van woonwijken zich van het centrum naar de stadsgrenzen te verplaatsen. Nacht Boedapest.
Fase twee. Samen met de schaal van de typische constructie adopteerden de autoriteiten de stelling van het beheersen van het klassieke erfgoed. Aanhangers van het functionaliteitisme werden veroordeeld als formalisten en kosmopolieten. Moderne gebouwen, functioneel en eenvoudig, konden volgens de communistische leiding geen socialistische waarden overbrengen. Ze probeerden architecten te ‘heropvoeden’ met behulp van spraakmakende debatten in Boedapest, georganiseerd door het Ministerie van Cultuur en de Communistische Partij. In deze discussies werd het architectonisch modernisme ‘verspillend en elitair’ verklaard en daarom ontoegankelijk voor de algemene bevolking. In plaats van de vooruitstrevende kenmerken van de architectuur van 1945-1950 te ontwikkelen, wendden architecten zich tot modellen uit verre tijdperken. In 1952 gebruikten Hongaarse architecten al alle instrumenten van klassiek ontwerp.
Gedurende deze tijd werden veel gebouwen gebouwd in de geest van de Renaissance en het classicisme. Cultuurgebouwen, partijhuizen, ambachtsscholen en andere openbare gebouwen verschilden in symmetrische planning en volume-ruimtelijke compositie. Dit was het uiterlijk van het Huis van de Partij in Boedapest, met als hoofdmotief de klassieke colonnade. Budapest University of Technology and Economics, een van de oudste technische universiteiten in Hongarije, maar ook in Europa. De pseudo-klassieke paleizen waren niet de enige indicator van een veranderd paradigma. Door een nieuwe zone van Sovjetinvloed af te bakenen, brachten stadsplanners wijzigingen aan in de indeling van het stedelijk weefsel. Nieuwe woonblokken uit de jaren vijftig hadden een symmetrische centraal-axiale compositie.
Later, in de tweede helft van de jaren zestig, ontwikkelde zich in Hongarije een stedenbouwkundige trend, waarin een regelmatig, rechthoekig bouwsysteem de boventoon voerde. Bovendien werden belangrijke wijzigingen aangebracht in de symbolische markering van de stedelijke ruimte. Sovjet-oorlogsmonumenten werden met verbazingwekkende snelheid geopend. De drie grootste bevonden zich op de pleinen St. Berlijn. Fase drie. Ondanks het verbod op het modernisme bleven veel Hongaarse architecten werken in de geest van het functionaliteitisme van de jaren dertig en veertig. Voorbeelden van gebouwen in deze stijl in Boedapest zijn de filmstudio van de hoofdstad, ontworpen door Lajos Gadoros, en het door architecten ontworpen Volksstadion met 30 zitplaatsen. David Karoy.
Maar geleidelijk overspoelde de algemene industrialisatie van het land de meerderheid van de specialisten met een golf van rationalisme en dwong hen hun buitensporige fascinatie voor de klassiekers op te geven. In de jaren vijftig werd het vervangen door discrete ascetische huizen. Tektoniek werd de belangrijkste basis van architectonische expressiviteit. De technocratische geest en de constructivistische sentimenten die begin jaren zestig de stad doordronken, zorgden er echter voor dat de architecten zich een bedreiging voelden voor het architecturale erfgoed. In die tijd groeide de belangstelling voor het architectonische verleden in Hongarije, net als in andere Europese landen.
De bouw van het Hongaarse parlement in Boedapest en de latere restauratieprojecten toonden aan hoe de stad balanceerde tussen geschiedenis en modernisering. Bij de restauratie en reconstructie van de oude gebouwen van Boedapest begon men rekening te houden met de waarde van historische ensembles, straten en pleinen. Oude huizen werden gereconstrueerd en, onder voorwaarde van mogelijk volledig behoud van het uiterlijke historische uiterlijk, van binnen gemoderniseerd. Een voorbeeld van lange reconstructie-expertise is het werk op het grondgebied van het Buda-fort in Boedapest. De verwoesting van de oorlogsjaren bracht de middeleeuwse gebouwen en een aantal waardevolle artistieke details van de gotische en renaissancearchitectuur bloot. Het hoofddoel van de restauratiewerken was het herstellen van de historisch meest authentieke uitstraling van dit architecturale ensemble en het bevrijden van artistiek waardevolle architectonische en sculpturale fragmenten uit de tijdslagen.
Het naoorlogse Boedapest ontwikkelde zich niet consistent en lineair. Er kan niet worden gezegd dat elke nieuwe fase de vorige doorstreepte en de deur opende voor een nieuwe. Tegelijkertijd heersten hier tegengestelde trends, er waren voortdurend discussies over de stedenbouwkundige toekomst van de hoofdstad, de nadruk verschoof soms naar de geschiedenis, soms naar modernisering. Professionele architectuurtijdschriften als Space and Form en Budapest, maar ook naoorlogse stedenbouwkundige wedstrijden, werden nieuwe platforms voor deze inspanningen. De Competitie van Ideeën, al in 1945 georganiseerd, verzamelede de auteurs van radicale heroverweging van de stad.
Een belangrijk stadvormend element van Boedapest is de rivier. Ontwikkeling langs de Donau langs de noord-zuidas, verbetering van de dijk en de vorming van het architectonische silhouet van de oevers was een prioriteit. Een van de winnaars was het werk van László Askay en György Masirewicz, die streefden naar een verhuizing van functies naar de Donaukant en een recreatieve zone. Een tweede winnende inzending is “De stad met vier hoeken” van Aldar Münnich, waarin meerdere centra rondom de Donau ontstaan en een sneeuwvlokachtig patroon vormt. Deze projecten tonen de vroegste radicale denkbeelden over de stedelijke structuur en hoe Boeda en Pest in een nieuw functioneel systeem konden worden samengebracht.
Het parlementsgebouw en de herinnering aan de vrijheid
Het Hongaarse parlementgebouw, gelegen aan de oevers van de Donau, is een van de meest indrukwekkende gebouwen in Europa. Het parlementsgebouw kwam tot stand onder leiding van Imre Steindl en werd voltooid in 1904, met een lengte van 268 meter en een koepel van 96 meter hoogte. Het combineert neogotische grandeur met invloeden van renaissance en barok, en huisvest twee identieke kamers waar vroeger de Eerste en Tweede Kamer zetelden. Het gebouw herbergt schilderijen, beeldhouwwerk, glas-in- loodramen en wandtapijten die Hongaarse geschiedenis en cultuur uitdrukken.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog beschermde het parlement de Hongaarse kroonjuwelen in het geheim. Na de oorlog werd een rode ster toegevoegd aan de koepel onder invloed van het communistische regime, die na 1989 weer werd verwijderd. Het gebouw blijft een symbool van democratie en natie. Bezoekers kunnen het interieur deels bewonderen via georganiseerde rondleidingen, maar publieke toegang is beperkt; rondleidingen, veiligheidsregels en fotografiebeperkingen gelden. Desondanks biedt het dakplatform spectaculaire uitzichten over Boedapest en de Donau.
7 geheimen van het parlementsgebouw in Boedapest
Naast de architecturale pracht biedt het parlementsgebouw tentoonstellingen over WWII, 1956 en andere mijlpalen uit de Hongaarse geschiedenis. Het gebouw heeft ook een opmerkelijk klimaatbeheersingssysteem en is gebouwd met kalksteen uit Transsylvanië, wat bijdraagt aan de duurzaamheid en de uitstraling. Het interieur toont fresco’s, beelden en wandtapijten die de rijke artistieke erfenis van Hongarije tonen.
Het algemene beeld: Boedapest is een stad vol lagen van geschiedenis en architectuur, waar bruggen, paleizen en markante gebouwen elkaar afwisselen. De Donau verdeelt de stad in Pest en Buda, maar vormt tegelijk de motor van stadsontwikkeling en symboliseert een rijk cultureel erfgoed dat na de oorlog herbouwd en herwaardeerd is.
In de late decennia is de stedelijke planning verder geëvolueerd, waarbij klassieke elementen werden geïntegreerd met moderne concepten, en waarin de cienstische en sociaaleconomische context van het communistische tijdperk doorwerkt in de hedendaagse architecturale identiteit van Boedapest.